Apatia për krijimin e institucioneve të Republikës së Kosovës – pasojat në të drejtën  dhe në marrëdheniet ndërkombëtare

Nga Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Kriza e zgjatur për krijimin e institucioneve të Republikës së Kosovës nuk është vetëm një problem i brendshëm politik apo kushtetues. Në optikën e së drejtës ndërkombëtare dhe të marrëdhënieve ndërkombëtare, një situatë e tillë prodhon pasoja që tejkalojnë kufijtë e shtetit dhe ndikojnë drejtpërdrejt në subjektivitetin ndërkombëtar, kredibilitetin diplomatik dhe kapacitetin e Kosovës për të mbrojtur interesat e saj strategjike.

Shteti modern nuk vlerësohet vetëm nga territori, popullsia dhe sovraniteti formal, por edhe nga aftësia për të ushtruar pushtet efektiv përmes institucioneve legjitime dhe funksionale. Pikërisht efektiviteti institucional është një nga elementet themelore të personalitetit juridik ndërkombëtar të një shteti.

Efektiviteti i pushtetit – një standard i së drejtës ndërkombëtare

Në doktrinën bashkëkohore të së drejtës ndërkombëtare, efektiviteti i qeverisjes konsiderohet një element thelbësor i shtetësisë. Një shtet që për periudha të gjata nuk arrin të funksionalizojë institucionet e tij krijon perceptimin e një dobësimi të kapaciteteve shtetërore.

Edhe pse ekzistenca juridike e Republikës së Kosovës nuk vihet në dyshim nga një krizë e përkohshme institucionale, vazhdimi i saj mund të përdoret nga kundërshtarët e shtetësisë së Kosovës si argument propagandistik për të pretenduar se institucionet nuk funksionojnë me efikasitet të plotë.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, perceptimi shpesh ndikon po aq sa realiteti.

Parimi i vazhdimësisë së shtetit

E drejta ndërkombëtare njeh vazhdimësinë juridike të shtetit, por kërkon edhe vazhdimësi funksionale të institucioneve.

Kur krijohen vakuume të gjata institucionale:zvogëlohet kapaciteti për marrjen e vendimeve strategjike;ngadalësohet zbatimi i detyrimeve ndërkombëtare;krijohen pengesa në përfaqësimin efektiv të shtetit në forumet ndërkombëtare.

Një shtet nuk dobësohet vetëm kur humbet territor; ai dobësohet edhe kur humbet aftësinë për të vepruar në kohën e duhur.

Ndikimi në njohjet ndërkombëtare

Kosova vazhdon të përballet me sfidën e zgjerimit të njohjeve ndërkombëtare.

Çdo krizë politike e zgjatur u ofron argumente diplomatike shteteve që ende nuk e kanë njohur Kosovën ose atyre që kundërshtojnë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare.

Në diplomacinë ndërkombëtare shpesh shtrohet pyetja:

“A është ky shtet në gjendje të funksionojë në mënyrë stabile dhe të përmbushë detyrimet ndërkombëtare?”

Sa më gjatë të zgjasë kriza, aq më e vështirë bëhet bindja e partnerëve skeptikë.

Dobësimi i pozitës negociuese

Në teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, fuqia negociuese lidhet drejtpërdrejt me stabilitetin e brendshëm.

Një shtet me institucione të bllokuara:negocion nga një pozitë më e dobët;ka më pak autoritet politik;ka më pak kapacitet për të marrë vendime afatgjata;humb iniciativën diplomatike.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për Kosovën në proceset që lidhen me dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ku çdo dobësi institucionale mund të ndikojë në peshën negociuese të shtetit.

Marrëdhëniet me aleatët strategjikë

Partnerët strategjikë nuk e mbështesin Kosovën vetëm për arsye historike.

Ata presin:funksionim demokratik;stabilitet kushtetues;respektim të sundimit të ligjit;institucione efikase.

Kur krizat politike zgjasin pa fund, krijohet përshtypja se energjia politike shpenzohet në konflikte të brendshme, ndërsa çështjet strategjike mbesin në plan të dytë.

Në diplomaci kjo përkthehet në humbje të kapitalit politik.

Pasojat në organizatat ndërkombëtare

Një shtet që nuk arrin të krijojë institucionet e tij përballet me vështirësi edhe në procesin e integrimit ndërkombëtar.

Institucionet ndërkombëtare kërkojnë:stabilitet institucional;kapacitete administrative;vendimmarrje funksionale;zbatim të detyrimeve ndërkombëtare.

Një krizë e zgjatur mund të ndikojë negativisht në ritmin e afrimit me organizatat ndërkombëtare dhe në besueshmërinë e Kosovës si partnere.

Pasojat ekonomike ndërkombëtare

Në ekonominë globale, investitorët analizojnë stabilitetin politik përpara se të investojnë.

Krizat institucionale:rrisin pasigurinë juridike;ulin besimin e investitorëve;shtyjnë projektet strategjike;ndikojnë në kreditimin ndërkombëtar.

Asnjë ekonomi nuk mund të zhvillohet plotësisht mbi paqartësi institucionale.

Dimensioni i sigurisë ndërkombëtare

Kosova ndodhet në një rajon me ndjeshmëri të lartë gjeopolitike.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare ekziston parimi se dobësia institucionale krijon mundësi për ndërhyrje politike, diplomatike apo hibride nga aktorë të jashtëm.

Sa më gjatë të zgjasë bllokada, aq më shumë rritet mundësia që faktorë të jashtëm të tentojnë të ndikojnë në zhvillimet e brendshme politike.

Prandaj stabiliteti institucional nuk është vetëm çështje kushtetuese; ai është komponent i sigurisë kombëtare.

Përgjegjësia sipas së drejtës ndërkombëtare

Edhe pse e drejta ndërkombëtare nuk imponon mënyrën e organizimit të brendshëm të shteteve, ajo mbështetet në parimin e mirëqeverisjes, të sundimit të ligjit, të respektimit të rendit kushtetues dhe të përmbushjes me mirëbesim të detyrimeve ndërkombëtare (pacta sunt servanda).

Prandaj, autoritetet shtetërore të Kosovës kanë jo vetëm një përgjegjësi kushtetuese ndaj qytetarëve, por edhe një përgjegjësi ndërkombëtare për të garantuar që shteti të jetë funksional, i besueshëm dhe në gjendje të ushtrojë kompetencat e tij sovrane pa ndërprerje.

Në të drejtën ndërkombëtare nuk mjafton të ekzistosh si shtet; duhet të dëshmosh çdo ditë se je në gjendje ta ushtrosh në mënyrë efektive sovranitetin tënd. Pikërisht për këtë arsye, zvarritja e krijimit të institucioneve nuk është thjesht një krizë politike e brendshme, por një çështje me pasoja të drejtpërdrejta për pozitën ndërkombëtare të Republikës së Kosovës.

Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare dëshmon se shtetet që ruajnë stabilitetin institucional fitojnë besimin e aleatëve, forcojnë subjektivitetin e tyre ndërkombëtar dhe mbrojnë më mirë interesat kombëtare. Përkundrazi, shtetet që lejojnë vakuume të gjata institucionale rrezikojnë të humbin kapital politik, besueshmëri diplomatike dhe aftësi negociuese.

Për Kosovën, e cila ende konsolidon subjektivitetin e saj ndërkombëtar dhe synon anëtarësimin në organizata të rëndësishme ndërkombëtare, krijimi i shpejtë dhe funksional i institucioneve nuk është vetëm një detyrim kushtetues, por një imperativ i së drejtës ndërkombëtare, i diplomacisë moderne dhe i interesit suprem shtetëror.