SALI BERISHA RIKTHEHET NË AMERIKË: NGA “NON-GRATA” TE NJË KAPITULL I RI POLITIK

Nga Frank Shkreli

Vizita e Dr. Sali Berishës në Shtetet e Bashkuara nuk është thjesht një udhëtim i një politikani shqiptar përtej Atlantikut. Ajo ka një peshë të veçantë politike dhe simbolike, sepse vjen pas pesë vitesh në të cilat marrëdhënia e tij me Uashingtonin zyrtar ishte shënuar nga një prej goditjeve më të forta politike të karrierës së tij: shpallja “persona non grata” nga Departamenti amerikan i Shtetit. Në maj të vitit 2021, Departamenti i Shtetit e shpalli Berishën të papërshtatshëm për të udhëtuar në Shtetet e Bashkuara, duke e akuzuar për përfshirje në “korrupsion të rëndësishëm” dhe duke e lidhur masën me përdorimin e pushtetit për përfitime personale, familjare dhe politike.  Berisha i ka mohuar vazhdimisht këto akuza dhe e ka kundërshtuar vendimin amerikan.

Pesë vjet më pas, panorama ka ndryshuar. Në qershor 2026, Departamenti i Shtetit konfirmoi se ishin dhënë përjashtime për disa persona të prekur nga masat e mëparshme të parashikuara nga neni 7031(c), duke argumentuar se këto përjashtime i shërbenin një “interesi bindës kombëtar”.  Në atë kohë, Berisha e konsideroi këtë zhvillim si fundin e një padrejtësie ndaj tij. Megjithatë, ky zhvillim nuk duhet interpretuar si një certifikatë pafajësie apo si një deklaratë amerikane se të gjitha akuzat e vitit 2021 ishin të pavërteta. Dhe pikërisht këtu qëndron thelbi i debatit.  Çfarë do të thotë rikthimi në Amerikë?

Berisha tashmë shkon në SHBA në një cilësi krejt tjetër nga ajo e viteve të fundit: Ai po viziton Amerikën javën që vjen si kryetar i Partisë Demokratike dhe lider i opozitës shqiptare.  Pjesëmarrja e tij në një aktivitet të Partisë Republikane amerikane dhe takimet me shqiptarët e Amerikës i japin vizitës së tij një dimension të dyfishtë. Nga njëra anë është marrëdhënia e tij me politikën amerikane. Nga ana tjetër është marrëdhënia e tij me komunitetin shqiptaro-amerikan, i cili historikisht ka luajtur një rol të rëndësishëm në forcimin e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane. Për Berishën dhe mbështetësit e tij, rikthimi në SHBA është një moment simbolik: një politikan që për vite nuk mund të shkelte në territorin amerikan tani është përsëri atje.  Është e kuptueshme që kjo të interpretohet prej tyre si një fitore politike.  Por një analizë serioze duhet të ndalet këtu dhe të bëjë dallimin midis heqjes së një pengese për hyrjen në SHBA dhe një mbështetjeje zyrtare të administratës amerikane për Sali Berishën ose Partinë Demokratike.  Këto janë dy gjëra të ndryshme.

Dhe ky dallim është i rëndësishëm pikërisht për të mos e kthyer analizën politike në propagandë.

Mbështetësit e Berishës kanë arsye ta shohin vizitën me optimizëm.

Për pesë vite, “non grata” amerikane ishte përdorur si argument politik kundër tij. Ajo ndikoi në marrëdhëniet e tij me faktorë politikë brenda dhe jashtë Shqipërisë dhe u bë një prej temave kryesore të përplasjes brenda së djathtës shqiptare.  Tani situata ka ndryshuar. Berisha mund të udhëtojë në SHBA, të marrë pjesë në aktivitete politike dhe të takohet me përfaqësues të diasporës.  Për demokratët shqiptarë, ky është padyshim një zhvillim që krijon hapësirë të re politike. Por mbi të gjitha, është një test.  Sepse pyetja nuk është vetëm nëse Berisha mund të rikthehet fizikisht në Amerikë.  Pyetja është nëse ai mund të ndërtojë një marrëdhënie të re, të qëndrueshme dhe institucionale me Uashingtonin zyratr. E kjo nuk arrihet me fotografi, as nuk arrihet me deklarata triumfaliste.  Dhe për më tepër, nuk përcaktohet nga një vizitë e vetme.

