A ia kemi harruar emrin njëri-tjetrit?!

Të respektojmë çdo besim dhe të mos harrojmë atë që na bashkon si shqiptarë

Nga Gjekë Gjonaj

Përtej dallimeve fetare, ajo që na bashkon është identiteti ynë shqiptar

Në jetën tonë të përditshme, jo rrallëherë dëgjojmë shprehje që, ndonëse mund të përdoren pa u menduar gjatë, bartin në vetvete një ndjenjë ndarjeje ose përjashtimi. Shprehje të tilla si „ky i joni“, „ai myslimani“ apo „ai katoliku“ ndeshen edhe ndër shqiptarë, sikur përkatësia fetare të ishte përcaktuesi kryesor i identitetit të njeriut, duke lënë në plan të dytë emrin, familjen, prejardhjen dhe përkatësinë e tij kombëtare.

Më shqetësuese bëhet kjo dukuri kur, në raste të caktuara, shoqërohet me emërtime që mund të perceptohen si nënçmuese ose përjashtuese. Këto mënyra të të shprehurit dëgjohen edhe nga njerëz me arsim të lartë, të cilët do të duhej ta kuptonin më mirë peshën e fjalës dhe ndikimin e saj në marrëdhëniet ndërmjet njerëzve.

Natyrisht, këto shprehje nuk përfaqësojnë mendimin e të gjithë shqiptarëve të asnjërit besim. Megjithatë, përdorimi i tyre na jep arsye të ndalemi e të reflektojmë për mënyrën se si e shohim dhe e trajtojmë njëri-tjetrin.

Kur dallimet fetare krijojnë distancë

Shqiptarët kanë përkatësi të ndryshme fetare. Myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe njerëz që nuk identifikohen me ndonjë besim fetar, të gjithë janë pjesë e së njëjtës bashkësi kombëtare. Secili ka të drejtën ta jetojë besimin e vet, t’i ruajë traditat familjare dhe t’i kultivojë vlerat shpirtërore që çmon, pa u paragjykuar dhe pa u ndier më pak shqiptar se tjetri.

Asnjë besim nuk duhet të përdoret si masë për të përcaktuar se kush është më shumë apo më pak shqiptar. Po kështu, askush nuk duhet të gjykohet, të përjashtohet apo të identifikohet vetëm nëpërmjet përkatësisë së tij fetare.

Kur dikë e quajmë vetëm „myslimani“ apo „katoliku“, duke lënë mënjanë emrin dhe identitetin e tij njerëzor e kombëtar, rrezikojmë ta shndërrojmë një dallim fetar në një kufi shoqëror. Kjo nuk do të thotë se përmendja e besimit të dikujt është domosdoshmërisht e papërshtatshme. Gjithçka varet nga konteksti, qëllimi dhe mënyra se si shprehemi. Por, kur këto emërtime përdoren për të krijuar distancë ose për të nënvlerësuar tjetrin, ato e humbin funksionin e tyre përshkrues dhe bëhen burim keqkuptimi. Besimi fetar është pjesë e identitetit të shumë njerëzve, por nuk është i vetmi përcaktues i identitetit të tyre.

Shqiptarë me besime të ndryshme, pjesëtarë të së njëjtës bashkësi

Historia e shqiptarëve është formuar nga përvoja të përbashkëta, nga gjuha, kultura, zakonet, përpjekjet për mbijetesë dhe dëshira për të ruajtur identitetin kombëtar. Në këtë histori kanë dhënë kontribut shqiptarë të besimeve të ndryshme, secili në rrethanat dhe mënyrën e vet.

Asnjëra prej bashkësive fetare nuk ka arsye ta shohë veten si pronare të vetme të shqiptarisë. Trashëgimia kombëtare është e përbashkët dhe u përket të gjithë shqiptarëve, pavarësisht përkatësisë fetare. Shqiptaria nuk kërkon që të gjithë të besojmë njësoj. Ajo na fton të kuptojmë se, pavarësisht dallimeve, kemi një gjuhë, një trashëgimi kulturore dhe një identitet kombëtar që na lidh. Të jesh shqiptar nuk do të thotë të kesh një përkatësi të caktuar fetare. Do të thotë të jesh pjesë e një bashkësie historike, gjuhësore e kulturore, në të cilën secili duhet të gjejë vendin e vet me dinjitet dhe respekt.

Respekti për çdo besim është respekt për njeriun

Të respektosh besimin e tjetrit nuk do të thotë të heqësh dorë nga bindjet e tua. Përkundrazi, do të thotë të pranosh se edhe tjetri ka të drejtë të jetojë sipas bindjeve të veta, pa u paragjykuar dhe pa u cenuar në dinjitetin e tij.

