EVROPË, KTHEJE BORXHIN HISTORIK NDAJ SHQIPTARËVE!

Borxhi ndaj dy republikave shqiptare — Shqipërisë dhe Kosovës — dhe ndaj të gjitha hapësirave shqiptare nuk është borxh që shuhet nga koha. Ai është një detyrim historik, politik, moral dhe juridik që kërkon drejtësi, barazi dhe përgjegjësi evropiane.

Shkruan Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Një pyetje që evropa nuk mund ta shmangë

Evropa e sotme pëlqen ta përkufizojë veten përmes demokracisë, shtetit të së drejtës, të drejtave të njeriut, barazisë, lirisë dhe respektimit të dinjitetit të popujve. Por pikërisht këto vlera e detyrojnë Evropën të përballet me një pyetje që nuk mund të shtyhet pafundësisht:

Çfarë borxhi historik, politik dhe moral i ka Evropa shqiptarëve dhe çfarë duhet të bëjë sot për ta shndërruar këtë borxh në drejtësi?

Kjo pyetje nuk është thirrje kundër Evropës. Përkundrazi, është një thirrje për një Evropë më të drejtë, më parimore dhe më koherente.

Shqiptarët nuk kërkojnë privilegje.

Nuk kërkojnë të vendosen mbi popujt e tjerë.

Nuk kërkojnë që historia të përdoret si instrument hakmarrjeje.

Kërkojnë barazi. Kërkojnë drejtësi. Kërkojnë që parimet evropiane të zbatohen edhe mbi ta me të njëjtën forcë me të cilën kërkohet zbatimi i tyre nga të tjerët.

Dhe kjo është një kërkesë legjitime e çdo populli që synon të jetojë në një Evropë të së drejtës.

Shqiptarët dhe evropa: një histori e ndërthurur

Historia e shqiptarëve nuk është histori e izoluar nga Evropa. Shqipëria dhe trojet shqiptare kanë qenë pjesë e pandashme e zhvillimeve politike, ushtarake dhe kulturore të kontinentit.

Megjithatë, në periudha të ndryshme historike, vendimmarrja e fuqive të mëdha evropiane ka prodhuar pasoja të rënda për kombin shqiptar.

Vendimet e Fuqive të Mëdha, sidomos në fundin e shekullit XIX dhe fillimin e shekullit XX, ndikuan drejtpërdrejt në përcaktimin e kufijve dhe në fatin politik të shqiptarëve.

Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë më 1912 ishte një akt historik i afirmimit të vullnetit politik shqiptar. Por njohja ndërkombëtare dhe përcaktimi i kufijve nuk përputheshin me tërësinë e hapësirës ku shqiptarët jetonin.

Kjo krijoi një realitet që vazhdoi për më shumë se një shekull:

një komb i ndarë ndërmjet disa hapësirave shtetërore dhe politike.

Ky realitet nuk mund të kuptohet vetëm si rezultat i historisë së brendshme shqiptare. Ai është edhe rezultat i vendimeve të marra nga aktorët e mëdhenj ndërkombëtarë të kohës.

Prandaj, përgjegjësia historike nuk mund të jetë vetëm shqiptare.

Padrejtësia historike nuk bëhet drejtësi nga kalimi i kohës

Ekziston një keqkuptim i rrezikshëm në politikën ndërkombëtare: ideja se çdo çështje historike duhet të mbyllet vetëm sepse kanë kaluar dekada.

Por koha nuk është gjithmonë shërim.

Koha mund ta largojë një ngjarje nga kujtesa, por nuk e ndryshon domosdoshmërisht natyrën e saj.

Një padrejtësi nuk shndërrohet automatikisht në drejtësi vetëm sepse është e vjetër.

Një shkelje e të drejtave nuk bëhet më e pranueshme sepse ka ndodhur para disa dekadash.

Një padrejtësi politike nuk humb rëndësinë vetëm sepse brezat ndryshojnë.

