NJË DITË E VËSHTIRË PËR SHQIPTARËT, PËR GJITHË KOMBIN

Dënimi i katër ish-krerëve të UÇK-së trondit Kosovën e Shqipërinë – një zë nga Tirana në Prishtinë: Lufta për liri nuk mund të fshihet

Nga Albert Z. ZHOLI

16 Shtator 2026. Një ditë e rëndë. Një ditë dhimbjeje për shumë shqiptarë në Kosovë, në Shqipëri dhe kudo ku jetojnë shqiptarët. Sot, në Hagë, u shpall aktgjykimi i shkallës së parë ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së: Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burg, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet. Në Kosovë, në rrugë, sheshe dhe familje, lajmi u prit me tronditje. Në Shqipëri pati reagime të forta nga përfaqësues të lartë politikë. Kryeministri Edi Rama e përmblodhi reagimin e tij me një fjalë: “Marre!”. Dhe kjo fjalë, pavarësisht debatit politik apo juridik që mund të ngjallë aktgjykimi, tregon peshën emocionale që kjo ditë ka për një pjesë të madhe të shqiptarëve. Sepse për shqiptarët e Kosovës, UÇK-ja nuk është vetëm një emër në një dosje gjyqësore. Është pjesë e historisë së tyre të fundit. Është lufta që lidhet me çlirimin nga regjimi serb. Është kujtesa e familjeve të dëbuara. Është kujtesa e mijëra njerëzve që u vranë, u plagosën apo u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre gjatë luftës. Është kujtesa e një populli që përjetoi luftë, dëbim dhe shkatërrim. Prandaj sot shumë shqiptarë nuk shohin thjesht katër emra në një aktgjykim. Shikojnë njerëz që përfaqësuan një kapitull të luftës së Kosovës.

SOT LOTËT JANË NË PRISHTINË, POR EDHE NË TIRANË

Sot sheh lot. Sheh njerëz të heshtur. Sheh familje që ndjekin televizionin. Sheh veteranë që flasin me zë të ulët. Sheh të moshuar që kujtojnë ditët e luftës. Sheh të rinj që pyesin prindërit se çfarë ndodhi në Kosovë. Dhe mbi të gjitha sheh një pyetje që përsëritet: A mund të gjykohet historia e një populli vetëm përmes fatit të disa individëve? Gjykata Speciale ka deklaruar se po gjykon përgjegjësi individuale dhe jo luftën e UÇK-së. Ky është dallim juridik i rëndësishëm. Por në ndërgjegjen e shumë shqiptarëve, sot dhimbja është më e gjerë. Sepse UÇK-ja shihet si pjesë e luftës së Kosovës për liri. Dhe për këtë arsye, çdo vendim ndaj figurave të saj të njohura prek një plagë të thellë të kujtesës shqiptare.

NGA TIRANA NË PRISHTINË, NJË NDJENJË E PËRBASHKËT

Në Tiranë dhe Prishtinë sot u dëgjua një gjuhë e fortë kundërshtuese ndaj vendimit. Rama reagoi me “Marre”. Në Kosovë, reagimet publike e politike e kanë shoqëruar vendimin me dhimbje dhe protesta. Kjo tregon se çështja nuk është vetëm e katër individëve. Ajo është bërë një çështje e kujtesës kolektive për shumë shqiptarë. Por duhet thënë edhe diçka tjetër: Dhimbja nuk duhet të na bëjë të harrojmë se një proces gjyqësor duhet të lexohet përmes dokumenteve, provave dhe arsyetimit të vendimit. Ky është aktgjykim i shkallës së parë dhe rruga juridike nuk përfundon domosdoshmërisht me shpalljen e tij. Prandaj, historia dhe drejtësia duhet të diskutohen me përgjegjësi.

