Nga Hamburgu studentor te Prishtina shtetërore

Nga Sadbere Emshiu

Kur koha mbyll rrethin

Ky shkrim është një reflektim personal dhe intelektual mbi kujtesën, përgjegjësinë publike dhe procesin e shtetndërtimit në Kosovë, e cila shpalli pavarësinë në vitin 2008 pas dekadash represioni dhe një lufte të përgjakshme në fund të viteve ’90. Realiteti politik dhe shoqëror i Kosovës vijon të formësohet nga përvoja e luftës, zhvendosjes, angazhimit të diasporës dhe nga përpjekjet ende të papërfunduara për drejtësi dhe konsolidim institucional.

Teksti lidh biografitë personale të formuara në mërgim me përgjegjësitë shtetërore të së tashmes, duke vënë theks të veçantë në rolin e grave, jeta e të cilave shpesh është ndërthurur drejtpërdrejt me traumën kombëtare dhe me proceset e rindërtimit shoqëror.

Pa synim polemik apo partiak, ky reflektim e vendos përvojën individuale brenda përpjekjes më të gjerë të Kosovës për ta shndërruar kujtesën historike në etikë shtetërore dhe drejtësinë në themel të qëndrueshëm të demokracisë. Në këtë kuptim, ai është një thirrje për vetëdije, maturi dhe besim në fuqinë e institucioneve.

Ka takime që nuk ndodhin për t’u regjistruar në kalendar, por për të dëshmuar se koha, kur jetohet me vetëdije, kthehet një ditë në kuptim.

Ky ishte një takim i tillë.

Jo protokollar.

Jo rastësor.

Ishte rikthimi i heshtur i një rrethi që ishte hapur shumë vite më parë, në Hamburgun studentor, dhe që sot gjeti vazhdimësinë e tij në Prishtinën shtetërore.

Hamburgu i asaj kohe nuk ishte thjesht qytet studimesh. Ishte hapësirë formimi jetësor. Auditorë universitarë, Uni-Kindergarten, fëmijë të vegjël që rriteshin paralelisht me librat, dhe gra që mbanin mbi supe njëkohësisht dijen, jetën dhe një vetëpërmbajtje të heshtur. Studionim, rritnim fëmijë, ndërtonim veten — pa e ditur ende se sa larg do të na çonin ato vite.

Kujtesa e asaj kohe nuk është nostalgji. Është kapital moral. Është dëshmi se gruaja formohet përpara se të formohet funksioni; se integriteti ndërtohet shumë kohë përpara se të marrë formë publike.

Dy rrugë, një kohë e përbashkët

Unë vij nga Tetova e asaj kohe, nga hapësira e ish-Jugosllavisë, me një baba që vepronte në Perëndim dhe që, pavarësisht vështirësive të emigrantit të ardhur për punë, e kishte të panegociueshme shkollimin e bijave. Familja ishte e bashkuar dhe arsimi ishte themel — jo privilegj, por domosdoshmëri morale.

Si nxënëse 15-vjeçare e ardhur nga Tetova në Hamburg, mbërrita me një “rucksack” të padukshëm: gjuhë, sport, matematikë, disiplinë mësimore nga sistemi i asaj kohe. Ato më shërbyen në sistemin shkollor gjerman. Por bashkë me to erdhi edhe vetëdijesimi i dy sistemeve, i dy realiteteve, i dy mënyrave të të menduarit shtetin dhe qytetarin.

Në Perëndim, përjetova fundin e një bote — rënien e ish-Jugosllavisë, shembjen e diktaturës në Shqipëri dhe lindjen e një shprese ende të paqartë për Kosovën. Lufta dhe gjenocidi nuk ishin lajme të largëta. Ishin fytyra konkrete shqiptarësh të dëbuar që mbërrinin në Hamburg. Dhimbja nuk ishte abstrakte. Ishte këtu. Ishte njerëzore. Ishte e prekshme.

Rruga e Donikës: dhimbja si barrë, jo si privilegj

Edhe Donika Gërvalla kaloi përmes kohëve të trazuara, nga një përvojë po aq e rëndë dhe formuese. Vrasja e Jusuf Gërvallës, zhvendosja në Shqipërinë e izoluar dhe rikthimi në Gjermani pas ndryshimit të sistemit, e vendosën familjen në një rol historik të pashmangshëm.

