Helmi brenda nesh dhe mësimi i dashurisë

Përgatiti: Albert Vataj

Ka rrëfime popullore që lindin ndoshta si histori të thjeshta, kalojnë gojë më gojë dhe, me kalimin e kohës, bëhen më të mëdha se vetë rrëfimi. Nuk kanë nevojë për autor, datë apo vendlindje. Mjafton një e vërtetë njerëzore brenda tyre që të mbeten gjatë në kujtesë. Një prej tyre është historia e një gruaje që, e lodhur nga grindjet e pafundme në martesë, shkon tek e ëma për të kërkuar një zgjidhje të dëshpëruar.

“Dua ta vras burrin tim. Nuk e duroj më. Por kam frikë se mos më arrestojnë. Mund të më ndihmosh?”

Është një fjali e rëndë. Brenda saj nuk ka vetëm zemërim. Ka lodhje, zhgënjim, mllef, dëshpërim dhe atë pikë të errët ku njeriu nuk sheh më rrugëdalje, por vetëm fajtorin.

Nëna nuk e qorton. Nuk e pyet gjatë. Nuk e ushqen urrejtjen e së bijës. Ajo bën diçka më të mençur: i jep një qese me pluhur dhe i thotë se është një helm që vepron ngadalë. Por i vendos një kusht.

Nëse do që askush të mos dyshojë, duhet të ndryshosh sjelljen ndaj burrit.

Duhet të bëhesh e dashur. Të flasësh me butësi. Të tregosh kujdes. Të jesh e duruar. Të mos e provokosh. Të shprehësh mirënjohje. Të heqësh dorë nga grindjet.

Dhe gruaja nis ta bëjë.

Në fillim ndoshta vetëm për shkak të frikës se mos zbulohej. Pastaj, dalëngadalë, sjellja e re fillon të bëhet zakon. Fjala e butë zë vendin e fjalës së rëndë. Kujdesi zë vendin e indiferencës. Mirënjohja zë vendin e ankesës. Ajo nis ta shohë burrin jo vetëm si njeriun që e ka lënduar, por edhe si një qenie njerëzore që ka dobësi, frikë, nevoja dhe plagë.

Dhe ndodh diçka e papritur.

Edhe ai ndryshon.

Kur përballet më pak me armiqësi, nuk ka më aq shumë nevojë për mbrojtje. Kur nuk sulmohet, nuk kundërsulmon. Kur merr respekt, fillon të japë respekt. Kur përballet me dashuri, në vend të akuzës, diçka në të fillon të zbutet.

Grindjet pakësohen. Zëri ulet. Zemërimi humbet forcën. Shtëpia fillon të marrë frymë ndryshe.

Dhe pas disa javësh, gruaja kupton se nuk dëshiron më vdekjen e njeriut që dikur donte të zhdukte nga jeta e saj.

Shkon tek e ëma dhe i thotë:

“E dua përsëri. Ai ka ndryshuar. Nuk dua më ta vras. Të lutem, më ndihmo ta ndaloj helmin.”

Nëna e përqafon dhe i thotë:

“Mos ki frikë, bija ime. Nuk ishte helm. Ishte miell.”

Dhe këtu rrëfimi i thjeshtë bëhet filozofi.

Helmi i vërtetë nuk ishte në qese.

Ishte në zemër.

Ishte urrejtja. Ishte mllefi. Ishte pakënaqësia e mbledhur ditë pas dite. Ishte mënyra se si ajo e shihte tjetrin. Ishte bindja se vetëm tjetri duhej të ndryshonte, ndërsa vetja ishte gjithmonë e pafajshme.

Dhe ndoshta ky është një prej paradokseve më të mëdha të marrëdhënieve njerëzore: ne shpesh përpiqemi të ndryshojmë tjetrin me të njëjtën sjellje që e ka bërë marrëdhënien të padurueshme.

Kërkojmë butësi duke përdorur ashpërsi.

Kërkojmë respekt duke poshtëruar.

Kërkojmë dashuri duke akuzuar.

Kërkojmë mirëkuptim duke mos dëgjuar.

Kërkojmë paqe duke mbajtur gjallë luftën.

Dhe pastaj habitemi pse tjetri nuk ndryshon.

Por njeriu nuk është pasqyrë mekanike. Ai është një qenie që reagon ndaj mënyrës se si trajtohet. Një fjalë e butë nuk është gjithmonë zgjidhje për gjithçka, as dashuria nuk është ilaç për çdo plagë. Ka marrëdhënie të dhunshme, abuzive dhe shkatërruese ku largimi është më i mençur se durimi. Dashuria nuk duhet të përdoret kurrë si justifikim për të toleruar dhunën apo poshtërimin.

Por në marrëdhëniet ku dy njerëz janë ende të gatshëm të dëgjojnë, të reflektojnë dhe të ndryshojnë, ekziston një fuqi e jashtëzakonshme tek mënyra se si sillemi me njëri-tjetrin.

Sepse sjellja jonë është shpesh një ftesë.

Nëse i flasim tjetrit me përçmim, e ftojmë të mbrohet.

Nëse e sulmojmë, e ftojmë të kundërsulmojë.

Nëse e dëgjojmë, i japim hapësirë të flasë.

Nëse e respektojmë, i kujtojmë se respekti mund të jetë gjuhë e përbashkët.

Nëse e duam me vetëdije dhe jo vetëm me fjalë, krijojmë mundësinë që edhe dashuria të kthehet.

Prandaj martesa nuk është thjesht bashkëjetesa e dy njerëzve. Është një organizëm i gjallë emocional. Ajo ushqehet çdo ditë nga fjalët që themi, nga ato që nuk themi, nga mënyra si prekim, si dëgjojmë, si falim, si kërkojmë falje dhe si qëndrojmë pranë njëri-tjetrit në ditët kur dashuria nuk ndihet aq e lehtë.