Ndërkohë që kundërshtarët e Berishës kanë një argument po aq të rëndësishëm duke thenë se politika amerikane nuk duhet interpretuar përmes optikës së politikës së brendshme shqiptare.  Fakti që një masë udhëtimi është hequr nuk do të thotë domosdoshmërisht se SHBA-ja ka ndryshuar çdo vlerësim që ka pasur për periudhën e gjatë të veprimtarisë politike të Berishës.  Po kështu, pjesëmarrja në një aktivitet të Partisë Republikane amerikane nuk është automatikisht një mbështetje e administratës amerikane për Partinë Demokratike shqiptare. Kjo duhet thënë qartë. Historikisht, partitë politike amerikane kanë marrëdhënie ndërkombëtare dhe lidhje me parti simotra në vende të ndryshme. Një ftesë, një takim apo një pjesëmarrje në një aktivitet politik është me rëndësi, por nuk duhet ekzagjeruar.

Por ka edhe një element tjetër në këtë mes e që është diaspora shqiptaro=-amerikane.  Ndoshta një nga aspektet më interesante të kësaj vizite është takimi i Berishës me diasporën shqiptare në Amerikë.

Për dekada, shqiptarët e Amerikës kanë qenë ndër mbështetësit më të fuqishëm të çështjeve shqiptare. Ata kanë ndërtuar ura me institucionet amerikane dhe kanë ndikuar në mënyra të ndryshme në forcimin e marrëdhënieve midis dy vendeve.  Pikërisht për këtë arsye, çdo lider shqiptar që shkon në SHBA duhet ta shohë diasporën jo thjesht si një elektorat jashtë kufijve të Shqipërisë, por si një pjesë të rëndësishme të lidhjes historike shqiptaro-amerikane.  Berisha ka një histori të gjatë marrëdhëniesh me komunitetin shqiptaro-amerikan. Takimi me diasporën, në këtë kuptim, mund të jetë edhe më i rëndësishëm se një pjesë e takimeve politike.  Sepse një lider opozitar shqiptar që kërkon të rikthehet në pushtet ka nevojë jo vetëm për mbështetje brenda Shqipërisë, por edhe për të treguar se mund të ndërtojë marrëdhënie serioze, institucionale dhe të besueshme me aleatët strategjikë të vendit.

Një pyetje e rëndësishme është nëse kjo përben vërtetë një “rehabilitim” i Berishës nga administrata amerikane?  Ma merr mendja se kjo është pyetja që do të dominojë debatin në Tiranë.  Përgjigjja ime do të ishte se nuk duhet nxituar.  Po, heqja e pengesës për hyrjen në SHBA është një fakt i rëndësishëm. Vizita e Berishës në Amerikë është një fakt tjetër i rëndësishëm.  Pjesëmarrja e tij në një aktivitet të së djathtës amerikane është gjithashtu një zhvillim që meriton vëmendje. Por nga këto fakte nuk mund të nxirret automatikisht përfundimi se Shtetet e Bashkuara kanë dhënë një “vulë” politike për Berishën.  Në të njëjtën kohë, do të ishte po aq e pasaktë të pretendohej se vizita nuk ka asnjë rëndësi.

Ka rëndësi. Dhe jo pak.

Sepse një lider i opozitës shqiptare po rikthehet në një vend ku për pesë vite kishte qenë i ndaluar të udhëtonte.  Një kapitull i ri, por jo domosdoshmërisht, një faqe e bardhë.   Sali Berisha është një nga figurat më të rëndësishme dhe më të debatueshme të historisë politike shqiptare të tri dekadave të fundit.  Ai ka qenë president, kryeministër, themelues dhe lider historik i së djathtës shqiptare dhe sot është përsëri në krye të opozitës.  Prandaj, rikthimi i tij në SHBA nuk mund të ndahet nga kjo histori.  Por politika është edhe art i përshtatjes me rrethanat e reja.

Berisha ka një mundësi për të hapur një kapitull të ri në marrëdhëniet me Uashingtonin.  Nëse do të jetë vërtet një kapitull i ri, këtë nuk do ta përcaktojë ceremonia e pritjes, një konferencë, një fotografi apo një takim.  Do ta përcaktojnë kontaktet e ardhshme, mesazhet politike, marrëdhëniet institucionale dhe rezultatet konkrete. Në këtë kuptim, vizita e Berishës në Amerikë duhet parë me interes, por edhe me maturi.

As si triumf i pakushtëzuar. As si një vizitë pa rëndësi. Por si një mundësi për një fillim të ri. Dhe ndoshta ky është aspekti më interesant i gjithë kësaj historie:  A do të jetë rikthimi i Sali Berishës në Amerikë thjesht rikthimi i një politikani që tani mund të udhëtojë përsëri në SHBA, apo fillimi i një marrëdhënieje të re politike me Uashingtonin zyrtar?

Besoj se përgjigjen nuk do ta japë kjo vizitë.  Përgjigjen do ta japë ajo që do të ndodhë pas saj.