Sirena e mistereve të thellësive të detit

-ESE-

Nga Albert Z. ZHOLI

Në një mbrëmje të qetë vere, kur deti dukej si një pasqyrë e pafund dhe horizonti humbiste në ngjyrat e arta të perëndimit, gjyshi i vjetër më tregonte një histori që nuk e kishte shkruar askush, por që sipas tij e kishte ruajtur deti vetë. “Mos e shiko detin vetëm si ujë,” – tha ai. “Brenda tij jeton një shpirt… një sirenë.”

Dhe kështu nisi tregimi…

Në thellësitë e errëta, ku zhurmat e botës nuk arrijnë, jetonte ajo, sirena. Gjysmë njeri, gjysmë peshk, por më shumë shpirt sesa trup. Flokët e saj lëkundeshin si algat e detit, ndërsa sytë i ndriçonin si dritat e largëta të anijeve në natë. Ajo nuk ishte krijesë e zhurmshme, nuk kërkonte vëmendje. Dilte rrallë në sipërfaqe, vetëm kur njerëzit harronin çfarë do të thotë mirësi. Kur fjalët bëheshin të rënda, kur thashethemet helmonin shpirtin, kur betimet humbnin vlerën – atëherë deti e nxirrte në sipërfaqe si një shenjë. Ata që e shihnin, mbeteshin pa fjalë. Nuk ishte vetëm bukuria e saj që i trondiste, por qetësia. Një qetësi që dukej sikur i pastronte nga brenda. Thuhej se kush e shihte sirenën, ndjente një dëshirë të papritur për të heshtur, për të mos folur keq për askënd, për të qenë më i pastër në mendime. Sepse sirena mbante në vetvete një sekret të madh: ajo ishte larguar nga bota e njerëzve. Jo nga frika, por nga lodhja. Lodhur nga gjykimet, nga fjalët që plagosin më shumë se dallgët, nga zhurma që mbulon të vërtetën. Ajo kishte zgjedhur detin, sepse deti nuk gjykon. Deti vetëm të lan, të mbulon, të fal. Gjyshi heshti për një çast dhe pa drejt horizontit. Pastaj vazhdoi.. Dhe kështu, ajo u bë simbol i një dëshire të heshtur – dëshirës për të qenë i lirë, i pastër, larg zhurmës së botës. Por njëkohësisht, ajo mbeti edhe simbol i mirësisë së thellë, asaj mirësie që nuk bën zhurmë, që nuk kërkon duartrokitje, por që lind si një burim i fshehtë në shpirtin e njeriut.

Megjithatë, sirena nuk ishte vetëm dritë. Si vetë deti që e lindi, ajo mbante brenda edhe anën e errët të natyrës. Në gojëdhëna të ndryshme, sirenat shfaqen si paralajmëruese të fatkeqësive – ato shihen përpara stuhive të mëdha, përpara përmbytjeve, apo në çastet kur anijet humbasin rrugën dhe fundosen në thellësi. Zëri i tyre, herë i ëmbël e joshës, herë i trishtuar e i largët, mund të bëhej thirrje për shpëtim, por edhe tundim drejt humbjes. Disa thonë se nuk ishte sirena që sillte rrezikun, por se ajo e ndiente atë përpara se të ndodhte. Ajo dilte në sipërfaqe si një shenjë, si një kujtesë se natyra nuk është vetëm bukuri, por edhe forcë e pakontrollueshme. Se pas qetësisë së ujit mund të fshihet stuhia. Prandaj, sirena mbetet një figurë e dyfishtë: njëkohësisht simbol i mirësisë dhe pastërtisë shpirtërore, por edhe kujtesë e brishtë se jeta, si deti, mban brenda vetes si paqen ashtu edhe rrezikun. Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën aq të vërtetë në legjendë – sepse, si njeriu vetë, ajo është një përzierje e dritës dhe hijes.

“Prandaj,” – tha ai me zë të ulët, – “kur dëgjon dallgët që këndojnë natën, mos mendo se është vetëm deti. Ndoshta është sirena… që të kujton të jesh më i mirë.” Dhe deti, sikur e dëgjoi, lëvizi lehtë… si për të ruajtur edhe një herë sekretin e saj.