Giuseppe Garibaldi dhe martesa e tij që përfundoi brenda një ore, drama e një heroi jashtë fushëbetejës

Përgatiti: Albert Vataj

Një martesë e lidhur në janarin e vitit 1860, një e vërtetë e zbuluar menjëherë pas ceremonisë dhe një marrëdhënie që mbeti për dy dekada peng i një beteje juridike. Edhe heroi i Risorxhimentos, që kishte përballuar luftëra, mërgime dhe rreziqe të panumërta, do të përballej me një nga humbjet më të papritura të jetës së tij në terrenin e ndërlikuar të ndjenjave njerëzore dhe marrëdhënies.

Nëse në fushëbetejë ai ishte mësuar të përballej me armikun, me pasigurinë dhe me vdekjen, në jetën sentimentale do të përjetonte një dramë që nuk kishte asgjë nga lavdia e betejave të tij. Më 24 janar 1860, Garibaldi u martua me Giuseppina Raimondi, një vajzë e re nga një familje aristokrate lombarde. Por kjo martesë, që duhej të shënonte fillimin e një jete të re, u shndërrua pothuajse menjëherë në një përvojë poshtërimi dhe zhgënjimi. Sipas rrëfimeve biografike, gjithçka mori fund brenda rreth një ore.

Në kohën kur u njoh me Giuseppina Raimondin, Garibaldi ishte rreth 52 vjeç. Ai kishte kaluar një jetë të trazuar, të shënuar nga luftërat, mërgimi, përkushtimi ndaj idealeve revolucionare dhe aventura të shumta. Emri i tij ishte bërë simbol i luftës për lirinë dhe bashkimin kombëtar, ndërsa jeta e tij sentimentale mbartte kujtimin e Anitës, gruas me të cilën kishte ndarë jo vetëm dashurinë, por edhe rreziqet e fushëbetejave.

Anita Garibaldi, bashkëudhëtarja e tij në luftë dhe në jetë, kishte vdekur më 1849, gjatë tërheqjes së forcave republikane në Itali. Humbja e saj mbeti një nga plagët më të thella të jetës së gjeneralit. Megjithatë, vitet kaluan dhe Garibaldi, ndonëse i lidhur fort me kujtimin e Anitës, nuk mbeti i përjashtuar nga mundësia e një dashurie të re.

Giuseppina Raimondi ishte shumë më e re se ai. E lindur më 1841, ajo ishte rreth 18 ose 19 vjeçe në kohën kur u lidh me Garibaldin, në varësi të datës së saktë të lindjes që merret si referencë. Diferenca e madhe e moshës nuk e pengoi afrimin mes tyre. Për Garibaldin, kjo lidhje dukej se sillte mundësinë e një kapitulli të ri, larg kujtimeve të dhimbshme dhe përkushtimit të pandërprerë ndaj luftës.

Por dashuria, ndryshe nga një betejë e përgatitur, nuk i zbulon gjithmonë paraprakisht rreziqet e veta. Njeriu mund të hyjë në të me bindjen se njeh tjetrin, ndërsa e vërteta qëndron e fshehur pas një heshtjeje, një gjysmë të vërtete ose një sekreti që pret çastin më befasues për të dalë në dritë.

Ceremonia martesore u zhvillua më 24 janar 1860, në një faltore private të familjes Raimondi, në Lombardi. Për Garibaldin, ky duhej të ishte një çast lumturie personale, një pushim i shkurtër nga jeta e trazuar e luftëtarit dhe revolucionarit. Por ceremonia nuk kishte përfunduar ende së prodhuari pasojat e saj, kur lajmi që do të ndryshonte gjithçka arriti tek ai.

Sipas rrëfimeve historike, menjëherë pas martesës Garibaldi mori vesh se Giuseppina ishte shtatzënë dhe se fëmija nuk mund të ishte i tij. Në disa versione të historisë, një letër e dorëzuar nga një person i tretë ishte mjeti përmes të cilit atij iu zbulua e vërteta. Rrëfimet biografike e lidhin këtë çështje me oficerin Luigi Caroli, i cili përmendet si një nga personat e përfshirë në marrëdhënien sentimentale të Giuseppinës.

