SHTETET QË RESPEKTOJNË THEMELUESIT E TYRE, RESPEKTOJNË HISTORINË E VET

0
Fejzulla-Berisha1

Nga themeluesit e shteteve të mëdha te arkitektët e shtetësisë së Kosovës – drejtësia duhet të përcaktojë përgjegjësinë individuale, ndërsa institucionet të mbrojnë të vërtetën historike.

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Historia e shtetit matet edhe me mënyrën se si ai i trajton themeluesit e vet

Mënyra se si një shtet sillet me themeluesit e tij, me figurat që kanë kontribuar në çlirimin, themelimin dhe konsolidimin e tij, tregon shumë për pjekurinë demokratike, dinjitetin institucional dhe vetëdijen historike të atij shteti.

Historia botërore dëshmon se shtetet që kanë arritur të ndërtojnë identitet të qëndrueshëm kombëtar dhe institucional, kanë ditur t’i ruajnë figurat themeluese të tyre në kujtesën historike. Shtetet e Bashkuara të Amerikës e nderojnë George Washingtonin si presidentin e parë dhe një nga themeluesit e Republikës Amerikane. Britania e Madhe e vlerëson Winston Churchillin për rolin e tij vendimtar në mbrojtjen e demokracisë dhe të lirisë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Franca e njeh Charles de Gaulle si figurë themelore të rezistencës dhe të rindërtimit institucional të Republikës.

Këto shtete nuk i kanë ndërtuar marrëdhëniet me historinë e tyre mbi harresën, relativizimin apo mohimin e kontributit të personaliteteve që kanë përcaktuar fatin e tyre.

Për Kosovën, kjo çështje ka një rëndësi të veçantë historike, politike dhe juridike. Shtetësia e saj nuk lindi në rrethana të zakonshme historike. Ajo është rezultat i një procesi të gjatë rezistence politike, sakrifice njerëzore, luftës çlirimtare, ndërhyrjes vendimtare të NATO-s dhe mbështetjes strategjike të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe aleatëve perëndimorë.

Në këtë proces, Hashim Thaçi dhe bashkëluftëtarët e tij kanë pasur rol të rëndësishëm politik dhe historik.

Drejtësia penale dhe e vërteta historike nuk janë e njëjta gjë

Një shtet demokratik duhet ta respektojë pavarësinë e gjyqësorit dhe parimin e përgjegjësisë individuale penale. Askush nuk duhet të jetë mbi ligjin, por askush nuk duhet as të shpallet fajtor pa prova dhe pa një proces të drejtë gjyqësor.

Megjithatë, duhet bërë një dallim themelor ndërmjet përgjegjësisë eventuale individuale penale dhe vlerësimit historik të një lufte çlirimtare.

Një vendim gjyqësor ndaj individëve nuk mund të shndërrohet automatikisht në gjykim të historisë së një populli, të së drejtës së tij për liri dhe të legjitimitetit të luftës kundër një regjimi shtypës.

Ky dallim është thelbësor edhe nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare.

Parimi i përgjegjësisë individuale penale është një nga shtyllat e drejtësisë ndërkombëtare. Ai nënkupton se përgjegjësia duhet të përcaktohet përmes veprimeve konkrete, provave të individualizuara dhe standardeve të procesit të rregullt juridik.

Në të njëjtën kohë, asnjë institucion gjyqësor nuk mund ta zëvendësojë historinë dhe as të marrë rolin e institucioneve të një shteti në përcaktimin e kujtesës së tij kombëtare.

Kosova nuk duhet ta ngatërrojë drejtësinë me mohimin e historisë së vet

Kosova ka obligim kushtetues dhe institucional të respektojë drejtësinë, por ka edhe obligim historik të mbrojë të vërtetën për procesin e çlirimit dhe të themelimit të shtetit të saj.

Gjykata Speciale në Hagë duhet të vlerësohet përmes standardeve të drejtësisë, pavarësisë, paanshmërisë, prezumimit të pafajësisë dhe respektimit të të drejtave të mbrojtjes. Çdo vendim duhet të analizohet në bazë të përmbajtjes së tij juridike, provave dhe mundësive për ankimim.

Edhe procedura e veçantë për pengimin e administrimit të drejtësisë dhe shkeljen e konfidencialitetit, e përfunduar me vendimin e 17 nëntorit 2026 dhe dënimin prej 17 muajsh ndaj Hashim Thaçit, duhet të trajtohet veçmas nga procedura që lidhet me pretendimet për krime lufte. Këto janë procedura të ndryshme, me objekt dhe përgjegjësi juridike të ndryshme.

Nuk është juridikisht e drejtë që ato të bashkohen në një vlerësim të përgjithshëm politik apo historik.

Shteti duhet të ketë dinjitet institucional dhe kujtesë historike

Një nga gabimet më të mëdha që mund të bëjë një shtet i ri është të lejojë që historia e tij të interpretohet vetëm përmes krizave politike, konflikteve të brendshme dhe proceseve gjyqësore.

Institucionet e Kosovës duhet të ndërtojnë një qasje të përgjegjshme, profesionale dhe të qëndrueshme ndaj historisë së luftës çlirimtare dhe themelimit të shtetit.

Kjo nuk nënkupton ndërhyrje në drejtësi, as mbrojtje të individëve nga përgjegjësia eventuale penale. Përkundrazi, nënkupton respektim të njëkohshëm të dy parimeve: sundimit të ligjit dhe mbrojtjes së së vërtetës historike.

Kosova duhet të jetë në gjendje të dëshmojë para opinionit ndërkombëtar se lufta e saj ishte pjesë e përpjekjes për çlirim nga represioni dhe shkeljet sistematike të të drejtave të njeriut, ndërsa çdo pretendim për përgjegjësi individuale duhet të provohet sipas standardeve juridike ndërkombëtare.

Një shtet nuk e mohon historinë e vet për të dëshmuar se është demokratik

Demokracia nuk ndërtohet duke harruar themeluesit e shtetit. Ajo ndërtohet duke respektuar ligjin, duke mbrojtur institucionet dhe duke ruajtur të vërtetën historike.

Shtetet e mëdha nuk kanë hequr dorë nga respektimi i figurave të tyre themeluese për shkak të kundërthënieve politike apo vështirësive historike. Përkundrazi, ato kanë ditur të ndajnë përgjegjësinë individuale nga kontributi historik.

Edhe Kosova duhet ta kuptojë këtë përgjegjësi.

Hashim Thaçi dhe bashkëluftëtarët e tij duhet të trajtohen në kuadër të historisë së Kosovës, të kontributit të tyre politik dhe të procesit të themelimit të shtetit, pa paragjykuar përgjegjësitë që mund të përcaktohen nga drejtësia.

Historia nuk mund të rishkruhet sipas interesave të ditës, ndërsa drejtësia nuk mund të përdoret si instrument për të relativizuar të drejtën e një populli për liri.

Kosova duhet të jetë shtet që respekton drejtësinë, por edhe shtet që nuk e harron historinë e vet. Sepse një shtet që nuk i mbron themelet e tij historike, rrezikon të dobësojë edhe vetëdijen mbi të cilën është ndërtuar.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error

Nese e pelqyet ket artikull? Ju lutemi përhapni fjalën :)

YouTube
YouTube
Tiktok