Gjyshja dhe historia e unazës së martesës

Nga Albert Z. Zholi

Që nga kohët më të lashta, njerëzit kanë kërkuar mënyra për të shprehur dashurinë dhe lidhjen e tyre të përjetshme. Një ndër simbolet më të fuqishme që ka mbijetuar ndër shekuj është unaza e martesës. Edhe sot, për shumicën e njerëzve, është e zakonshme që ajo të mbahet në gishtin e katërt të dorës së majtë. Por kjo traditë nuk është rastësi, ajo mbart një histori të bukur dhe plot kuptim…

Atë darkë të qetë, me aromën e bukës së misrit të sapopjekur dhe zërin e butë të gjyshes që më thoshte: Haje se është e ngrohtë,- më shtyu ti bëj një pyetje që më kishte munduar prej kohësh:

-Gjyshe, pse unaza vendoset në gishtin e katërt të dorës së majtë? Ajo buzëqeshi lehtë, sikur kjo pyetje mbante brenda një histori të vjetër sa vetë dashuria.

-Ah mor bir! Sepse, dikur, njerëzit besonin se nga ai gisht kalon një venë e veçantë që shkon drejt e në zemër. Në zemër, pra të qëllon! E quajnë “vena e dashurisë”. Mendonin se aty lidhetshpirti me ndjenjën më të pastër. Unë e dëgjoja me vëmendje, ndërsa ajo vazhdoi:

-Prandaj, unaza e martesës vendoset pikërisht aty. Jo thjesht si zbukurim, por si një lidhje simbolike me zemrën. Një premtim që nuk është vetëm në fjalë, por në ndjenjë. Ajo ndaloi pak, pastaj shtoi me një ton më të thellë:

-Sot, mbase e dimë që ajo venë nuk është e vërtetë siç e mendonin të parët. Por simboli mbetet. Sepse dashuria nuk ka nevojë gjithmonë për prova shkencore… ajo jeton në besim. Që nga ajo natë, nuk e pashë më unazën thjesht si një rreth metali. Ajo u bë për mua një rrugë e vogël, e padukshme, që lidh dorën me zemrën dhe zemrën me një tjetër zemër. Unaza kujton se lidhjet më të forta nuk janë ato që shihen, por ato që ndihen. Dhe ndoshta, pikërisht për këtë arsye, një unazë e vogël në gishtin e majtë vazhdon të tregojë një histori kaq të madhe, historinë e dy zemrave që rrahin si një e vetme.

Historia

Që nga kohët më të lashta, njerëzit kanë kërkuar mënyra për të shprehur dashurinë dhe lidhjen e tyre të përjetshme. Një ndër simbolet më të fuqishme që ka mbijetuar ndër shekuj është unaza e martesës. Edhe sot, për shumicën e njerëzve, është e zakonshme që ajo të mbahet në gishtin e katërt të dorës së majtë. Por kjo traditë nuk është rastësi, ajo mbart një histori të bukur dhe plot kuptim.

Në lashtësi, veçanërisht në kohën e romakëve, besohej se në këtë gisht kalonte një venë e veçantë, e quajtur vena amoris  vena e dashurisë. Sipas këtij besimi, kjo venë lidhej drejtpërdrejt me zemrën, vendin ku lindin ndjenjat më të thella njerëzore. Prandaj, vendosja e unazës pikërisht aty simbolizonte një lidhje të drejtpërdrejtë mes dy zemrave, një premtim që nuk thyhet lehtë. Festimi i fejesës apo i martesës me një unazë, është sot një pjesë përbërëse e shumë kulturave. Por s’ka pse të habiteni se mbajtja e unazës në gishtin e katërt të dorës së majtë, është një traditë që daton të paktën 1 mijë vjet më parë. Kjo ide shpesh i atribuohet egjiptianëve, grekëve dhe romakëve të lashtë, por origjina e vetë unazës mbetet ende e paqartë.

Gjithsesi arkeologët kanë zbuluar unaza ari që i përkasin epokës së Egjiptit të Lashtë. Por para mbretërimit të Ptolemenjve, nuk ka pasur asnjë ceremoni zyrtare martese. Kontratat martesore praktikoheshin, por ato mbetën të kufizuara kryesisht ndërmjet familjeve.

Nga Egjipti, përdorimi i unazave besohet se është përhapur te grekët dhe etruskët, dhe kësisoj në Romën e lashtë. Edhe pse në fakt grekët e lashtë shkëmbyen unazat si simbole të dashurisë, jo të martesës…Imagjino dy njerëz që bashkojnë jetët e tyre. Kur vendosin unazën në atë gisht, duket sikur ajo “troket” lehtë në zemër, duke kujtuar çdo ditë premtimin e dhënë. Nuk është thjesht një copë metali — është një rreth pa fillim dhe pa fund, që përfaqëson përjetësinë e dashurisë së tyre.

Megjithatë, ndonëse kjo traditë është e përhapur, ajo nuk është një rregull i detyrueshëm. Në kultura të ndryshme, unaza mbahet edhe në dorën e djathtë, ose në mënyra të tjera simbolike. Ajo që ka vërtet rëndësi nuk është dora apo gishti, por kuptimi që i japin njerëzit: besimi, përkushtimi dhe dashuria. Edhe pse sot shkenca ka treguar se nuk ekziston një lidhje e drejtpërdrejtë fizike mes gishtit të katërt dhe zemrës, legjenda vazhdon të jetojë. Ajo nuk mbështetet më te anatomia, por te kuptimi që njerëzit i japin dashurisë. Kjo është arsyeja pse, pavarësisht hipotezave dhe shpjegimeve të ndryshme, tradita e mbajtjes së unazës në dorën e majtë ka mbetur e fortë dhe i ka rezistuar shekujve.

Ndoshta nuk është një “fakt i përjetshëm” në kuptimin shkencor, por është një e vërtetë emocionale, një simbol që njerëzit nuk kanë nevojë ta ndryshojnë, sepse u flet drejtpërdrejt ndjenjave të tyre. Dhe pikërisht kjo e bën legjendën kaq të qëndrueshme: jo sepse është e provuar, por sepse besohet.

Në këtë mënyrë, unaza vazhdon të jetë më shumë se një objekt,ajo mbetet një premtim i heshtur që, edhe pa një venë që të çon në zemër, arrin gjithsesi tek ajo. Në fund, legjenda e unazës na kujton se lidhjet më të forta nuk janë ato që shihen, por ato që ndihen. Dhe ndoshta, pikërisht për këtë arsye, një unazë e vogël në gishtin e majtë vazhdon të tregojë një histori kaq të madhe — historinë e dy zemrave që rrahin si një.