SHQIPËRIA NATYRALE – NJË KOMB, NJË VIZION, NJË E ARDHME!

Nga ndarja historike te bashkimi strategjik i shqiptarëve: identiteti kombëtar, dy shtete sovrane dhe sfida e një projekti të përbashkët në shekullin XXI.

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Koncepti i Shqipërisë Natyrale është një ndër çështjet më të rëndësishme dhe më të debatueshme të mendimit politik, historik dhe kombëtar shqiptar. Ai nuk mund të trajtohet vetëm si një aspiratë historike, as vetëm si një projekt politik për ndryshimin e kufijve. Duhet kuptuar në raport me historinë e ndarjes së shqiptarëve, të drejtën e tyre për vetëvendosje, realitetin e sotëm ndërkombëtar dhe sfidat e integrimit evropian.

Teza qendrore është kjo: Shqipëria Natyrale në shekullin XXI duhet të kuptohet para së gjithash si koncept i bashkimit kombëtar përmes dijes, zhvillimit, institucioneve, kulturës, ekonomisë dhe bashkëpunimit politik, duke respektuar të drejtën ndërkombëtare dhe sovranitetin e shteteve shqiptare.

Shqiptarët sot jetojnë në disa shtete dhe realitete të ndryshme politike. Megjithatë, ata kanë një gjuhë të përbashkët, një trashëgimi historike, lidhje kulturore dhe interesa strategjike që e bëjnë bashkëpunimin ndërshqiptar një domosdoshmëri për diskutim serioz politik e kombëtar.

1. Nga trashëgimia historike te përgjegjësia e sotme kombëtare

Historia shqiptare dëshmon se çështja kombëtare nuk përfundoi me shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912. Vendimet e Konferencës së Londrës të vitit 1913 krijuan kufij që nuk përfshinë të gjitha territoret me popullsi shqiptare. Kjo rrethanë historike ndikoi në zhvillimin e mëvonshëm politik dhe identitar të shqiptarëve në Ballkan.

Prandaj, koncepti i Shqipërisë Natyrale lidhet me një kujtesë historike dhe me aspiratën për unitet kombëtar. Por pyetja që duhet shtruar sot është: si mund të realizohet ky unitet në kushtet e rendit aktual ndërkombëtar, kur Shqipëria dhe Kosova janë dy shtete sovrane, ndërsa shqiptarët jetojnë edhe në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës?

Përgjigjja kërkon një qasje të re politike dhe juridike. Nuk mjafton të përsërisim formulat historike; duhet të ndërtojmë mekanizma konkretë bashkëpunimi, të cilët e forcojnë pozitën e shqiptarëve pa cenuar sovranitetin dhe subjektivitetin ndërkombëtar të shteteve ku ata jetojnë.

2. Dy shtete sovrane, një hapësirë kombëtare bashkëpunimi

Shqipëria dhe Kosova përbëjnë dy qendra shtetërore të rëndësishme të kombit shqiptar. Pavarësia e Kosovës, e shpallur më 17 shkurt 2008, krijoi një realitet të ri politik në Ballkan. Ky realitet duhet të shërbejë si bazë për një bashkëpunim më të organizuar ndërmjet dy shteteve.

Bashkimi kombëtar nuk duhet ngatërruar domosdoshmërisht me bashkimin territorial. Në kushtet e sotme, ai mund të marrë formën e integrimit funksional në fusha ku interesat janë të përbashkëta:

Politika e jashtme: koordinim diplomatik për çështjet me interes kombëtar dhe rajonal.

Ekonomia: treg i integruar, investime të përbashkëta dhe lehtësim i qarkullimit të kapitalit.

Arsimi: tekste të harmonizuara, njohje më e lehtë e diplomave dhe programe të përbashkëta universitare.

Kultura: mbrojtja e gjuhës, historisë, trashëgimisë dhe identitetit kombëtar.

Siguria: bashkëpunim në mbrojtje, siguri kibernetike dhe koordinim me NATO-n.

Diaspora: strategji e përbashkët për mbrojtjen e interesave të shqiptarëve jashtë atdheut.

Këto nuk janë vetëm aspirata teorike. Takimi ndërqeveritar i 16 shkurtit 2026 ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës trajtoi marrëveshjet ndërshtetërore, infrastrukturën dhe zgjerimin e bashkëpunimit ekonomik, arsimor e të sigurisë.

3. Shqiptarët jashtë Shqipërisë dhe Kosovës

Një dimension i rëndësishëm i konceptit të Shqipërisë Natyrale është pozita e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës.

Çështja e tyre duhet trajtuar nëpërmjet respektimit të të drejtave kushtetuese, përfaqësimit institucional, barazisë qytetare, përdorimit zyrtar të gjuhës shqipe dhe zhvillimit ekonomik.

Shqiptarët në këto vende nuk duhet të shihen vetëm si pjesë e një kujtese historike, por si qytetarë me të drejta të garantuara dhe me rol legjitim në jetën politike e institucionale të shteteve ku jetojnë.

Prandaj, Shqipëria dhe Kosova duhet të zhvillojnë një politikë të qëndrueshme diplomatike për mbrojtjen e të drejtave të tyre, në përputhje me kushtetutat përkatëse, standardet evropiane dhe instrumentet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.

