SHTËPIA QË MBAN FRYMË

-tregim –

NGA PILO ZYBA

Kur dola nga varrezat, dielli ishte i fortë, pothuajse si saç. Binte mbi mermerët që kishin dritshmërinë e pasqyrës, dhe në rikoshetë kthehej e të verbonte sytë. Si gjithmonë më habit fakti që bota vazhdon normalisht, ndërsa ti del nga një vend ku koha nuk lëviz më.

Lulet mbi varret e tyre ishin ende të freskëta. Më dukej sikur nëna do të më thoshte:

“Mos rri gjatë në diell, lodhesh.”

Rruga drejt shtëpisë ishte e njëjta. Por unë nuk isha më i njëjti njeri që kisha qenë kur dola prej saj në mëngjes.

Përpara qytetit, Laçi i dikurshëm, me ndryshime të pakta në objekte, por me ndryshime të mëdha në portrete dhe lëvizje. Njerëz që vrapojnë, njerëz që nuk i njoh. Brënda tyre lufta për jetën, për fitimin, për fëmijët. Pemët të gjelbërta. Dikur dhe diku, kishin bukurinë e moshës time, ende të pa rritura. Tani me krahët të hapura, përqafonin qiellin, si për të thënë se “ E kaluara ishte në rrënjë, ndërsa e tashmja është ndër gjethe, dhe foletë e zogjve që mbajnë mbi shpinë”. Në thellësi të grykës së malit, Kisha madhështore e Shenjt Ndoit që dikur ishte e rrafshuar. Zhurmë makinash, zëra që vrapojnë në erë si fluturakë për të kapur fijet e dëshirave dhe mendimeve të sjecilit…

Çelësi u rrotullua në bravë me atë tingullin e njohur —një tingull që nuk hap vetëm derën, por hap edhe një jetë të tërë pas saj.

Brenda ishte freskët. Freskia e mureve që kanë dëgjuar të qeshura, grindje të vogla, erën e bukës, kollën e dimrit, radion e mbrëmjes.

Ndjeva nevojën të marr frymë thellë. U shtriva në krevatin e nënës pa u menduar.

Si një lëvizje që trupi e di vetë. Dysheku u fundos pak. Dhe në atë çast…më dukej sikur koka më ra në prehrin e saj. Jo si kujtim. Si ndjesi fizike. Por si një butësi që nuk e gjen askund tjetër në botë.

Sytë më mbetën gjysmë hapur. Në mur përballë, drita e pasdites u përhap ngadalë.

Dhe brenda asaj drite…ata u formuan. Jo si fantazma. Si prani.

Nëna ishte në kuzhinë. Pak e përkulur mbi sobë. E njëjta lëvizje e dorës kur trazonte. E njëjta qetësi që më rriti pa zhurmë.

Një fije avulli u ngrit pranë saj…dhe për një çast më erdhi aroma e shtëpisë që nuk ekziston më askund tjetër.

Babai ishte ulur në minder. Në atë minder që koha e ka mbajtur ashtu, të thjeshtë, të veshur me një copë dhe të qëndisur me fruda dhe me kinde nga dora e nënës. Duart mbi gjunjë. Duke pritur. Pastaj… ngriti kokën. Jo drejt meje. Drejt fëmijëve të mi. Sytë iu mbushën me një dritë që nuk e kisha parë kurrë aq qartë sa tani.

Një mall që nuk dinte se kujt t’i drejtohej.

Ai hapi krahët. Ngadalë. Me atë butësinë që nuk kërkonte leje. Djali im iu afrua. Si i tërhequr nga diçka që nuk mund ta kuptojë me mendje.

Babai e mori në prehër. E mbajti fort. Si dikush që ka pritur shumë gjatë për një përqafim që nuk e dinte nëse do vinte ndonjëherë.

Pastaj mori edhe vajzën time të vogël. E vendosi mbi gjunjët e tij. I mbajti të dy me duart që dikur më mbanin mua, dhe buzëqeshi.

Jo një buzëqeshje e madhe. Një buzëqeshje e qetë…ajo buzëqeshje që njerëzit kanë kur zemra u është mbushur dhe u dhemb në të njëjtën kohë.

Dhe unë…ndjeva diçka të më çahej brenda. Sepse mendova:

“A thua e kanë harruar ata atë prehër? Apo trupi e mban mend dashurinë… edhe kur koha i ndan njerëzit nga njëri-tjetri”?

Doja të bërtisja:

“Mbaji… mos i lësho… rri edhe pak…” Por zëri më mbeti diku mes kraharorit dhe fytit.

Një qetësi më hyri në trup. E rëndë. E butë. E pamëshirshme. Si kur kupton se dashuria nuk zhduket kurrë…por ndonjëherë vazhdon të jetojë vetëm në anën tjetër të kohës.

Babai me shikimin e tij që të bënte të ndiheshe i mbrojtur edhe kur nuk fliste.

Nëna me atë mënyrën e saj të heshtur për të qenë gjithmonë pranë.

Një qetësi më hyri në kraharor. E dhimbshme. E butë. Si kur kupton që dashuria nuk zhduket — vetëm ndryshon formë.

Pastaj… si mjegull… ata filluan të treten nga muri.

