SIMULIMI I KOMPETENCËS DHE PUSHTETET E PERSONALIZUARA NË KOSOVË

Një vështrim kushtetues dhe institucional mbi realitetin politik para zgjedhjeve

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në prag të proceseve zgjedhore, sistemi demokratik hyn në një fazë të ndjeshme të rikonfigurimit të raportit ndërmjet legjitimitetit politik, performancës institucionale dhe perceptimit publik. Në këtë kontekst, Republika e Kosovës përballet me një fenomen të dukshëm institucional, ku shpesh narrativa politike dhe perceptimi i kompetencës tentojnë të mbizotërojnë mbi substancën reale të qeverisjes dhe standardet e meritokracisë institucionale.

Nga perspektiva e së drejtës kushtetuese dhe parimeve të qeverisjes së mirë, kjo gjendje ngre çështje serioze lidhur me funksionimin efektiv të institucioneve demokratike, ndarjen e pushteteve dhe përgjegjësinë publike.

Deformimi i raportit ndërmjet meritës dhe përfaqësimit institucional

Në një rend kushtetues të bazuar në demokracinë përfaqësuese, legjitimiteti politik buron nga vullneti qytetar, por forcohet vetëm përmes kapacitetit real qeverisës, profesionalizmit institucional dhe respektimit të standardeve të shtetit të së drejtës.

Megjithatë, në praktikën politike, vërehet shpesh:promovimi i figurave mbi bazën e kapitalit politik dhe jo të ekspertizës profesionale;zëvendësimi i analizës substanciale me komunikim të thjeshtuar politik;dhe margjinalizimi i zërave akademikë dhe institucionalisht kritikë.

Kjo krijon një disbalancë ndërmjet legjitimitetit formal politik dhe legjitimitetit substancial institucional.

Fenomeni i pushteteve të personalizuara dhe logjika e simulimit

Në literaturën bashkëkohore të shkencave politike, pushtetet me prirje personalizuese dhe narcisiste karakterizohen nga:centralizim i vendimmarrjes rreth figurës politike,kontroll i narrativës publike dhe diskursit institucional,instrumentalizim i institucioneve për qëllime politike,dhe reduktim i debatit publik në komunikim propagandistik.

Në këtë kuadër, simulimi i kompetencës institucionale shpesh zëvendëson përmbajtjen reale të saj, duke krijuar një perceptim të deformuar të efikasitetit shtetëror.

Aspekti kushtetues dhe sfidat e shtetit të së drejtës

Nga këndvështrimi kushtetues, një situatë e tillë ngre disa çështje thelbësore:funksionimi i parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve;garantimi i meritokracisë dhe profesionalizmit në administratën publike;transparenca dhe llogaridhënia institucionale;si dhe mbrojtja e rolit të institucioneve të pavarura.

Çdo devijim nga këto parime mund të ndikojë në dobësimin e shtetit të së drejtës dhe në reduktimin e cilësisë së qeverisjes demokratike.

Ilustrime nga realiteti institucional para zgjedhjeve

Në periudha zgjedhore, shpesh vërehen tendenca të tilla si:dominimi i diskursit politik mbi analizën juridike dhe institucionale;përdorimi i komunikimit politik për të ndërtuar perceptim të performancës;dobësimi i rolit të ekspertizës së pavarur në hapësirën publike;dhe polarizimi i debatit publik në linja politike, jo profesionale.

Këto fenomene krijojnë një hendek ndërmjet realitetit institucional dhe perceptimit publik të tij.

Dimensioni diplomatik dhe perceptimi ndërkombëtar

Nga perspektiva diplomatike, stabiliteti institucional dhe cilësia e qeverisjes ndikojnë drejtpërdrejt në:kredibilitetin ndërkombëtar të shtetit,besueshmërinë e institucioneve në proceset integruese,dhe raportin me partnerët strategjikë.

Prandaj, çdo perceptim i dobësimit institucional mund të ketë reflektim të drejtpërdrejtë në pozicionimin ndërkombëtar të Republikës së Kosovës.

Në një shtet që synon konsolidimin e plotë demokratik dhe integrimin euroatlantik, është jetike që parimet kushtetuese të meritokracisë, profesionalizmit dhe llogaridhënies të mbeten themeli i funksionimit institucional.

Sepse aty ku simulimi i kompetencës zëvendëson dijen reale dhe ku pushteti personalizohet mbi institucionin, rrezikohet vetë cilësia e demokracisë dhe stabiliteti i shtetit të së drejtës.