Shqiptarët e besimit mysliman kanë traditat, institucionet dhe vlerat e tyre shpirtërore, ashtu si shqiptarët e besimit katolik e ortodoks. Edhe ata që nuk i përkasin ndonjë bashkësie fetare meritojnë të njëjtin respekt dhe të njëjtin dinjitet njerëzor. Askush nuk duhet të ndihet i huaj në mesin e bashkëkombësve të vet për shkak të mënyrës se si beson ose nuk beson. Nuk është e nevojshme të pajtohemi për çdo çështje fetare, filozofike apo jetësore. Është e nevojshme, megjithatë, të pranojmë se tjetri ka të njëjtën të drejtë për dinjitet, liri dhe respekt.

Në shumë vende dhe në breza të ndryshëm, familjet shqiptare kanë ruajtur marrëdhënie miqësie, fqinjësie, krushqie e bashkëpunimi përtej dallimeve fetare. Kjo përvojë na kujton se bashkëjetesa dhe mirëkuptimi nuk janë vetëm parime të dëshiruara, por vlera që janë kultivuar dhe jetuar në jetën e përditshme.

Këto marrëdhënie duhen ruajtur e forcuar, sepse respekti për besimin e tjetrit nuk e pakëson besimin tonë. Përkundrazi, e pasuron jetën shoqërore dhe krijon kushte për një bashkëjetesë më të shëndetshme.

Fjalët që përdorim tregojnë si e shohim njëri-tjetrin

Gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi. Ajo shpreh edhe mënyrën se si mendojmë, çfarë vlerësojmë dhe sa hapësirë i lëmë tjetrit në botën tonë. Prandaj, ia vlen të ndalemi e të pyesim veten: pse, në vend që ta përmendim dikë me emrin dhe mbiemrin e tij, ndonjëherë ndiejmë nevojën ta identifikojmë kryesisht nëpërmjet besimit fetar? Pse një dallim që mund të bashkëjetojë natyrshëm me identitetin kombëtar shndërrohet herë pas here në arsye për distancim?

Ndoshta, në shumë raste, këto shprehje përdoren nga zakoni dhe jo nga ndonjë qëllim i vetëdijshëm për të fyer. Megjithatë, edhe zakonet e të folurit duhen rishikuar kur mund të cenojnë dinjitetin e tjetrit ose të ushqejnë paragjykime.

Një shoqëri që synon të jetë e arsimuar dhe e qytetëruar duhet të jetë e kujdesshme jo vetëm me atë që thotë, por edhe me mënyrën se si e thotë. Respekti fillon pikërisht aty: te pranimi se përballë nesh qëndron një njeri me emrin, historinë, familjen, bindjet dhe dinjitetin e vet.

Në vend që të theksojmë atë që na dallon, mund të zgjedhim të njohim më mirë atë që na bashkon. Kjo nuk kërkon përpjekje të jashtëzakonshme, por vetëdije, kulturë komunikimi dhe gatishmëri për ta parë tjetrin përtej çdo etikete.

Të mos e humbim atë që na bashkon

Në një kohë kur shqiptarët jetojnë në vende të ndryshme, përballen me sfida të shumta dhe përpiqen të ruajnë gjuhën e kulturën e tyre, përçarjet e panevojshme nuk i shërbejnë askujt. Përkundrazi, respekti i ndërsjellë dhe vetëdija për identitetin e përbashkët janë vlera që duhen kultivuar në familje, në shkollë, në media dhe në jetën publike.

Kjo nuk do të thotë të mohojmë dallimet, të fshehim historinë apo të pretendojmë se nuk kemi pasur mosmarrëveshje. Do të thotë të mos lejojmë që dallimet të na pengojnë të shohim atë që kemi të përbashkët dhe që na lidh si njerëz e si shqiptarë.

Nuk kemi nevojë të heqim dorë nga besimet tona për të ruajtur unitetin kombëtar. Kemi nevojë të heqim dorë nga paragjykimet, nga shprehjet përjashtuese dhe nga bindja se tjetri është më pak i yni vetëm pse i përket një besimi tjetër ose nuk i përket asnjërit.

Porosia e Vaso Pashë Shkodranit, „Feja e shqiptarit është shqiptaria“, na kujton se dallimet fetare nuk duhet të kthehen në pengesë për bashkimin dhe mirëkuptimin mes nesh. Kjo porosi merr kuptim të plotë kur shoqërohet me respektin për lirinë e besimit, dinjitetin e njeriut dhe të drejtën e secilit për të qenë vetvetja. Ajo nuk duhet kuptuar si mohim i besimeve fetare dhe as si thirrje për t’i braktisur ato, por si një porosi për të mos lejuar që dallimet fetare të bëhen shkak për dobësimin e lidhjeve kombëtare.

Të jemi të ndryshëm në besim, por të barabartë në dinjitet, të bashkuar në identitet dhe të afërt në njerëzi. Kjo është një vlerë që duhet ta kultivojmë në jetën tonë të përditshme dhe t’ua përcjellim brezave që vijnë. Forca e një kombi nuk qëndron në njëtrajtshmërinë e pjesëtarëve të tij, por në aftësinë për t’i respektuar dallimet dhe për të ruajtur atë që i bashkon.