KUR BIE MASKA E PUSHTETIT

Narcizmi politik, deformimi demokratik dhe pasojat në të drejtën ndërkombëtare dhe subjektivitetin shtetëror të Kosovës

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në teorinë moderne të shtetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, legjitimiteti i një pushteti nuk matet vetëm me faktin se ai ka dalë nga zgjedhjet, por mbi të gjitha me mënyrën se si ai ushtron pushtetin, respekton standardet demokratike, garanton të drejtat themelore dhe sillet ndaj rendit kushtetues e ndërkombëtar. Pikërisht këtu fillon problemi i shumë pushteteve moderne që, ndonëse vijnë në emër të demokracisë, gradualisht fillojnë të ndërtojnë kultura politike narcizoide, centralizuese dhe përjashtuese.

Në rastin e Kosovës, ky fenomen bëhet edhe më kompleks, sepse Kosova nuk është vetëm një shtet i ri; ajo është një projekt ndërkombëtar i ndërtuar mbi:ndërhyrjen humanitare të NATO;administrimin ndërkombëtar të United Nations;standardet demokratike euroatlantike;të drejtën e popujve për vetëvendosje;mbrojtjen ndërkombëtare të të drejtave të njeriut.

Për këtë arsye, çdo deformim i demokracisë së brendshme në Kosovë nuk është vetëm problem politik i brendshëm, por edhe çështje e rëndësishme e perceptimit ndërkombëtar të shtetit të Kosovës.

Pushteti narcizoid dhe kriza e legjitimitetit demokratik

Në doktrinën bashkëkohore të së drejtës ndërkombëtare demokratike, shteti nuk konsiderohet legjitim vetëm pse ka territor dhe institucione formale. Legjitimiteti ndërkombëtar lidhet drejtpërdrejt me:funksionimin demokratik të institucioneve;respektimin e pluralizmit politik;sundimin e ligjit;lirinë e mediave;pavarësinë e gjyqësorit;respektimin e opozitës;kulturën demokratike të ushtrimit të pushtetit.

Kur pushteti fillon të sillet me arrogancë politike, të delegjitimojë kritikën, të personalizojë shtetin dhe të krijojë kult individi, atëherë fillon procesi i erozionit demokratik. Ky fenomen në të drejtën ndërkombëtare moderne njihet si “democratic backsliding” — regres demokratik.

Ky regres nuk ndodh menjëherë përmes diktaturës klasike. Ai ndodh gradualisht:përmes kontrollit të narrativës publike;përmes presionit mbi institucionet;përmes kapjes politike të administratës;përmes polarizimit ekstrem të shoqërisë;përmes paraqitjes së liderit si figurë mbi shtetin.Këto fenomene e dobësojnë jo vetëm demokracinë e brendshme, por edhe kredibilitetin ndërkombëtar të shtetit.

Kosova si projekt ndërkombëtar demokratik

Ndryshe nga shumë shtete të tjera, Kosova është ndërtuar drejtpërdrejt mbi filozofinë ndërkombëtare të demokracisë liberale dhe të drejtave të njeriut. Pavarësia e saj nuk ishte vetëm rezultat i luftës çlirimtare, por edhe rezultat i:ndërhyrjes humanitare ndërkombëtare;diplomacisë euroatlantike;mbështetjes së Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe vendeve kryesore perëndimore;konceptit modern të mbrojtjes së popullsive nga shtypja sistematike.

Prandaj, partnerët ndërkombëtarë e kanë parë Kosovën si model të një shteti demokratik multietnik dhe jo si një shtet të ndërtuar mbi dominimin e një lideri apo partie politike.

Në momentin kur pushteti fillon të ndërtojë arrogancë institucionale, retorikë përjashtuese apo tendenca monopolizuese, atëherë krijohet tension ndërmjet projektit demokratik ndërkombëtar të Kosovës dhe praktikës reale të pushtetit të brendshëm.

Personalizimi i shtetit – rrezik juridik dhe diplomatik

Një nga problemet më të rrezikshme në të drejtën kushtetuese dhe ndërkombëtare është personalizimi i shtetit. Kjo ndodh kur lideri fillon:ta identifikojë veten me republikën;ta paraqesë kritikën ndaj tij si sulm ndaj shtetit;të monopolizojë patriotizmin;të krijojë bindjen se vetëm ai e përfaqëson interesin kombëtar.

Në aspektin juridik ndërkombëtar, kjo krijon pasoja serioze:

1.   dobësim të besimit të aleatëve ndërkombëtarë;
2.  krizë të imazhit demokratik të shtetit;
3.  vështirësi në proceset integruese euroatlantike;
4.  rritje të skepticizmit ndërkombëtar ndaj institucioneve;
5.  dobësim të subjektivitetit politik ndërkombëtar.

Kosova ka nevojë jetike për mbështetjen e aleatëve perëndimorë. Për këtë arsye, çdo tendencë e pushtetit për arrogancë, konflikt permanent, polarizim apo përjashtim politik prodhon pasoja shumë më të mëdha sesa në shtetet me konsolidim të gjatë demokratik.

Demokracia nuk është vetëm procedurë zgjedhore

Një nga gabimet më të mëdha të pushteteve narcizoide është bindja se shumica parlamentare u jep të drejtë absolute mbi shtetin. Mirëpo, sipas standardeve moderne ndërkombëtare, demokracia nuk është vetëm fitore zgjedhore.

Demokracia përfshin:kufizimin e pushtetit;kontrollin institucional;balancën ndërmjet pushteteve;respektin për pakicën;tolerancën ndaj kritikës;kulturën e kompromisit.

Nëse pushteti fillon ta konsiderojë shumicën si licencë për dominim absolut, atëherë demokracia fillon të deformohet në majoritarizëm autoritar.

Kjo është arsyeja pse shumë organizata ndërkombëtare sot nuk matin vetëm rezultatin zgjedhor, por cilësinë demokratike të qeverisjes.

Ilustrime ndërkombëtare

Historia moderne njeh shumë raste kur liderë të zgjedhur demokratikisht gradualisht ndërtuan sisteme arrogante dhe të centralizuara:në disa vende të Evropës Lindore;në republika post-konfliktuale;në sisteme populiste të Amerikës Latine;në shtete tranzicionale me institucione të dobëta.

Fillimisht ata erdhën me retorikë morale dhe popullore, por më pas:sulmuan mediat;kontrolluan administratën;polarizuan shoqërinë;delegjitimuan opozitën;ndërtuan kult individi.

Pikërisht këtu fillon kriza demokratike moderne — jo me tanke në rrugë, por me deformim gradual institucional.

Kosova ka nevojë për republikë institucionale, jo republikë emocionale

Kosova nuk mund të mbrohet vetëm me retorikë patriotike. Ajo mbrohet me:institucione funksionale;respekt ndaj Kushtetutës;kulturë demokratike;aleanca ndërkombëtare stabile;sundim të ligjit;partneritet strategjik me Perëndimin.

Asnjë lider, sado popullor të jetë, nuk mund të jetë mbi republikën, mbi Kushtetutën apo mbi interesin afatgjatë shtetëror.

Në fund, historia politike dëshmon se pushtetet narcizoide mund të fitojnë përkohësisht propagandën, por shtetet demokratike mbijetojnë vetëm atëherë kur institucionet janë më të forta se egoja e liderëve.