Duhet bërë një dallim i rëndësishëm, ndërsa ndarja e menjëhershme dhe skandali që pasoi martesën janë pjesë e rrëfimit historik, dialogët dramatikë që riprodhohen në versione të ndryshme të kësaj historie nuk mund të paraqiten si citime autentike pa dokumente që i vërtetojnë. Fjalët e bujshme që u atribuohen dy bashkëshortëve i përkasin më shumë rindërtimit letrar sesa një transkriptimi të sigurt të bisedës së tyre.

Megjithatë, edhe pa zbukurimet e rrëfimit popullor, thelbi i ngjarjes është mjaft tronditës. Garibaldi, i cili sapo kishte lidhur jetën e tij me një grua që besonte se e kishte zgjedhur për bashkëshorte, u përball me një rrethanë që e bëri të pamundur vazhdimin e martesës.

Ai nuk e pranoi këtë bashkim si një realitet të ri të jetës së tij. Largimi ishte i menjëhershëm. Dasma, e cila duhej të ishte fillimi i një historie, u bë në të njëjtën ditë kujtimi i një zhgënjimi.

Kështu, martesa e dytë e Garibaldit përfundoi pothuajse sapo kishte nisur. Nuk kemi të bëjmë me një ndarje të zakonshme, të ardhur pas muajsh apo vitesh mosmarrëveshjesh, por me një krisje që shpërtheu në çastin kur ceremonia duhej të shënonte bashkimin e dy jetëve.

Për ta kuptuar këtë episod, është e nevojshme të mos e shndërrojmë Giuseppina Raimondin në një personazh të thjeshtë të një drame morale, ku njëra palë përfaqëson virtytin dhe tjetra mashtrimin. Burimet biografike e lidhin atë me qarqet patriotike italiane dhe me marrëdhënie sentimentale që u bënë vendimtare për fatin e martesës së saj me Garibaldin. Por, përtej këtyre të dhënave, jeta e saj nuk mund të reduktohet vetëm në skandalin e janarit 1860.

Në rrëfimet që e paraqesin ngjarjen si një përplasje mes heroit të madh dhe nuses së pabesë, shpesh humbet dimensioni njerëzor i historisë. Një martesë e tillë ishte e lidhur me normat shoqërore, me nderin familjar, me reputacionin publik dhe me kufizimet morale të shekullit XIX. Për një figurë me përmasat e Garibaldit, një krizë private nuk mund të mbetej vetëm çështje e dy njerëzve. Ajo bëhej menjëherë çështje publike.

Kjo nuk do të thotë se duhen relativizuar faktet ose se duhet të shpiken justifikime për veprimet e secilit. Do të thotë vetëm se historia kërkon më shumë se një gjykim të shpejtë, kërkon të dallojmë atë që dokumentohet nga ajo që është interpretuar, atë që dihet nga ajo që është dramatizuar.

Pas martesës së dështuar, Giuseppina lindi një fëmijë që, sipas rrëfimeve biografike, ishte i vdekur. Më vonë, ajo u martua me avokatin Lodovico Mancini, vëllain e burrit të saj të parë, dhe nga kjo martesë pati një vajzë, Ninën. Kështu, jeta e saj vazhdoi përtej episodit që e kishte lidhur emrin me një nga figurat më të njohura të historisë italiane.

Fati i saj na kujton se njerëzit që hyjnë në histori përmes një skandali shpesh mbeten të burgosur të tij në kujtesën publike, edhe kur jeta e tyre vazhdon të ketë kapituj të tjerë.

Në pamje të parë, historia mund të mbyllej me ndarjen e dy bashkëshortëve atë ditë janari. Por ligji nuk funksiononte me të njëjtën shpejtësi si zemërimi, zhgënjimi apo vendimi personal për t’u larguar.

