RAUF FICO – PROFILI I NJË POLITIKANI DHE DIPLOMATI PERËNDIMOR

Nga Ilir Çumani

Rauf Fico përbën një nga figurat më të rëndësishme të historisë shtetformuese dhe diplomacisë shqiptare në gjysmën e parë të shekullit XX.

Ai dallohet si burrë shteti, politikan dhe diplomat i nivelit të lartë, veprimtaria e të cilit shtrihet që në periudhën para shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë.

Vlerësimi i Faik Konicës, sipas të cilit “Rauf Fico ishte shqiptar kur nuk kishte Shqipëri”, sintetizon në mënyrë domethënëse vetëdijen e tij të hershme kombëtare dhe përkushtimin ndaj çështjes shqiptare.

Rauf Fico lindi më 13 mars 1881 në Sanë të Jemenit, ku i ati ushtronte funksionin e kadisë (gjykatësit). Familja e tij kishte origjinë nga Gjirokastra dhe ishte ndër më të njohurat e lagjes Palorto.

Pas lindjes së tij, familja u transferua në Shkodër, ku ai përfundoi arsimin fillor. Më tej, ndoqi studimet në Vjenë për një periudhë dyvjeçare, për të vijuar më pas arsimin e mesëm në Stamboll.

Studimet e larta i kreu në institucionin prestigjioz “Mylkije” (Fakulteti i Shkencave Politike dhe Administrimit), një nga qendrat kryesore të formimit të elitave administrative të Perandorisë Osmane.

Gjatë periudhës së studimeve, Fico u njoh dhe krijoi lidhje me personalitete të rëndësishme shqiptare dhe ndërkombëtare, të cilat më vonë do të luanin rol në zhvillimet politike të kohës, ndër ta edhe Ismet Inönü, i cili do të bëhej më pas kryeministër dhe president i Turqisë.

Formimi i tij intelektual u karakterizua nga një interes i veçantë për leximin dhe përvetësimin e gjuhëve të huaja.

Ai zotëronte një numër të konsiderueshëm gjuhësh, përfshirë turqishten, gjermanishten, greqishten, arabishten, persishten, italishten, anglishten dhe frëngjishten, çka do të ndikonte ndjeshëm në karrierën e tij diplomatike.

Pas përfundimit të studimeve, në përputhje me kërkesat ligjore të administratës osmane, në vitin 1903 Fico u caktua për të kryer stazhin në vilajetin e Janinës, ku shërbeu si sekretar i valiut për tre vite.

Në vitin 1906 u emërua kajmekam (nënprefekt) i Konicës, duke vijuar më tej shërbimin në poste të ndryshme administrative në disa qendra të tjera të Perandorisë.

Në vitin 1912 ai u emërua vali i Kaiserit, por pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë dha dorëheqjen dhe iu bashkua strukturave të shtetit të ri shqiptar në Vlorë.

Aty u emërua këshilltar i ministrit të Brendshëm, Myfid Libohova, në qeverinë e Ismail Qemalit.

Në vitin 1913, Fico mori pjesë në një delegacion diplomatik që vizitoi Romën dhe Vjenën me qëllim mbrojtjen e të drejtave të shtetit shqiptar.

Po në këtë vit, ai u emërua prefekt i Beratit nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit, detyrë që e ushtroi deri në vitin 1914.

Në vijim, në qeverinë e Turhan Pashë Përmetit, pas ardhjes së Princ Vidit, ai mbajti funksionin e shefit të kabinetit.

Gjatë viteve të Luftës së Parë Botërore, në kushtet e pushtimit të një pjese të territorit shqiptar nga ushtria austro-hungareze, Fico shërbeu si nënprefekt i Tiranës.

Pas Kongresit të Lushnjës (1920), në qeverinë e Sulejman Delvinës, ai u emërua shef seksioni në Ministrinë e Brendshme, nën drejtimin e Ahmet Zogut.

Në këtë periudhë u konsolidua bashkëpunimi i tij me Zogun, i cili do të vijonte deri në pushtimin italian të Shqipërisë.

Fico u zgjodh deputet dhe, në qeverinë e Idhomeno Kosturit (dhjetor 1921), mbajti postin e ministrit të Brendshëm.

Në vitin 1922 u emërua prefekt i Durrësit, duke u shquar për aftësinë e tij në menaxhimin e çështjeve komplekse administrative dhe politike.

Në vitet në vijim, ai u angazhua kryesisht në diplomaci, duke mbajtur poste të rëndësishme si ministër Fuqiplotë në Ankara, Beograd dhe Athinë, si dhe ministër i Punëve të Jashtme (1929–1931).

Roli i tij në politikën e jashtme shqiptare ishte i lidhur ngushtë me përpjekjet për mbrojtjen e popullsisë shqiptare jashtë kufijve dhe kundërshtimin e politikave të shpërnguljes së saj nga Jugosllavia dhe Greqia drejt Turqisë.

Një nga misionet më të rëndësishme të tij ishte emërimi si ministër Fuqiplotë në Berlin (1938–1939), në një periudhë të tensionuar ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, ai u përpoq të balanconte presionet e politikës agresive italiane dhe të siguronte mbështetje për ruajtjen e pavarësisë së Shqipërisë.

Veprimtaria e tij diplomatike u ndoq me vëmendje nga qarqet ndërkombëtare, ndërsa shtypi i huaj e vlerësonte si një nga diplomatët më të aftë të Ballkanit.

Një episod domethënës që pasqyron vlerësimin për figurën e tij lidhet me një deklaratë të Adolf Hitlerit, i cili, pas takimit me përfaqësuesit diplomatikë, e cilësoi atë si “diplomat i madh i një shteti të vogël”.

Po ashtu, në raportet e shërbimeve britanike, Rauf Fico dhe Ahmet Zogu përshkruhen si ndër figurat më pak të korruptueshme të administratës shqiptare të kohës.

Në përfundim, Rauf Fico mbetet një figurë qendrore në historinë politike dhe diplomatike të Shqipërisë, duke përfaqësuar modelin e një administratori të formuar, një diplomati të aftë dhe një patrioti të përkushtuar ndaj interesave kombëtare.