SERBIA KA KUJTESËN E SAJ. SHQIPTARËT KANË TË TYREN

Është e pamundur që në një ditë të tillë të mos rikthehen në kujtesë vuajtjet e Kosovës. Familjet e vrara. Fshatrat e djegura. Njerëzit e dëbuar. Varret masive. Refugjatët. Fëmijët që u rritën në kohë lufte. Dhe mijëra njerëz që humbën jetën. Këto janë plagë që nuk zhduken me kalimin e viteve. Prandaj sot, kur dënohen katër ish-krerë të UÇK-së, shumë shqiptarë e përjetojnë këtë si një goditje ndaj njerëzve që i lidhin me luftën për çlirimin e Kosovës. Dhe të mbrosh kujtesën e UÇK-së nuk do të thotë të mohosh vuajtjen e asnjë viktime civile. Këto dy çështje mund dhe duhet të diskutohen veçmas.

LUFTA E NJË POPULLI NUK FSHIHET ME NJË AKTGJYKIM

Kjo është ajo që duhet të kuptojnë të gjithë. Historia e Kosovës nuk filloi në Hagë. As nuk përfundon sot. Historia e UÇK-së nuk mund të fshihet nga një aktgjykim. As nuk mund të shkruhet e gjitha vetëm nga emocionet. Historia do të vazhdojë të studiohet. Do të shkruhet. Do të debatohet. Do të dokumentohet. Dhe brezat shqiptarë do të kërkojnë të dinë çfarë ndodhi në Kosovë. Do të kërkojnë të dinë për viktimat. Do të kërkojnë të dinë për luftëtarët. Do të kërkojnë të dinë për ndërhyrjen ndërkombëtare. Do të kërkojnë të dinë për krimet dhe vuajtjet e popullsisë civile. Dhe do të kërkojnë të dinë edhe për rolin e UÇK-së në luftën e Kosovës. Historia kërkon të vërtetën, jo harresën.

SOT SHQIPTARËT DUHET TË QËNDROJNË TË BASHKUAR

Kjo ditë nuk duhet të përdoret për të ndarë shqiptarët. Nuk është dita për akuza të brendshme. Nuk është dita për përplasje partiake. Nuk është dita për të përdorur dhimbjen e Kosovës për interesa të vogla politike. Është dita për të kujtuar se Kosova është një plagë e gjallë e historisë shqiptare. Dhe se Shqipëria dhe Kosova, pavarësisht dallimeve politike, duhet të kenë një komunikim të përgjegjshëm kur bëhet fjalë për çështje që prekin drejtpërdrejt kujtesën e shqiptarëve.

NJË DITË E RËNDË, POR JO NJË DITË PËR TË HARRUAR

Sot shumë shqiptarë ndihen të tronditur. Shumë familje në Kosovë janë të lidhura drejtpërdrejt me luftën. Shumë veteranë e përjetojnë këtë ditë me dhimbje. Shumë njerëz në Shqipëri e ndjekin me lot. Por lotët nuk duhet të bëhen dëshpërim. Dhimbja nuk duhet të bëhet urrejtje. Dhe zemërimi nuk duhet të na largojë nga përgjegjësia për ta njohur historinë në të gjitha dimensionet e saj. Sot është një ditë e vështirë. Por historia e një kombi nuk shkruhet në një ditë. As liria nuk matet me një aktgjykim. Liria e Kosovës është një realitet historik dhe politik që lidhet me një periudhë lufte, me sakrifica të mëdha të popullsisë dhe me ndërhyrjen ndërkombëtare. Dhe kujtesa e atyre viteve do të vazhdojë të jetojë. Sot mund të dënohen njerëz. Mund të ketë vendime, apelime dhe debate. Por një gjë nuk mund të dënohet: kujtesa e një populli. Sepse kujtesa nuk ka burg. Kujtesa nuk ka pranga. Kujtesa nuk mbyllet në qeli. Ajo jeton te njerëzit. Dhe sot, nga Tirana në Prishtinë, ajo kujtesë është më e gjallë se kurrë.