SI GJITHMONË, KRYEMINISTRI RAMA I LAU DUART SI PONÇ PILATI

Nga Ilir Çumani

Kryeministri Edi Rama, sapo zbriti shkallët e avionit, pas rrugëtimit të gjatë të kthimit nga Amerika e largët, preku tokën shqiptare dhe, pa humbur kohë, doli përpara shqiptarëve nga salla e shtypit në Rinas.

Doli për të bërë atë që, sipas kritikëve të tij, di ta bëjë më mirë sa herë një skandal apo krizë prek qeverisjen e tij: të distancohet nga përgjegjësia dhe të lajë duart si Ponc Pilati.

Në vend të përgjegjësisë politike, justifikimet; në vend të përgjigjeve për pyetjet që rëndojnë mbi qeverisjen, një tjetër monolog; dhe në vend të përballjes me pasojat e pushtetit të tij, përsëri përpjekja për t’i parë të gjitha si probleme të të tjerëve.

Kështu, sapo kthehet nga Amerika, Rama duket se sjell me vete edhe të njëjtën formulë të vjetër: pushteti është i tij, por përgjegjësia, gjithmonë, është diku tjetër.

Mirëpo sa herë që një çështje e rëndë prek njerëz të sferave të larta të pushtetit, sa herë që një zyrtar përballet me hetime, akuza apo procese gjyqësore, debati publik përfundon sërish te pyetja e përgjegjësisë politike.

Edi Rama, si kryeministër dhe drejtues i Partisë Socialiste, ka qenë në qendër të sistemit qeverisës shqiptar për një periudhë të gjatë. Ai hyri në qeverisjen e vendit si ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve në vitin 1998, drejtoi Bashkinë e Tiranës nga viti 2000 deri në vitin 2011, u zgjodh kryetar i Partisë Socialiste në vitin 2005 dhe, që prej vitit 2013, drejton qeverinë shqiptare.

Pikërisht për këtë arsye, diskutimi për përgjegjësinë e tij nuk mund të kufizohet vetëm te pyetja nëse ai ka kryer apo jo personalisht një vepër penale. Përgjegjësia penale është çështje e organeve të drejtësisë dhe përcaktohet mbi bazën e provave dhe procedurave ligjore.

Përgjegjësia politike është diçka tjetër. Ajo lidhet me mënyrën se si qeveriset, me njerëzit që përzgjidhen për poste, me standardet që vendosen, me mekanizmat e kontrollit dhe me përgjegjësinë që mban drejtuesi politik për funksionimin e sistemit që udhëheq.

Prandaj, pyetja legjitime nuk është vetëm: “A ka bërë Rama këtë apo atë?” Por edhe: Kush i ka zgjedhur njerëzit që kanë marrë poste të rëndësishme, që kanë qenë bashkëpunëtorët e tij të afërt në qeverisje dhe që tashmë përballen me drejtësinë? Kush i ka promovuar? Çfarë kriteresh dhe standardesh janë kërkuar prej tyre për të drejtuar poste kyçe në qeverisje? Kush i ka mbajtur në pushtet? Çfarë kontrollesh janë ushtruar ndaj tyre? Dhe çfarë përgjegjësie politike ka drejtuesi i një qeverie kur institucione të drejtuara nga njerëz të emëruar apo të mbështetur politikisht nga shumica e tij përfshihen në skandale ose procese të drejtësisë?

Këto pyetje nuk janë vendim gjykate dhe as akuza penale, por janë  pyetje të llogaridhënies publike.

Në këtë pikë shfaqet edhe metafora e vjetër e Ponc Pilatit, i cili, sipas rrëfimit biblik, lau duart për t’u distancuar nga përgjegjësia.

Në politikë, “larja e duarve” është kthyer në një simbol të njohur: të marrësh meritën kur gjërat shkojnë mirë, por të kërkosh distancë dhe shmangie nga të gjitha përgjegjësitë kur gjërat shkojnë keq.

Dhe këtu vjen edhe ajo anekdotë e vjetër popullore, aq e thjeshtë në formë dhe aq therëse në kuptim.

Tregohet se një grua me nam të keq shkonte në kishën e fshatit dhe i dilte përpara priftit, duke u betuar me të madhe se ishte grua e ndershme dhe e virgjër. Dhe, për t’i dhënë më shumë peshë betimit të saj, thoshte:

“Më beso, Hirësi, jam ende e virgjër; betohem edhe për kokën e tre kalamajve të mi!”

Ironia e anekdotës qëndron pikërisht te përpjekja për ta bërë mohimin më bindës duke e përsëritur atë gjithnjë e me më shumë siguri.

Si metaforë politike, ajo të kujton se një deklaratë e fortë nuk zëvendëson faktet, ndërsa një mohim i përsëritur nuk e mbyll automatikisht debatin mbi përgjegjësinë.

Edhe në rastin e qeverisjes se Edi Ramës, nuk mjafton të thuhet: “Me ta merret drejtësia.”

Po, me çdo çështje penale duhet të merret drejtësia dhe përgjegjësia individuale duhet të përcaktohet vetëm nga institucionet kompetente.

Por, në të njëjtën kohë, qytetarët kanë të drejtë ta pyesin kryeministrin për standardet e qeverisjes së tij, për përzgjedhjen e njerëzve në poste dhe për mënyrën e përzedhjes së tyre në këto funksione dhe se si funksionojnë mekanizmat e kontrollit.

Një kryeministër nuk mund të jetë personalisht përgjegjës për çdo veprim të çdo zyrtari të administratës. Mbase kjo do të ishte një shenjë barazimi i gabuar mes përgjegjësisë individuale dhe asaj politike.

Por po aq e gabuar do të ishte edhe ideja se drejtuesi politik mund të marrë të gjithë meritën për sukseset e qeverisjes dhe të mos ketë asnjë detyrim për të dhënë shpjegime kur lindin probleme serioze në sistemin që ai drejton.

Këtu qëndron thelbi i debatit.

Jo te gjyqi mediatik dhe as te dënimi paraprak, as te shpallja e dikujt fajtor përpara drejtësisë, por te llogaridhënia.

Demokracia nuk funksionon vetëm me pyetjen: “Kush është penalisht fajtor?” Ajo funksionon edhe me pyetjen: “Kush mban përgjegjësi politike për mënyrën se si është drejtuar vendi?”

Edi Rama ka të drejtë të mos pranojë akuza që nuk i provohen në adresë të tij, por ama publiku ka po aq të drejtë të kërkojë llogari dhe përgjigje për qeverisjen që ai ka drejtuar për më shumë se një dekadë.

Drejtësia vendos për fajin individual; politika dhe qytetarët gjykojnë mbi përgjegjësinë politike. Të dyja nuk janë e njëjta gjë. Prandaj, sa herë që duart lahen përballë një skandali, pyetja nuk zhduket, por mbetet aty:

Kush i zgjodhi njerëzit? Kush i promovoi? Kush i mbajti në detyrë? Çfarë kontrollesh funksionuan dhe çfarë kontrollesh dështuan?

Duart mund të lahen, deklaratat mund të përsëriten dhe përgjegjësia mund të shpërndahet nëpër korridoret e pushtetit, por një bilanc i gjatë qeverisjeje nuk mund të pastrohet me një legen me ujë.

Në fund të fundit, drejtësia do të bëjë punën e saj për çdo individ. Ndërsa pyetja politike mbetet e hapur dhe krejt legjitime:

Çfarë përgjegjësie politike duhet të mbajë një kryeministër për mënyrën se si ka funksionuar dhe funksionon sistemi që ai drejton?

Ilir Çumani

Tiranë – 27 shtator, 2026