Studimi i drejtësisë për të nuk ishte rastësi. Ishte kërkim për rend në mes të kaosit, për kuptim në mes të humbjes, për përgjigje në një histori që nuk mbyllet lehtë. Diaspora shqiptare e ka parë familjen Gërvalla si amanet dhe përgjegjësi kolektive. Por asnjë solidaritet nuk e zëvendëson mungesën e një babai.

Asnjë individ nuk mund të jetë kopje e prindit të vet. Çdo njeri ka të drejtë të formohet në mënyrën e tij, ta ndërtojë identitetin e vet përtej hijes së historisë.

Nga biografia në shtetësi

Sot, përgjegjësia e saj merr një dimension tjetër. Nominimi i Donika Gërvallës si Zëvendëskryeministre e dytë dhe Ministre e Drejtësisë përbën një moment me peshë shtetërore dhe simbolike.

E përgëzoj për këtë mandat. Është një detyrë që kërkon integritet, qartësi, qëndrueshmëri dhe një ndjeshmëri të thellë institucionale. I uroj kthjelltësi dhe guxim në vendimmarrje, sepse drejtësia nuk është vetëm administrim ligjesh — është ndërtim besimi.

Drejtësia është sot matësi më i qartë i seriozitetit të një shteti në arenën ndërkombëtare. Kosova ka nevojë për konsolidim të thellë institucional dhe për përfaqësim të denjë në raport me partnerët perëndimorë.

Si e angazhuar prej vitesh në politikën e Hamburgut, kam parë nga afër se sa shumë vlerësohen në demokracitë perëndimore besueshmëria, koherenca institucionale dhe kultura e dialogut. Në Bashkimin Evropian, këto standarde nuk janë abstrakte.

Ato janë të përkthyera qartë në Kapitujt 23 dhe 24 të acquis communautaire:

– Kapitulli 23, që trajton gjyqësorin dhe të drejtat themelore,

– Kapitulli 24, që lidhet me drejtësinë, lirinë dhe sigurinë.

Këta kapituj hapen herët dhe mbyllen të fundit, sepse shteti ligjor nuk është formalitet teknik — është themel funksional, është kontratë morale mes shtetit dhe qytetarit.

Edhe Marrëveshja e Stabilizim-Asociimit ndërmjet Kosovës dhe Bashkimit Evropian e vendos qartë drejtësinë, sundimin e ligjit dhe luftën kundër korrupsionit në qendër të marrëdhënieve kontraktuale me BE-në. Procesi i Stabilizim-Asociimit nuk është vetëm marrëveshje ekonomike; është proces transformimi institucional dhe kulturor.

Nëse diplomacia ishte gjuha me të cilën Kosova i fliste botës, drejtësia është gjuha me të cilën shteti flet me vetveten.

Dhe pa këtë gjuhë, asnjë shtet nuk qëndron gjatë.

Mandati i kaluar, përgjegjësia që vazhdon: drejtësia si themel shteti

Pas një mandati si Ministre e Punëve të Jashtme, kalimi në drejtësi nuk është largim nga politika, por thellim i saj. Është përballje me themelin e shtetit.

Kosova është ende një shtet me plagë historike dhe me trashëgimi institucionale që kërkon përforcim të vazhdueshëm. Ndërtimi i kulturës së llogaridhënies dhe i profesionalizmit institucional është proces i gjatë, që kërkon kohë, seriozitet dhe qëndrueshmëri.

Ne vijmë nga përvoja të ndryshme, por me një qëllim të përbashkët: forcimin e shtetit të Kosovës dhe pozicionimin e tij të dinjitetshëm në Evropë.

Besimi ndërkombëtar nuk fitohet me retorikë. Ai ndërtohet me institucione që funksionojnë, me drejtësi që zbatohet në mënyrë të barabartë dhe me vendimmarrje që respekton standardin demokratik.

Përmbyllje

Ky takim nuk kërkonte përfundime të mëdha. Vetëm një ndalesë të qetë në kohë.

Ishte mirë që rrethi u mbyll — nga Hamburgu studentor te Prishtina shtetërore.

Sepse shteti nuk ndërtohet nga zhurma, por nga vetëdija.

Nga përkushtimi.

Nga guximi për ta përballur të kaluarën me maturi dhe për ta kthyer atë në përgjegjësi.

Dhe ndoshta, në fund, ky është kuptimi i vërtetë i atij rrethi që u mbyll: jo thjesht një rikthim në kohë, por një vazhdimësi besimi se kujtesa, kur shndërrohet në etikë, bëhet forcë shteti.