Letra e Abraham Lincoln për mësuesen e djalit të tij, një predikim për shenjtërinë e dijes dhe edukimit

Përgatiti: Albert Vataj

Letra që i atribuohet Abraham Lincolnit për mësuesen e djalit të tij, është shndërruar në një nga tekstet më të njohura mbi edukimin. Ajo nuk flet thjesht për shkollën, librin, disiplinën apo suksesin. Në thelb, ajo ngre një pyetje shumë më të madhe, çfarë njeriu dëshirojmë të formojë shkolla?

Sepse një fëmijë mund të mësojë mijëra data, formula e rregulla dhe, megjithatë, të mbetet i varfër në shpirt. Mund të fitojë provimet dhe të humbasë njerëzoren. Mund të mësojë si të fitojë një garë, por jo si të përballojë humbjen; si të flasë, por jo si të dëgjojë; si të bindë, por jo si të mendojë; si të ngjitet lart, por jo si të mos shkelë mbi të tjerët gjatë ngjitjes.

Prandaj mësuesi i vërtetë nuk është vetëm ai që mbush mendjen me dije. Është ai që ndez një dritë brenda saj. Nuk i jep nxënësit një botë të gatshme, por e pajis me kurajën për ta kërkuar, për ta dyshuar, për ta kundërshtuar dhe, kur është e nevojshme, për ta rindërtuar.

Kjo është arsyeja pse fjalët e kësaj letre vazhdojnë të prekin edhe sot, sepse pas kërkesës për të mësuar një fëmijë, fshihet një amanet për të ardhmen e njerëzimit. Të mësohet të dallojë të drejtën nga e padrejta, të mos mashtrojë edhe kur mashtrimi shpërblehet, të mos ndjekë turmën vetëm sepse turma ecën drejt fitimit, të besojë te mendimi i vet edhe kur të tjerët e quajnë të gabuar, të dijë të qeshë, të qajë, të luftojë, të falë, të dëgjojë dhe mbi të gjitha të mos e shesë kurrë shpirtin e tij.

Në Ditën Ndërkombëtare të Mësuesve, kjo letër mund të lexohet si një homazh për çdo njeri që ka qëndruar përpara një klase dhe ka kuptuar se përballë tij nuk janë thjesht nxënës, por jetë ende të pashkruara.

Lincoln shkruan:

“E di që i duhet të mësojë se jo të gjithë njerëzit janë të drejtë, jo të gjithë janë të sinqertë. Megjithatë mësojini se për çdo kriminel ka një hero, për çdo politikan egoist ekziston një lider i përpiktë. Mësojini se për çdo armik, ka një mik. Mundohuni ta mbani larg zilisë nëse ia arrini dhe mësojini sekretin e një buzëqeshjeje të çiltër. Mësojini fillimisht se mendjemëdhenjtë janë të parët që humbasin. Nëse mundeni, transmetojini mrekullinë e leximit të librit, por i leni dhe kohën e mjaftueshme për të kundruar misterin e përjetshëm të fluturimit të zogjve në qiell, të bletëve në diell e të luleve në një kodër. Mësojini se në shkollë është shumë herë më e ndershme të gabosh sesa të mashtrosh. Mësojini të këtë besim në idetë e tij edhe pse të gjithë do ti thonë që janë të gabuara. Mësojini të jetë i sjellshëm me njerëzit e sjellshëm dhe i ashpër me të këqinjtë. Mundohuni ti mësoni fëmijës tim forcën për mos të ndjekur turmën edhe pse të gjithë hidhen mbi qerren e fituesit. Mësojeni që të dëgjojë me vemëndje çdo njeri, por gjithashtu të shoshisë atë që dëgjon me shoshën e të vërtetës dhe të marrë veç të mirën. Mësojini se mund të buzëqeshë edhe kur është i trishtuar. Mësojini se nuk është turp të qash. Mësojini si të përqesh cinikët dhe të ruhet nga ëmbëlsia e tepruar e njerëzve. Mësojini atij sesi të shes mallin e tij ofruesit më të lartë, por mos të pranojë kurrë një çmim për shpirtin e zemrën. Mësojini të mos ia vërë veshin njerëzve të helmuar dhe të ngrihet të luftojë nëse nuk është e drejtë. Trajtojeni me mirësjellje, por mos e përkëdhelni sepse përmes provës se zjarrit, bëhet çeliku i mirë. Lëreni të ketë kurajën të jetë i padurueshëm. Lëreni që të ketë durimin të jetë trim. Mësojini që të ketë besim të palekundur në vetvete, sepse vetëm atëhere do të ketë besim në njerëzimin. E di që janë shumë kërkesa, por bëni më të mirën që mundeni. Ështe një djalosh kaq i mirë, im bir!..”

“Dhe ndoshta këtu qëndron madhështia e mësuesit, ai nuk e sheh gjithmonë frytin e punës së vet. Mbjell një fjalë sot dhe mund të presë një njeri të mirë pas shumë vitesh. Jep një libër dhe nuk e di se në cilën zemër do të hapet një univers. Mëson një fëmijë të mos dorëzohet dhe, pa e kuptuar, mund t’i ketë dhënë forcë dikujt për të përballuar një jetë të tërë.

Mësuesi i vërtetë punon me një material të brishtë dhe të shenjtë: me ndërgjegjen njerëzore. Ai nuk skalit gurin, por karakterin; nuk ndërton mure, por horizonte; nuk prodhon vetëm dije, por përpiqet të krijojë atë që është më e vështirë se dija, gjykimin, dinjitetin, lirinë dhe përgjegjësinë.

Prandaj, një shoqëri që nderon mësuesin nuk nderon vetëm profesionin e tij. Ajo nderon të ardhmen e vet.

Sepse një mësues mund t’i mësojë një fëmije të lexojë një libër, por mësuesi i madh i mëson atij të lexojë njeriun. Mund t’i mësojë të zgjidhë një problem, por më i madhi ndër ta i mëson të mos bëhet vetë problem për të tjerët. Mund t’i tregojë se ku mbaron një rrugë, por i jep kurajën të kërkojë edhe rrugët që ende nuk ekzistojnë.

Dhe në fund, ndoshta kjo është porosia më e thellë e kësaj letre: mos e rritni fëmijën vetëm për të jetuar në botën që gjen; mësojeni të bëhet njeri i denjë për botën që do të lërë pas.

Sepse dituria pa karakter mund të bëhet fuqi, por karakteri pa dije mbetet i pambrojtur. Ndërsa kur dija bashkohet me ndërgjegjen, kur arsyeja ecën krah për krah me mirësinë dhe liria me përgjegjësinë, atëherë edukimi nuk është më thjesht shkollim.

Është ngjizja e njeriut.

Sot, në Ditën Ndërkombëtare të Mësuesve, le t’u themi faleminderit atyre që na mësuan jo vetëm çfarë të dimë, por edhe si të jemi.

Sepse shumë nga ata që dikur i kemi quajtur thjesht “mësues”, janë në të vërtetë njerëzit që, pa bërë zhurmë, kanë ndihmuar të shkruhet historia e jetës sonë.