Mbylla sytë fort. Si dikush që përpiqet të mbajë ujin me duar. Dhe atëherë…

Hapa. Hapa vajzash.

Të lehtë si gjethe që prekin tokën pa zhurmë. Të shkujdesur si verë e parë. Plot jetë, plot dritë, plot një të ardhme që atëherë dukej e pafund.

Pastaj zëra:

— Iris… Iris…

Emri i saj u përhap në ajër si aromë pranvere. Zëri i saj — i ri, i gjallë, i kristaltë —si ujë që rrjedh mbi gurë të bardhë. I paprekur nga vitet. I paprekur nga dhimbja.

Vetëm jetë. Ajo, Pranvera, që sillte pranverën në atë grup vajzash që ngjanin me një lulishte të tërë me ngjyra dhe aromë.

Më pas dritarja sipër katit tim hapet me zhurmën që e mbaj mend ende. Edhe pse kanë kaluar gjysëm shekulli, tingujt e saj nuk ndryshonin. Askush nuk kishte hedhur një pikë vaj në menteshat e saj. Një zhurmë e vogël, por që atëherë ishte fillimi i çdo pasditeje.

— Erdhaa!

Pastaj Erida — si gjithmonë në lëvizje, si erë e ngrohtë qershori.

— Hajde se fillon sporti! Nuk do gjejmë vënd! Trekëndshi është mbushur plot! Në zërin e saj kishte ngut, por edhe gëzim.

Si dikush që ka frikë të mos humbasë asnjë grimcë nga jeta. Erida e gjatë, si një shelg me flokët e lëshuar deri në bel, diku të shtrira diku kaçurele. Nuk donte të humbisnin çaste nga vajzat e Laçit që luanin dhe fitonin në fushën e bashketbollit në kategorinë e parë.

Më pas Donika…gjithmonë ajo që mblidhte të tjerat, si një fije e padukshme që i lidhte të gjitha bashkë. Zëri i saj kishte atë sigurinë e ëmbël që vetëm miqësitë e vërteta e kanë.

Zemra m’u mbush me një dritë të çuditshme. Unë nuk po dëgjoja vetëm zëra. Po dëgjoja kohën time.

Hapat e tyre në shkallë ishin muzikë. Një muzikë që vetëm rinia di ta krijojë. Ne dikur i njihnim njerëzit nga hapat. Hapat ishin firmat e shpirtit. I njihninm nga diksioni i zërit, a thua se të gjithë kishim mbaruar për kanto dhe njihnim tingujt e zërit që dilnin nga veglat muzikore të mushkërive të sejcilit.

Pastaj erdhi e qeshura. Një e qeshur që shpërthente si diell mbi çatitë e lagjes.

Që mbushte korridorin, shkallët, ajrin, dritën. Një e qeshur që të bënte të besoje se jeta është gjithmonë përpara. Se asgjë e keqe nuk mund të ndodhë në një botë ku vajzat qeshin kështu.

U ngrita menjëherë. Si i thirrur nga dikush. Shkova te dritarja. Doja t’i shihja. Vetëm një sekondë. Të shihja pranverën që vraponte në trupat e tyre. Bukurinë e asaj moshe që nuk e di sa e bukur është. Atë dritë që ekziston vetëm para se jeta të mësojë të dhembë.

Hapa perden.

Jashtë — vapë. Heshtje. Ajër i palëvizshëm. Asnjë hap. Asnjë zë. Asnjë e qeshur.

Një grua e vjetër, me një shkop në dorën e djathtë dhe një qese në të majtë, ecte ngadalë për në shtëpi. Qyteti nuk mërr frymë. Zërat kishin ikur si zogjtë shtegëtarë, por, që nuk do të ktheheshin më kurrë. Ata e kanë lënë bosh folenë e madhe të qytetit. Mbi të vetëm pluhuri i harresës, dhe pluhuri i rrugës, si një virus i hidhur që kërkon të bëjë njerzit të ikin. Rugët bosh, shpirti bosh. Vetëm boshllëk. Dhe atëherë e kuptova: kujtesa nuk është vetëm mendim. Është vendbanim.

Shkova në kuzhinë. Vura ujin për kafe. Avulli u ngrit ngadalë, si frymë.

Dhe mendova për fjalët e fëmijëve: “Duhet ta shesim. Askush nuk do jetojë këtu.”

Ndoshta kanë të drejtë. Bota e tyre është diku tjetër. Por ata nuk e dinë…

Kjo shtëpi nuk është tullë. Nuk është beton. Nuk është pronë. Kjo shtëpi është vendi ku prindërit e mi ende më flasin. Ku rinia ime ende vrapon nëpër shkallë.

Ku e qeshura e një brezi endet në ajër. Kjo shtëpi është kujtesa ime…dhe kujtesa nuk shitet. Sepse askush nuk mund ta blejë atë që vazhdon të jetojë brenda teje.

Dhe ndoshta një ditë…kur të mos jem më…dikush do hapë këtë derë…dhe do ndiejë…një jetë që nuk është larguar kurrë.

Kjo shtëpi nuk mund të shitet. Vlera e saj nuk mund të blihet nga askush, sado para dhe flori të japë…

Londër…..12.02.2026