“T’uj i ndreç vetullat, i çiti sytë”

Foto ilustruese: postim publik nga faqja zyrtare e Vjosa Osmanit në rrjetin social.

Një reflektim kritik për shtetin, imazhin dhe përgjegjësinë në Kosovë

Nga Sadbere Emshiu

Unë, Sadbere Emshiu, nuk flas në emër të diasporës, por si pjesë e saj, duke jetuar dhe vepruar ndërmjet Gjermanisë dhe Zvicrës, me një vështrim të përditshëm mbi zhvillimet në Kosovë dhe mbi mënyrën se si ato prodhohen, interpretohen dhe perceptohen si brenda vendit, ashtu edhe në hapësirat ndërkombëtare ku jeton mërgata shqiptare.

Ky shkrim është një kolumne personale dhe kritike, që nuk përfaqëson asnjë institucion apo organizatë, por një shqetësim qytetar dhe reflektim politik mbi drejtimin e përgjithshëm të shtetit.

Shteti midis përmbajtjes dhe pamjes

Ka çaste në jetën e një vendi kur politika nuk është më vetëm debat idesh apo garë zgjedhore, por shndërrohet në mënyrë të drejtpërdrejtë në mënyrë të qeverisjes së perceptimit publik. Ka çaste kur imazhi fillon të zëvendësojë përmbajtjen, dhe kur komunikimi publik merr më shumë peshë sesa vendimmarrja institucionale.

Kosova sot ndodhet pikërisht në një fazë të tillë.

Pas më shumë se dy dekadash nga lufta dhe shpallja e pavarësisë, qytetari nuk po kërkon më retorikë politike. Ai kërkon funksionim shteti: institucione të qëndrueshme, drejtësi të barabartë dhe përgjegjësi të matshme publike.

Në këtë kontekst, dy figura mbeten në qendër të përgjegjësisë institucionale: Presidentja e Republikës së Kosovës dhe Kryeministri i vendit.

Të dy erdhën me pritjen e ndryshimit dhe me mandat të qartë besimi publik. Por sot, pyetja që shtrohet në mënyrë gjithnjë e më të dukshme është:

A po ndërtohet shteti mbi rezultate, apo po menaxhohet kryesisht përmes imazhit politik?

Kur komunikimi politik kthehet në politikë imazhi

Në politikën bashkëkohore, komunikimi është i domosdoshëm. Por kur fotografia dhe paraqitja publike marrin më shumë hapësirë sesa vendimi institucional, krijohet një zhvendosje e rrezikshme nga përmbajtja drejt simbolikës.

Në këtë kuadër, paraqitjet publike dhe ndërkombëtare të Presidentes së Republikës shpesh interpretohen si pjesë e diplomacisë aktive dhe përfaqësimit shtetëror. Megjithatë, në hapësirën publike ekziston edhe një debat mbi mënyrën se si këto akte simbolike perceptohen nga qytetarët.

Një nga rastet që ka nxitur diskutim publik është edhe dhënia e një dekorate për ish-presidentin amerikan Donald Trump.

Ky veprim, i lexuar nga një pjesë e opinionit si protokollar, nga të tjerë shihet si akt me peshë simbolike ndërkombëtare që kërkon shpjegim më të gjerë politik.

Donald Trump është figurë politike me ndikim të madh global, por njëkohësisht edhe një nga personalitetet më polarizuese të politikës bashkëkohore amerikane, i cili ka ndikuar në ndarje të thella brenda opinionit publik në Shtetet e Bashkuara dhe më gjerë.

Prandaj, pyetja që lind nuk është emocionale, por institucionale:

Çfarë mesazhi diplomatik dhe shtetëror prodhon lidhja simbolike e Kosovës me figura që kanë shkaktuar polarizim të thellë ndërkombëtar?

Komunikimi publik dhe distanca me qytetarin

Në epokën e rrjeteve sociale, politika shpesh shfaqet në formë të shpejtë, vizuale dhe emocionale. Por qytetari jeton në një realitet tjetër: në ekonomi, në drejtësi, në shërbime publike dhe në funksionimin e përditshëm të institucioneve.

Kur komunikimi politik përqendrohet në pamje, ekziston rreziku që të krijohet një distancë midis institucioneve dhe qytetarit, edhe kur qëllimi është komunikimi më i afërt.

Kjo dukuri nuk është vetëm e brendshme. Ajo vërehet edhe në mërgatën shqiptare në Gjermani, Zvicër, Austri dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës — një mërgatë që gjithnjë e më shumë e vlerëson politikën përmes rezultateve institucionale dhe jo përmes simbolikës.

Kryeministri Albin Kurti dhe pritshmëria institucionale

Kryeministri i vendit u ngrit politikisht mbi një diskurs të fortë ndryshimi dhe kritike ndaj sistemit të mëparshëm.

Por me kalimin e kohës, çdo qeveri përballet me një test të vetëm: testin e rezultateve.

Pyetjet që sot shtrohen në mënyrë të natyrshme janë:

A është shteti më funksional?

A është drejtësia më e pavarur?

A është jeta e qytetarit më e lehtësuar?

Në mungesë të përgjigjeve të matshme institucionale, retorika politike nuk mjafton më për të mbajtur besimin publik.

Ibrahim Rugova – trashëgimi institucionale dhe jo përdorim simbolik

Figura e Ibrahim Rugovës mbetet pjesë e rëndësishme e historisë së shtetndërtimit të Kosovës.

Ai përfaqëson një qasje politike të matur, institucionale dhe të orientuar drejt stabilitetit.

Pikërisht për këtë arsye, përdorimi i figurës së tij në diskursin aktual politik kërkon kujdes të veçantë, në mënyrë që të mos reduktohet në simbol të përkohshëm komunikimi, por të ruajë dimensionin e tij historik dhe institucional.

Një sistem në rrezik të zhvendosjes nga përmbajtja në imazh

Problemi thelbësor nuk qëndron tek individët, por tek një tendencë më e gjerë: rritja e rolit të komunikimit vizual në ndërtimin e legjitimitetit politik.

Nëse perceptimi publik fillon të zëvendësojë performancën institucionale, atëherë edhe vetë mekanizmi demokratik fillon të deformohet, sepse qytetari orienton besimin mbi imazh, jo mbi rezultate.

Nevoja për reflektim institucional

Në këtë fazë të zhvillimit të shtetit, reflektimi institucional nuk është çështje politike, por çështje funksionale e shtetit.

Një dialog i hapur dhe i matur ndërinstitucional mbi drejtimin e politikave publike dhe mbi prioritetet shtetërore do të kishte më shumë vlerë sesa çdo komunikim i fragmentuar publik.

Përfundim – shteti nuk ndërtohet me imazh

Kosova nuk ka nevojë për politikë që prodhon vetëm perceptim.

Ajo ka nevojë për politikë që prodhon institucione.

Nuk ka nevojë për komunikim që bind përkohësisht.

Ka nevojë për rezultate që ndërtojnë besim afatgjatë.

Dhe mbi të gjitha, ka nevojë për udhëheqje që e kupton se pushteti publik nuk është pronë e imazhit, por përgjegjësi institucionale ndaj qytetarit.

Sepse në fund, historia politike nuk i gjykon udhëheqësit për fotografitë që kanë publikuar, por për institucionet që kanë ndërtuar.