Personalitetet që ndërtuan shtetin shqiptar dhe shtetin e Kosovës: diplomacia, mendimi akademik, lufta dhe paqja si katër shtylla të historisë kombëtare

Shkruar nga: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Nga shpata diplomatike dhe ushtarake e Gjergj Kastrioti Skënderbeut, te urtësia shtetformuese e Ismail Qemalit, rezistenca paqësore e Ibrahim Rugovës dhe sakrifica sublime e Adem Jasharit — rrugëtimi historik i personaliteteve që ndërtuan themelet e shtetit shqiptar dhe të Kosovës.

Historia e kombit shqiptar nuk është vetëm kronologji ngjarjesh, por histori personalitetesh që në kohë të ndryshme, me mjete të ndryshme dhe në rrethana të ndryshme historike, ndërtuan themelet e shtetit shqiptar dhe të Kosovo. Kjo histori është ndërtuar mbi katër shtylla themelore: diplomacinë, dijen akademike, luftën çlirimtare dhe rezistencën paqësore.

Nëse Gjergj Kastrioti Skënderbeu ndërtoi modelin e mbrojtjes ushtarake dhe diplomatike të Arbërisë përballë Perandorisë Osmane, atëherë Ismail Qemali ndërtoi themelet juridiko-politike të shtetit shqiptar modern.

Skënderbeu – strateg ushtarak dhe diplomat europian

Madhështia e Gjergj Kastrioti Skënderbeut nuk qëndron vetëm te fitoret ushtarake, por edhe te aftësia diplomatike për të krijuar aleanca strategjike me fuqitë europiane të kohës. Ai bashkoi principatat shqiptare në Lidhja e Lezhës — një model i hershëm i unitetit kombëtar. Diplomacia e tij me Selia e Shenjtë dhe me shtetet italiane e vendosi çështjen arbërore në hartën politike të Europës.Shembull konkret: bashkimi i princërve shqiptarë nën një komandë të vetme ishte një akt i jashtëzakonshëm diplomatik për kohën.

Ismail Qemali – diplomati i shtetit shqiptar

Ismail Qemali ishte shembulli klasik i diplomatit shtetformues. Ai kuptoi se liria nuk fitohej vetëm në fushëbetejë, por edhe në tryezat diplomatike. Shpallja e Pavarësisë më 1912 ishte rezultat i një leximi të saktë të rrethanave ndërkombëtare në prag të shpërbërjes së Perandorisë Osmane.Shembull konkret: shpallja e pavarësisë në Vlorë ishte veprim strategjik për të parandaluar copëtimin total të trojeve shqiptare.

Hasan Prishtina – strateg politik dhe intelektual i kryengritjes

Hasan Prishtina përfaqëson modelin e kombinimit të mendimit politik me veprimin revolucionar. Programi i tij politik për autonominë shqiptare paraqiste platformë të avancuar politike dhe administrative.Shembull konkret: organizimi i kryengritjeve shqiptare të vitit 1912.

Isa Boletini – komandant i dinjitetit kombëtar

Isa Boletini ishte simbol i fuqisë ushtarake dhe i moralit kombëtar. Roli i tij në mbrojtjen e trojeve shqiptare dhe në mbështetjen e pavarësisë është i jashtëzakonshëm.Shembull konkret: mbrojtja e delegacionit shqiptar dhe pjesëmarrja aktive në procesin e pavarësisë.

Fan Noli – diplomati, intelektuali dhe reformatori

Fan Noli ishte modeli më i plotë i intelektualit shtetformues. Ai përdori diplomacinë ndërkombëtare për ta afirmuar Shqipërinë në botë.Shembull konkret: ndërkombëtarizimi i çështjes shqiptare në forumet perëndimore.

Ibrahim Rugova – arkitekti i rezistencës paqësore dhe diplomacisë moderne të Kosovës

Ibrahim Rugova ndërtoi modelin unik të rezistencës paqësore në Ballkan. Në kohën kur dhuna dominonte rajonin, Rugova ndërtoi legjitimitetin politik të Kosovës përmes institucioneve paralele, diplomacisë dhe orientimit euro-atlantik.Shkathtësia diplomatike e Rugovës ishte në faktin se ai e shndërroi çështjen e Kosovës nga problem rajonal në çështje ndërkombëtare.Shembull konkret: krijimi i aleancave politike me qendrat perëndimore të vendimmarrjes dhe konsolidimi i subjektivitetit politik të Kosovës para luftës.

Fehmi Agani – truri akademik i projektit politik të Kosovës

Fehmi Agani ishte arkitekti intelektual i lëvizjes politike të Kosovës. Ai ndërtoi platforma të menduara mirë për zgjidhjen politike të çështjes së Kosovës.Shembull konkret: artikulimi akademik dhe politik i të drejtës së vetëvendosjes.

Ukshin Hoti – filozofi politik i lirisë

Ukshin Hoti përfaqësonte dimensionin teorik të lirisë dhe shtetësisë. Ai argumentoi në mënyrë shkencore domosdoshmërinë historike dhe politike të shtetit të Kosovës.Shembull konkret: ndërtimi teorik i subjektivitetit politik të Kosovës.

Adem Jashari – simboli i sakrificës ushtarake

Adem Jashari është modeli më sublim i sakrificës për liri. Lufta e tij dhe e familjes së tij u shndërrua në pikën e kthesës së mobilizimit kombëtar.Shembull konkret: rezistenca në Prekaz si akt i vetëdijesimit kombëtar.

Hashim Thaçi – dimensioni diplomatik i pavarësisë së Kosovës

Hashim Thaçi luajti rol kyç në fazën diplomatike të finalizimit të statusit të Kosovës.Shembull konkret: lidershipi politik gjatë procesit që kulmoi me shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 2008.

Shteti shqiptar dhe shteti i Kosovës nuk janë produkte rastësore historike. Ato janë rezultat i veprës së personaliteteve të mëdha që përdorën armët e mendjes, të diplomacisë, të pushkës dhe të paqes. Nga Gjergj Kastrioti Skënderbeu te Ibrahim Rugova dhe Adem Jashari, historia shqiptare dëshmon se liria dhe shteti ndërtohen mbi vizion, sakrificë, dije dhe përgjegjësi historike.

Këto figura nuk i përkasin vetëm së kaluarës; ato mbeten shkollë politike, diplomatike, akademike dhe kombëtare për brezat që do ta mbajnë gjallë idealin e kombit shqiptar.