4. Sfida e shqiptarëve: bashkimi i potencialit apo fragmentimi politik?

Një ndër paradokset e kohës sonë është se shqiptarët kanë arritur të krijojnë shtetësinë e tyre në Shqipëri dhe Kosovë, kanë institucione politike, universitete, akademi, diplomaci dhe diasporë të fuqishme, por ende nuk kanë ndërtuar një mekanizëm të qëndrueshëm të koordinimit kombëtar.

Përçarjet partiake, rivalitetet politike, mungesa e strategjive afatgjata dhe politizimi i çështjeve kombëtare shpesh e dobësojnë fuqinë e përbashkët.

Çështja kombëtare nuk mund të jetë pronë e një partie, e një lideri apo e një qeverie. Ajo kërkon konsensus ndërpartiak dhe përgjegjësi institucionale.

Shqiptarët duhet ta kuptojnë se identiteti kombëtar nuk mbrohet vetëm me deklarata, flamuj dhe përvjetorë historikë. Ai mbrohet me institucione funksionale, ekonomi konkurruese, arsim cilësor, drejtësi të pavarur dhe diplomaci të aftë.

5. Dimensioni juridik dhe ndërkombëtar

Nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare, duhet bërë një dallim thelbësor ndërmjet të drejtës së një kombi për të ruajtur identitetin, gjuhën dhe lidhjet e tij kulturore, nga njëra anë, dhe ndryshimit të kufijve shtetërorë, nga ana tjetër.

E drejta e vetëvendosjes, parimi i integritetit territorial dhe detyrimet që burojnë nga rendi ndërkombëtar kërkojnë trajtim juridik të kujdesshëm. Aspiratat kombëtare duhet të ndiqen në mënyrë paqësore, demokratike dhe në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Në këtë kuptim, perspektiva evropiane krijon një mundësi të rëndësishme: shqiptarët mund të thellojnë integrimin ekonomik, arsimor dhe institucional, pa e vendosur bashkëpunimin e tyre në kundërshtim me sovranitetin e shteteve ku jetojnë.

6. Çfarë duhet të bëjnë shqiptarët në shekullin XXI?

Koncepti i Shqipërisë Natyrale duhet të kalojë nga debati simbolik në një program të matshëm kombëtar. Për këtë qëllim, mund të ndërtohen pesë mekanizma konkretë:

Këshilli i Përhershëm i Bashkëpunimit Shqipëri–Kosovë, me përfaqësues të institucioneve shtetërore, për koordinimin e politikave strategjike.

Strategjia e Përbashkët Kombëtare për Arsimin dhe Kulturën, për mbrojtjen dhe zhvillimin e gjuhës shqipe dhe trashëgimisë kombëtare.

Hapësira e Përbashkët Ekonomike, me lehtësimin e investimeve, tregtisë, transportit dhe qarkullimit të fuqisë punëtore.

Platforma Diplomatike Shqiptare, për koordinimin e qëndrimeve për çështjet që prekin shqiptarët në Ballkan dhe për forcimin e marrëdhënieve me SHBA-në, NATO-n dhe BE-në.

Këshilli për të Drejtat e Shqiptarëve në Rajon, për monitorimin dhe adresimin institucional të çështjeve të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës.

Këto mekanizma duhet të funksionojnë mbi bazën e marrëveshjeve ndërmjet shteteve, me objektiva, afate dhe përgjegjësi të përcaktuara.

7. Shqipëria Natyrale si vizion i së ardhmes

Shqipëria Natyrale nuk duhet të mbetet vetëm një nocion i së kaluarës, as një slogan që shfaqet në periudha zgjedhore apo në momente të caktuara të debatit politik.

Ajo duhet të shndërrohet në një koncept të mendimit modern kombëtar, ku bashkimi i shqiptarëve realizohet përmes dijes, zhvillimit, institucioneve, ekonomisë, kulturës dhe bashkëpunimit strategjik.

Shqiptarët nuk kanë nevojë të zgjedhin ndërmjet identitetit kombëtar dhe integrimit evropian. Ata mund t’i zhvillojnë të dyja paralelisht, duke respektuar shtetësinë e Shqipërisë dhe Kosovës dhe të drejtat e shqiptarëve në vendet e tjera të rajonit.

Historia na kujton se ndarja e shqiptarëve ishte një padrejtësi e rëndë historike. E ardhmja, ndërkaq, kërkon që kjo kujtesë të shndërrohet në përgjegjësi politike, juridike dhe institucionale.

Bashkimi kombëtar nuk matet vetëm me kufij, por edhe me aftësinë për të vepruar së bashku. Nuk mjafton të kemi një histori të përbashkët, nëse nuk dimë të ndërtojmë një të ardhme të përbashkët.

Shqipëria dhe Kosova duhet të jenë dy shtete që bashkëpunojnë si partnerë strategjikë, ndërsa shqiptarët kudo që jetojnë duhet ta ndiejnë se kanë një hapësirë të përbashkët kulturore, kombëtare dhe qytetare.

Sepse Shqipëria Natyrale e shekullit XXI nuk duhet të jetë projekt i konfliktit me të tjerët, por projekt i fuqizimit të shqiptarëve, i paqes, i demokracisë dhe i integrimit evropian.