Prandaj, kur flasim për “borxhin evropian ndaj shqiptarëve”, nuk flasim për një faturë financiare.

Flasim për një përgjegjësi historike që duhet të përkthehet në politika të drejta të së tashmes.

Kosova: prova vendimtare e ndërgjegjes evropiane

Kosova është pika ku kjo çështje merr dimensionin më të fuqishëm.

Historia moderne e Kosovës është histori e një populli që kaloi nëpër represion, diskriminim, konflikt dhe luftë, përpara se të arrinte në krijimin e institucioneve të veta dhe në shpalljen e pavarësisë.

Ndërhyrja ndërkombëtare e vitit 1999 e ndryshoi rrënjësisht realitetin politik dhe humanitar në Kosovë.

Më pas, procesi ndërkombëtar çoi drejt një zgjidhjeje të re politike dhe kushtetuese.

Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë.

Më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha opinionin këshillimor se deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare të përgjithshme.

Këto zhvillime përbëjnë pjesë të rëndësishme të realitetit juridik dhe politik të Kosovës.

Por pyetja mbetet:

A është përfunduar misioni evropian ndaj Kosovës?

Përgjigjja nuk mund të jetë e thjeshtë.

Përderisa Kosova përballet ende me mosnjohje nga disa shtete evropiane dhe me pengesa në konsolidimin e pozitës së saj ndërkombëtare, çështja mbetet e hapur.

Dhe këtu Evropa duhet të jetë e sinqertë me vetveten.

Kosova nuk mund të trajtohet si monedhë e pazareve politike

Kosova nuk mund të jetë përgjithmonë objekt i pazareve diplomatike.

Nuk mund të jetë një hapësirë ku parimet e së drejtës ndërkombëtare përdoren në mënyrë selektive.

Nuk mund të kërkohet nga Kosova të bëjë vazhdimisht kompromise politike, ndërsa çështjet themelore të njohjes, integrimit dhe barazisë evropiane mbeten të bllokuara.

Dialogu është i domosdoshëm, por dialogu nuk mund të zëvendësojë të drejtën.

Kompromisi politik nuk mund të shfuqizojë parimet themelore të shtetit të së drejtës.

Stabiliteti nuk mund të ndërtohet mbi padrejtësi.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për Kosovën.

Sepse një paqe e qëndrueshme nuk krijohet duke ngrirë padrejtësitë.

Krijohet duke ndërtuar një rend ku palët e pranojnë realitetin juridik, politik dhe njerëzor.

Dy republika shqiptare në një evropë të përbashkët

Republika e Shqipërisë dhe Republika e Kosovës janë dy shtete shqiptare me lidhje të thella historike, kulturore dhe kombëtare.

E ardhmja e tyre duhet të jetë evropiane.

Por integrimi evropian nuk duhet të nënkuptojë zbehjen e identitetit kombëtar.

Evropa nuk duhet të jetë hapësirë ku kombet humbin identitetin; ajo duhet të jetë hapësirë ku identitetet bashkëjetojnë në barazi.

Shqiptari mund të jetë njëkohësisht shqiptar dhe evropian.

Kosovari mund të jetë qytetar i Republikës së Kosovës dhe evropian.

Shqiptari i Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi, Luginës së Preshevës dhe i hapësirave të tjera shqiptare duhet të gëzojë të drejta të plota qytetare, politike, gjuhësore dhe kulturore në përputhje me standardet demokratike dhe juridike.

Kjo nuk është nacionalizëm përjashtues.

Kjo është kërkesë për barazi dhe dinjitet.

Evropa nuk mund të ketë dy standarde

Evropa nuk mund të flasë për shtetin e së drejtës në një rast dhe të heshtë kur ai parim vihet në provë në një rast tjetër.

Nuk mund të kërkojë respektimin e integritetit territorial në një situatë dhe të tolerojë interpretime të kundërta kur interesat gjeopolitike ndryshojnë.

Nuk mund të kërkojë dialog nga një palë dhe në të njëjtën kohë të lejojë që procesi të shndërrohet në instrument bllokimi.