Garibaldi dhe Giuseppina nuk e vazhduan jetën bashkëshortore. Megjithatë, martesa e tyre mbeti për shumë vite një çështje juridike e pazgjidhur. Në shekullin XIX, martesa kishtare dhe rregullat që e rrethonin nuk lejonin që një bashkim të konsiderohej automatikisht i pavlefshëm vetëm sepse bashkëshortët ishin ndarë menjëherë pas ceremonisë.

Për këtë arsye, Garibaldit iu desh të priste rreth njëzet vjet për të arritur një zgjidhje ligjore. Më 14 janar 1880, Gjykata e Apelit në Romë e shpalli të pavlefshme martesën me Giuseppina Raimondin.

Kjo datë është thelbësore për ta kuptuar historinë. Martesa përfundoi faktikisht më 24 janar 1860, por statusi i saj juridik u zgjidh vetëm në vitin 1880.

Ndërkohë, jeta sentimentale e Garibaldit kishte marrë një drejtim tjetër. Ai ishte lidhur me Francesca Armosinon, me të cilën kishte krijuar një familje dhe kishte pasur fëmijë përpara se martesa me Giuseppinën të shpallej e pavlefshme.

Pas vendimit gjyqësor të janarit 1880, Garibaldi u martua me Francescën më 26 janar të po atij viti. Nga kjo martesë dhe nga jeta e tyre familjare lindën tre fëmijë: Clelia, Rosa dhe Manlio. Rosa vdiq në moshë të vogël.

Kjo kronologji ka rëndësi, sepse tregon se Garibaldi nuk e priti vendimin e vitit 1880 për të nisur marrëdhënien me Francescën. Jeta e tyre së bashku kishte filluar më herët; vendimi juridik i dha fund pengesës formale që vinte nga martesa e mëparshme.

Kështu, pas dy dekadash, çështja e Giuseppinës u mbyll ligjërisht dhe Garibaldi mundi ta zyrtarizonte martesën me gruan me të cilën kishte ndërtuar tashmë një familje.

Ka diçka thellësisht njerëzore në këtë histori. Garibaldi ishte një njeri që kishte vënë jetën në rrezik për idealet e tij, që kishte kaluar kontinente dhe kishte luftuar për lirinë e popujve. Megjithatë, në marrëdhëniet intime ai nuk zotëronte ndonjë mburojë të veçantë kundër zhgënjimit.

Drama e tij nuk qëndron vetëm në faktin se një martesë përfundoi pothuajse menjëherë pas lidhjes. Ajo që e bën këtë episod domethënës është kontrasti mes madhështisë publike dhe cenueshmërisë private. Një njeri që ishte bërë simbol i bashkimit të një kombi nuk arriti të ndërtonte, në atë rast, bashkimin e jetës së tij me një tjetër njeri.

Më 24 janar 1860, Giuseppe Garibaldi hyri në martesë me shpresën e një fillimi të ri. Sipas rrëfimeve historike, brenda rreth një ore, ajo shpresë u shemb. Por, ndërsa ndarja mes tij dhe Giuseppina Raimondit ndodhi pothuajse menjëherë, zgjidhja juridike e kësaj martese kërkoi njëzet vjet.

Kjo është historia e një martese që nuk arriti të bëhej jetë e përbashkët, e një sekreti që doli në dritë në çastin më të papërshtatshëm dhe e një heroi që, larg fushëbetejave, u përball me një humbje që nuk mund ta zgjidhte me trimëri apo vendosmëri ushtarake.

Garibaldi mbeti në histori si një nga figurat themelore të Risorxhimentos italiane. Por, pas emrit të tij, mbetet edhe ky episod, një kujtesë se madhështia publike dhe fati intim nuk ecin gjithmonë në të njëjtën rrugë.

Historia e Garibaldit dhe Giuseppina Raimondit na lë përballë një të vërtete të vjetër, njeriu mund të jetë hero për një popull të tërë dhe, megjithatë, të mbetet i pambrojtur përballë së vërtetës së një zemre tjetër.