BRITANIA DHE EVROPA: KUR REALITETI TROKET NË DERËN E BREXIT-IT

0
UK–EU Summit_ A New Chapter

– Një dekadë pas ndarjes, Londra dhe Brukseli kërkojnë të rindërtojnë urën që vetë e shembën –

NGA PILO ZYBA

Ka vendime politike që merren me duartrokitje, festime dhe premtime të mëdha, por pasojat e të cilave kuptohen vetëm kur kalon koha. Brexit-i është një prej tyre.

Më 23 qershor 2016, qytetarët britanikë votuan për largimin e Mbretërisë së Bashkuar nga Bashkimi Evropian. Rezultati ishte 51,9 për qind pro largimit dhe 48,1 për qind kundër. Një rezultat i ngushtë, por me pasoja të jashtëzakonshme politike, ekonomike dhe shoqërore. Më 31 janar 2020, Britania u largua zyrtarisht nga BE-ja, ndërsa marrëdhënia e re ekonomike hyri në fuqi në vitin 2021.

Atëherë u fol për sovranitetin, pavarësinë ekonomike, kontrollin e kufijve dhe rikthimin e fuqisë vendimmarrëse në Londër. Ishte një premtim politik që ngjalli shpresa te një pjesë e madhe e shoqërisë britanike. Por politika nuk matet vetëm me premtimet e fushatave. Ajo matet, mbi të gjitha, me rezultatet që prodhon në jetën e qytetarëve.

Sot, dhjetë vjet pas referendumit, Britania po përballet me një realitet tjetër. Largimi nga Evropa nuk e largoi Evropën nga ekonomia, tregtia, siguria dhe interesat strategjike britanike. Përkundrazi, e bëri më të dukshme nevojën për bashkëpunim.

Samiti i Brukselit: një hap drejt afrimit

Samiti i 20 nëntorit 2026, ku kryeministri britanik Andy Burnham u takua me presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe drejtuesit e tjerë evropianë, shënon një përpjekje të rëndësishme për të ndryshuar drejtimin e marrëdhënieve.

Palët kanë rënë dakord për një paketë bashkëpunimi që prek disa fusha themelore: tregtinë e ushqimeve dhe pijeve, tregun e emetimeve të karbonit, lëvizjen e të rinjve, sigurinë dhe bashkëpunimin kundër emigracionit të paligjshëm.

Këto nuk janë thjesht marrëveshje teknike. Ato prekin ekonominë e përditshme, bizneset, universitetet, punësimin dhe mundësitë e brezave të rinj.

Një nga çështjet më të rëndësishme është lehtësimi i tregtisë së produkteve ushqimore. Pas Brexit-it, shumë kompani britanike u përballën me kontrolle, certifikata dhe procedura shtesë për eksportet drejt tregut evropian. Marrëveshja e re synon të ulë këto pengesa, duke afruar standardet britanike me ato të BE-së.

Qeveria britanike vlerëson se marrëveshja për ushqimet dhe pijet mund t’i sjellë ekonomisë rreth 5,1 miliardë paund në vit deri në vitin 2040. Ndërkohë, lidhja e sistemeve të tregtimit të emetimeve të karbonit pritet të ndihmojë industrinë britanike dhe të lehtësojë tregtinë me Evropën.

Këtu qëndron një nga paradokset e Brexit-it: një vend që u largua për të fituar më shumë liri ekonomike po negocion sot për t’u afruar sërish me rregullat e tregut nga i cili u shkëput.

Të rinjtë, universitetet dhe çmimi i largësisë

Një nga çështjet më interesante të marrëveshjes është lëvizshmëria e të rinjve.

Palët kanë rënë dakord për një skemë që synon t’u japë deri në 100 mijë të rinjve nga secila palë mundësi për të jetuar, punuar, studiuar ose udhëtuar në territorin e palës tjetër, për një periudhë deri në tre vjet. Skema parashikohet të nisë zbatimin jo më vonë se viti 2030.

Ky është një zhvillim me rëndësi të veçantë. Një brez i tërë të rinjsh britanikë dhe evropianë u rrit me kufizime që brezat para tyre nuk i njihnin në të njëjtën masë.

Por çështja e arsimit mbetet një nga nyjat më të ndërlikuara të negociatave.

Pas Brexit-it, studentët e vendeve të BE-së humbën në përgjithësi të drejtën për të paguar tarifat e studentëve vendas në universitetet britanike dhe u klasifikuan si studentë ndërkombëtarë. Kjo solli kosto shumë më të larta për një pjesë të tyre.

Brukseli kërkon trajtim më të barabartë për studentët evropianë, ndërsa Londra përpiqet të gjejë një zgjidhje që të mos rëndojë financat e universiteteve dhe buxhetin publik.