Martesa nuk prishet gjithmonë nga një katastrofë e madhe.

Shpesh ajo gërryhet nga gjëra të vogla.

Një përbuzje sot.

Një heshtje nesër.

Një indiferencë pasnesër.

Një fjalë e rëndë që nuk kërkoi falje.

Një plagë që u la pa u mjekuar.

Pastaj një ditë, dy njerëz që dikur e donin njëri-tjetrin zbulojnë se kanë jetuar gjatë pranë njëri-tjetrit pa qenë më afër.

Edhe dashuria, si urrejtja, ka nevojë për ushqim.

Nuk mjafton të thuash “të dua” nëse çdo ditë tjetrit i jep ndjesinë se nuk vlen. Nuk mjafton të kujtosh përvjetorin nëse harron mirësinë. Nuk mjafton të qëndrosh në të njëjtën shtëpi nëse zemra jote është gjithmonë në anën tjetër të derës.

Dashuria është edhe një mënyrë të sjelluri.

Është një gotë ujë kur tjetri është i lodhur.

Një “si je?” kur e kupton se diçka nuk shkon.

Një dorë mbi shpatull.

Një falje në kohën e duhur.

Një heshtje kur fjala do të lëndonte.

Një fjalë kur heshtja do të braktiste.

Janë këto gjëra të vogla që ndërtojnë ose rrënojnë botën e dy njerëzve.

Dhe ndoshta kjo është ajo që nëna e urtë i mësoi së bijës pa ia thënë drejtpërdrejt: nuk mund ta ndryshosh gjithmonë tjetrin, por mund të ndryshosh mënyrën se si hyn në marrëdhënie me të. Dhe kjo ndryshon shumëçka.

Nuk do të thotë se çdo faj është i yni.

Nuk do të thotë se çdo marrëdhënie mund të shpëtohet.

Nuk do të thotë se dashuria duhet të jetë një sakrificë e pafundme e vetes.

Do të thotë vetëm se, para se të kërkojmë përgjigjen tek tjetri, ia vlen të bëjmë një pyetje të vështirë brenda vetes:

Çfarë po sjell unë në këtë marrëdhënie?

A sjell paqe apo tension?

A sjell dëgjim apo vetëm kërkesa?

A sjell mirënjohje apo vetëm ankesa?

A sjell afërsi apo një mur?

A jam duke e dashur tjetrin ashtu siç është, apo vetëm po përpiqem ta transformoj në versionin që kam krijuar në mendjen time?

Kjo pyetje nuk është e lehtë. Sepse është më e lehtë të gjykosh tjetrin sesa të hetosh veten.

Është më e lehtë të thuash “ai nuk ndryshon” sesa të pyesësh “çfarë po bëj unë që kjo marrëdhënie të mos ndryshojë?”.

Ndoshta për këtë arsye fabula e nënës dhe së bijës ka mbijetuar: sepse ajo nuk flet vetëm për martesën. Flet për njeriun.

Për familjen.

Për miqësinë.

Për shoqërinë.

Për mënyrën se si sillemi me ata që kemi pranë.

Sepse çdo marrëdhënie është një lloj pasqyre. Ajo na kthen jo vetëm fytyrën e tjetrit, por edhe diçka nga fytyra jonë.

Ndonjëherë njeriu që na irriton më shumë na tregon një plagë që nuk kemi shëruar.

Ndonjëherë zemërimi që kemi ndaj dikujt është edhe një grumbullim i gjërave që nuk kemi ditur t’i themi.

Ndonjëherë ajo që e quajmë “karakter i keq” i tjetrit është një marrëdhënie e keqe mes dy njerëzve.

Dhe nganjëherë, natyrisht, tjetri është vërtet fajtor.

Por mençuria fillon aty ku arrijmë të dallojmë çfarë është përgjegjësia e tjetrit dhe çfarë është përgjegjësia jonë.

Prandaj antidoti i këtij rrëfimi nuk është thjesht dashuria.

Është vetëdija.

Të kuptosh se çfarë mbart në vete përpara se t’ia hedhësh barrën tjetrit.

Të kuptosh se fjalët janë fara.

Se çdo fjalë që hedhim në zemrën e tjetrit mund të bëhet lule ose gjemb.

Se një shtëpi mund të mbushet me dritë nga disa gjeste të vogla dhe mund të errësohet nga një mijë pakënaqësi të pathëna.

Në fund, ndoshta nuk është e vërtetë se dashuria e ndryshon gjithmonë tjetrin.

Por është e vërtetë se dashuria e vërtetë ndryshon mënyrën se si e shohim tjetrin.

Dhe shpesh, kur ndryshon mënyra si shohim, ndryshon edhe mënyra si sillemi. Kur ndryshon sjellja, ndryshon klima e marrëdhënies. Dhe kur ndryshon klima, ndonjëherë ndryshon edhe njeriu që kemi përballë.

Prandaj, para se të kërkojmë helm për tjetrin, le të kontrollojmë zemrën tonë.

Ndoshta qesja është ende bosh.

Ndoshta nuk kemi nevojë të vrasim askënd.

Ndoshta duhet vetëm të varrosim diçka brenda vetes: një mllef të vjetër, një krenari të sëmurë, një pakënaqësi të ushqyer për vite, një dëshirë për të pasur gjithmonë të drejtë.

Sepse ndonjëherë nuk është njeriu që duhet të largohet nga jeta jonë.

Është helmi që duhet të largohet nga zemra jonë.

Dhe ky është mësimi i nënës së urtë:

Helmi nuk ishte në pluhur.

Helmi ishte në zemër.

Dhe antidoti nuk ishte një ilaç.

Ishte dashuria.