Ura e Djallit

Nga Neki Lulaj

Në jug të Kalabrisë, atje ku malet zbresin drejt fushave të gjera dhe ku era sjell herë aromën e kripës së detit e herë erën e fortë të barërave të egra, ndodhet një fshat i vogël arbëresh që duket sikur ka mbetur pezull mes dy kohëve. Është Çifti-Civita, një vend ku gjuha e të parëve ende dëgjohet nëpër oborre dhe ku kujtesa e Arbërisë rri si një hije e butë mbi muret e vjetër prej guri.

Në një pasdite vjeshte, kur dielli po ulej ngadalë pas maleve të Pollino Parku Nacional, një udhëtar i huaj u shfaq në shtegun që çon drejt grykës së thellë të Raganello Gorge. Ai kishte ardhur nga larg dhe kishte dëgjuar se në këtë fshat ekzistonte një urë e çuditshme për të cilën njerëzit flisnin me zë të ulët, sikur të mos donin ta zgjonin një sekret të vjetër.

Udhëtari u ndal pranë një shtëpie të vjetër prej guri. Në prag ishte ulur një plak me mjekër të bardhë, i mbështetur mbi një bastun të gjatë. Sytë e tij të qetë shikonin larg, drejt maleve, sikur të lexonin diçka që të tjerët nuk mund ta shihnin.

— Po kërkon urën, — tha plaku pa e parë fare. Në jug të Kalabrisë, atje ku malet zbresin drejt fushave të gjera dhe ku era sjell herë aromën e kripës së detit Jon, e herë erën e fortë të barërave të egra, ndodhet një fshat i vogël arbëresh që duket sikur ka mbetur pezull mes dy kohëve. Është Çifti-Civita, një vend ku gjuha e të parëve ende dëgjohet nëpër oborre dhe ku kujtesa e Arbërisë rri si një hije e butë mbi muret e vjetër prej guri.

— Po kërkon urën, — tha plaku pa e parë fare.

Udhëtari u habit.

— Si e dite?

Plaku buzëqeshi lehtë.

— Të gjithë ata që vijnë nga larg, për të njëjtën gjë vijnë.

Ai ngriti dorën dhe tregoi drejt humnerës.

— Ajo është atje.

Udhëtari e ndoqi me sy drejtimin e dorës së plakut. Përtej fshatit, mali dukej sikur hapej papritur në një çarje të thellë. Dy brigje shkëmbore qëndronin përballë njëra-tjetrës si dy krahë të ngrirë në ajër.

Njëra anë quhej Timpa. Tjetra San Lorenzo.

Në mes të tyre, shumë lart mbi ujërat e egra të përroit, qëndronte një hark i vetëm guri.

Ura.

— Ajo është Ura e Djallit, — tha plaku ngadalë.

Udhëtari heshti për pak, pastaj u ul pranë tij.

— A është e vërtetë historia që tregojnë për të?

Plaku ngriti sytë nga qielli, sikur të kërkonte diçka mes reve që po errësoheshin.

— Histori ka shumë, — tha ai. — Por unë do të të tregoj atë që më tregoi gjyshi im. Dhe atij ia kishte treguar një bari që e kishte parë me sytë e vet.

Era fryu mes shtëpive dhe solli nga larg zhurmën e ujit që përplasej në fund të grykës.

— Ishte një natë e zezë, — filloi plaku.

Në atë kohë nuk kishte urë. Përroi i egër ndante malin në dy pjesë dhe njerëzit nuk mund ta kalonin. Në anën tjetër të grykës një burrë kishte tokat e tij. Çdo ditë ai shikonte arat nga larg dhe nuk mund t’i arrinte.

Një natë ai vendosi të bëjë diçka që askush nuk duhet ta bëjë.

Ai thirri djallin.

Plaku ndaloi për një çast dhe sytë e tij u ngulën në errësirën që po zbriste mbi fshat.

— Thonë se marrëveshja u bë në këtë gryke, — vazhdoi ai. — Djalli pranoi të ndërtonte një urë brenda një nate. Por kërkoi një shpërblim: shpirti i atij që do ta kalonte i pari urën do të ishte i tij.

Udhëtari ndjeu një të ftohtë të lehtë në shpinë.

— Dhe pastaj?

— Pastaj erdhi nata e ndërtimit.

Plaku uli zërin.

— Bariu që e pa atë natë ishte duke kërkuar delet e humbura. Ai ishte ngjitur në shpatin e malit kur qielli u mbulua me re të zeza. Era filloi të ulërinte mes shkëmbinjve dhe shiu ra me një forcë që dukej sikur do ta shkul¬te malin.

Bariu u fsheh pas një guri të madh.

Dhe atëherë e dëgjoi.

Zhurmën.

Gurë që përplaseshin.

Gurë që vendoseshin një mbi një.

Si rrahje të rënda që vinin nga vetë zemra e malit.

Në errësirë, mes vetëtimave, ai pa hije të mëdha që lëviznin mbi humnerë.

Hije që ngrinin gurë të mëdhenj sikur të ishin gjethe.

— Dhe në agim? — pyeti udhëtari me zë të ulët.

Plaku u kthye drejt grykës.

— Në agim ura ishte aty.

Një hark i vetëm guri, i ngritur mbi boshllëk.

Djalli u fsheh pas një shkëmbi për të pritur shpërblimin e tij.

Por njerëzit e fshatit kishin menduar një mashtrim.

Ata lëshuan një dhi që të kalonte e para mbi urë.

Hapat e saj u dëgjuan mbi gurë.

Djalli u hodh për ta kapur.

Por kur e pa mirë, kuptoi se kishte rënë në kurth.

Plaku heshti për pak.

Era fryu më fort.

— Thuhet se mali u drodh nga zemërimi i tij, — vazhdoi ai. — Ai u përpoq ta shembte urën. Por në atë çast njerëzit erdhën me statujën e një shenjti dhe me lutje në buzë.

Djalli u tërbua.

Pastaj u hodh nga ura në ujërat e përroit.

Udhëtari shikoi drejt humnerës ku zhurma e ujit vazhdonte të ngjitej si një murmurimë e largët.

— Dhe ura mbeti? — pyeti ai

Plaku buzëqeshi lehtë

–Ura mbeti.

Ai ngriti bastunin dhe tregoi drejt harkut të gurit që qëndronte mbi humnerë.

–Dhe do të mbetet edhe kur ne të mos jemi më. Sepse disa gjëra nuk janë vetëm gurë.

Ato janë kujtime.

Janë legjenda.

Janë mënyra si njö popull i vogël i mban gjallë historitë e veta mes maleve.

Udhëtari u ngrit dhe për një çast qëndroi në heshtje.