Palët kanë lënë gjashtë muaj për të negociuar një marrëveshje plotësuese mbi tarifat universitare, si për studentët evropianë në Britani, ashtu edhe për studentët britanikë në Evropë.

Këtu nuk kemi vetëm një debat financiar. Kemi një debat mbi barazinë e mundësive, mbi lëvizjen e dijes dhe mbi të drejtën e brezave të rinj për të mos u bërë peng i mosmarrëveshjeve politike të brezave të mëparshëm.

A ishte Brexit-i një fitore apo një mësim i shtrenjtë?

Kjo është pyetja që, pavarësisht diplomacisë së samitit, vazhdon të qëndrojë në qendër të debatit britanik.

Nuk do të ishte e drejtë të mohohej se largimi nga BE-ja kishte mbështetjen e një pjese të konsiderueshme të popullsisë. As nuk mund të pretendohet se të gjitha problemet ekonomike të Britanisë kanë ardhur vetëm nga Brexit-i. Pandemia, kriza energjetike, inflacioni dhe zhvillimet ndërkombëtare kanë luajtur rolin e tyre.

Megjithatë, pengesat e reja tregtare, mungesa e disa mundësive të mëparshme për studentët dhe punëtorët, si dhe vështirësitë administrative për bizneset, janë pjesë e bilancit që nuk mund të anashkalohet.

Një shtet mund të jetë politikisht i pavarur, por kjo nuk do të thotë se mund të jetojë ekonomikisht i shkëputur nga fqinjët e tij.

Në një botë ku ekonomitë janë të ndërvarura, sovraniteti nuk matet vetëm me aftësinë për të thënë jo, por edhe me aftësinë për të negociuar marrëveshje të dobishme.

Dhe ndoshta pikërisht këtë po kupton sot politika britanike.

Britania nuk po kërkon ende të kthehet në BE

Duhet bërë një dallim i rëndësishëm: marrëveshja e Brukselit nuk përbën rikthim të Britanisë në Bashkimin Evropian dhe as anëtarësim në tregun e përbashkët. Ajo është një përpjekje për të rindërtuar një marrëdhënie më funksionale, duke hequr disa nga pengesat që krijoi ndarja.

Megjithatë, fakti që në diskutimet politike po përmenden edhe mundësi për një përafrim më të thellë me Evropën tregon se debati nuk ka përfunduar.

Çështja nuk është më vetëm se kush fitoi referendumin e vitit 2016. Çështja është se çfarë është më e dobishme për Britaninë e vitit 2026 dhe për brezat që do të jetojnë në këtë vend gjatë dekadave të ardhshme.

Kryeministri Burnham e ka cilësuar paketën e marrëveshjeve si një mundësi për të rritur ekonominë britanike deri në 0,5 për qind të PBB-së deri në vitin 2040, ose rreth 17 miliardë paund në vit. Kjo është një parashikim i qeverisë, jo një fitim i garantuar. Por edhe si objektiv ekonomik, ai tregon se çfarë peshe i jep Londra bashkëpunimit të ri.

Një urë që duhet ndërtuar me realizëm

Në marrëdhëniet ndërkombëtare nuk mjafton të shtrëngosh duart, të bësh fotografi dhe të shpallësh një marrëveshje historike. Duhet të kesh vullnetin dhe aftësinë për ta zbatuar atë.

Çështja e tarifave universitare, detajet e tregtisë, përafrimi me standardet evropiane dhe bashkëpunimi për sigurinë do të jenë prova reale të kësaj marrëveshjeje.

Britania ka nevojë për Evropën, ashtu si Evropa ka nevojë për Britaninë. Ato ndajnë interesa ekonomike, gjeografike, historike dhe strategjike që nuk mund të fshihen me një referendum.

Ndoshta mësimi më i madh i Brexit-it është se vendimet politike nuk duhen marrë vetëm mbi bazën e emocioneve të çastit, por duke peshuar me kujdes pasojat afatgjata.

Historia nuk kthehet mbrapsht, por njerëzit dhe shtetet kanë mundësi të mësojnë prej saj.

Samiti i Brukselit nuk e mbyll kapitullin e Brexit-it. Përkundrazi, hap një kapitull tjetër, në të cilin Britania dhe Evropa po përpiqen të gjejnë një ekuilibër të ri.

Dhe në fund, qytetarët nuk do të gjykojnë se sa bukur u shtrënguan duart politikanët në Bruksel, por nëse marrëveshjet do të sjellin më shumë punë, më shumë mundësi arsimimi, tregti më të lirë dhe më shumë siguri.

Sepse ura ndërtohet me marrëveshje, por vlera e saj matet me njerëzit që arrijnë të kalojnë mbi të.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error

Nese e pelqyet ket artikull? Ju lutemi përhapni fjalën :)

YouTube
YouTube
Tiktok