Parimi është parim vetëm kur zbatohet njësoj.

Në të kundërt, ai bëhet instrument politik.

Dhe kjo është pikërisht ajo që Evropa duhet ta shmangë.

Borxhi ndaj shqiptarëve është edhe borxh ndaj së ardhmes

Evropa nuk i detyrohet shqiptarëve vetëm për të kaluarën.

Ajo i detyrohet edhe së ardhmes.

Një Evropë që kërkon të jetë kontinent i paqes duhet të mbyllë konfliktet e vjetra mbi bazën e drejtësisë.

Një Evropë që kërkon të jetë kontinent i shtetit të së drejtës duhet të respektojë të drejtën pa standarde të dyfishta.

Një Evropë që kërkon të jetë bashkim politik duhet të jetë e gatshme të integrojë popujt e saj mbi bazën e meritës, demokracisë dhe respektimit të kritereve të njëjta.

Prandaj, integrimi evropian i Shqipërisë dhe Kosovës nuk duhet të shihet vetëm si proces teknik.

Ai është edhe një proces historik i korrigjimit të një pjese të padrejtësive të së kaluarës.

Kthimi i borxhit nuk do të thotë ndryshim i kufijve

Kthimi i borxhit historik ndaj shqiptarëve nuk duhet interpretuar si thirrje për ndryshime të dhunshme kufijsh apo për konflikte të reja.

Përkundrazi.

Kthimi i borxhit duhet të nënkuptojë forcimin e paqes, demokracisë, të drejtave të njeriut, shtetit të së drejtës dhe barazisë së qytetarëve.

Evropa mund ta bëjë këtë pa e rihapur kontinentin ndaj konflikteve territoriale.

Mjafton që standardet e saj të jenë të njëjta.

Mjafton që shqiptarët të mos trajtohen si qytetarë të dorës së dytë të projektit evropian.

Mjafton që Kosova të mos mbetet peng i një të kaluare që Evropa vetë e ka ndihmuar të ndryshojë.

Një apel për evropën

Evropë!

Mos e shiko historinë shqiptare vetëm si një kapitull të kaluar.

Shikoje si pjesë të historisë së vetë Evropës.

Mos i kërko shqiptarëve vetëm durim.

Jepu drejtësi.

Mos u kërko vetëm reforma.

Jepu perspektivë të barabartë.

Mos u kërko vetëm kompromis.

Jepu garanci se kompromisi nuk do të përdoret për të mohuar të drejtën.

Mos u kërko vetëm të besojnë në Evropë.

Bëj që edhe Evropa të dëshmojë se beson në drejtësinë për shqiptarët.

Borxhi që nuk parashkruhet

Historia shqiptare nuk kërkon hakmarrje ndaj Evropës.

Kërkon që Evropa të jetë besnike ndaj parimeve të veta.

Kërkon që e kaluara të mos përdoret për të justifikuar padrejtësitë e së tashmes.

Kërkon që Shqipëria dhe Kosova të trajtohen si pjesë e natyrshme e së ardhmes evropiane.

Kërkon që shqiptarët kudo që jetojnë të gëzojnë të drejta të plota dhe dinjitet të barabartë.

Dhe mbi të gjitha, kërkon që Evropa të kuptojë një të vërtetë të thjeshtë:

Nuk ka Evropë të plotë pa drejtësi të plotë.

Dhe nuk ka drejtësi të plotë nëse padrejtësitë historike përdoren ende si instrumente të politikës së sotme.

Prandaj mesazhi është i qartë:

EVROPË, KTHEJE BORXHIN NDAJ SHQIPTARËVE!

Jo si dhuratë.

Jo si mëshirë.

Jo si favor politik.

Por si drejtësi.

Sepse borxhi ndaj lirisë, dinjitetit, të drejtave dhe drejtësisë nuk matet me vite.

Dhe një borxh historik që ende kërkon drejtësi — në ndërgjegjen e popujve — nuk parashkruhet kurrë.