E MOJ SHQIPËNIA JEM, PSE MË MBETE LARG ËNDRRËS SIME?!

Dhimbja e një shqiptari për atdheun e ëndërruar, zhgënjimi për realitetin e sotëm dhe shpresa e pashuar për një Shqipëni që u përket të gjithë shqiptarëve, që ngrihet mbi interesat e ngushta dhe bëhet vatër dinjiteti, drejtësie, bashkimi kombëtar dhe krenarie shqiptare.

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

E moj Shqipënia jem! Sa herë që e shqiptoj emrin tënd, më zgjohet në shpirt një botë e tërë kujtimesh, mallesh, shpresash e dhimbjesh. Në këtë emër jeton zëri i nënës, kënga e gjyshit, aroma e bukës së shtëpisë, gurët e pragut familjar, malet që prekin qiellin dhe flamuri kuq e zi që na mësoi të mos e ulim kokën përballë askujt.

Shqipëni nuk është vetëm një emër në hartën e botës. Ajo është një ndjenjë që bartet në gjak, një histori që përcillet nga brezi në brez, një kujtesë që nuk shuhet edhe kur vitet kalojnë dhe largësitë na ndajnë. Ajo është fjala e parë që shumë prej nesh e mësuam në djep dhe një nga fjalët e fundit që do të dëshironim të shqiptonim me krenari.

Por, moj Shqipëni, sot më vjen të të drejtohem me një pyetje që buron nga thellësia e shpirtit: Pse nuk je ashtu siç të ëndërrova?

Të ëndërrova ndryshe. Të ëndërrova më të bashkuar, më të drejtë, më njerëzore dhe më të denjë për sakrificat e bijve e të bijave të tu. Të ëndërrova një atdhe ku fjala e ndershme të kishte peshë, ku drejtësia të mos matej me fuqinë e atij që e kërkon, ku dinjiteti njerëzor të mos varej nga pasuria, lidhjet apo përkatësia politike.

Të ëndërrova një Shqipëni ku qytetari të mos ndihej i pafuqishëm përballë institucioneve, ku i riu të mos detyrohej ta kërkonte të ardhmen përtej kufijve dhe ku prindi të mos e përjetonte largimin e fëmijës si një plagë që hapet çdo ditë e nuk mbyllet kurrë.

Kjo është dhimbja ime. Jo sepse atdheu nuk ka bukuri, histori e potencial, por sepse besoj se ai meriton shumë më tepër nga sa arrin t’u ofrojë qytetarëve të vet.

Shqipënia që e deshëm dhe ëndrra që na mbajti gjallë

Ne u rritëm me rrëfime për një Shqipni të pamposhtur, për një popull që i mbijetoi pushtimeve, padrejtësive e përpjekjeve për t’ia mohuar gjuhën, identitetin dhe të drejtën për të jetuar i lirë. Në këto rrëfime mësuam se atdheu nuk është pronë e askujt, se liria nuk është dhuratë dhe se dinjiteti nuk mund të blihet me asnjë çmim.

Të deshëm, Shqipëni, jo vetëm për atë që ishe, por edhe për atë që shpresonim të bëheshe. Në zemrat tona jetonte një ëndërr e madhe: një vend ku historia e dhimbshme të shndërrohej në urtësi, ku sakrifica të lindte përgjegjësi dhe ku liria të mos mbetej vetëm një fjalë e bukur në fjalimet e ditës.

Ne dëshironim që, pas kaq shumë shekujsh vuajtjesh, shqiptari të kishte më në fund mundësinë ta ndërtonte jetën e vet me dinjitet në vendin e tij. Dëshironim që shteti të ishte shtëpia e përbashkët e të gjithëve, jo një hapësirë ku qytetari ndonjëherë ndihet i largët dhe i harruar.

Por ëndrrat e mëdha kërkojnë më shumë se dashuri. Ato kërkojnë institucione të përgjegjshme, ligje që zbatohen njësoj për të gjithë, arsim cilësor, ekonomi që krijon mundësi dhe një kulturë politike ku kundërshtari nuk trajtohet si armik.

Një atdhe nuk bëhet i madh vetëm duke kujtuar heronjtë. Ai bëhet i madh edhe duke u kujdesur për qytetarin e zakonshëm, për mësuesin që formon brezat, për mjekun që shpëton jetë, për punëtorin që jeton nga djersa e vet dhe për të riun që dëshiron të ndërtojë një të ardhme pa u detyruar të largohet.

Sepse patriotizmi nuk është vetëm të flasësh bukur për Shqipënin; patriotizëm është të punosh që shqiptari të jetojë më mirë në Shqipni.

Kur malli për atdheun bëhet dhimbje

E moj Shqipënia jem, a e di sa dhimbje ka në një përshëndetje të thjeshtë të shqiptarit që jeton larg teje? Sa histori fshihen pas një bilete udhëtimi, pas një përqafimi në aeroport, pas lotëve që derdhen kur një nënë e përcjell djalin apo vajzën drejt një vendi të huaj?

Në çdo largim ka një ëndërr për një jetë më të mirë, por shpesh edhe një pyetje që mbetet pezull: pse nuk mund ta ndërtojmë atë jetë këtu, në vendin ku kemi rrënjët tona?

Diaspora shqiptare është dëshmi e punës, e sakrificës dhe e qëndrueshmërisë së popullit tonë. Bijtë e Shqipënisë dhe të Kosovës kanë ndërtuar jetë në shumë vende të botës, kanë edukuar fëmijët, kanë krijuar biznese dhe kanë ruajtur gjuhën e traditat. Shumë prej tyre kanë ndihmuar familjet, kanë investuar në vendlindje dhe kanë kontribuar në çështjet kombëtare.

Por, pas suksesit të tyre, shpesh fshihet edhe një mall i heshtur. Malli për oborrin e shtëpisë, për zërin e nënës, për një kafe me miqtë e vjetër dhe për rrugët ku kanë hedhur hapat e parë.

Nuk është e drejtë që largimi të bëhet e vetmja rrugë për të kërkuar siguri, mirëqenie dhe mundësi. Të rinjtë duhet të kenë të drejtën të zgjedhin: të qëndrojnë sepse duan, të largohen për të studiuar e punuar dhe të kthehen pa e ndier kthimin si një sakrificë ekonomike.

Shqipënia ka nevojë për një marrëveshje të re morale me brezat e saj të rinj: t’u japë arsim të mirë, punësim të ndershëm, hapësirë për meritën dhe besim se puna e tyre mund të shpërblehet.

Një ditë, do të doja të shihja aeroportet tona jo vetëm si vende përcjelljeje, por edhe si vende kthimi. Do të doja të dëgjoja më shpesh lajmin se një i ri është kthyer për të hapur një ndërmarrje, se një shkencëtar ka zgjedhur të punojë në universitetin e vet dhe se një familje ka vendosur ta ndërtojë të ardhmen në vendin ku ka lindur.

Atëherë, moj Shqipëni, malli do të ishte më i ëmbël dhe lotët do të kishin më shumë gëzim se dhimbje.

Drejtësia, dinjiteti dhe përgjegjësia për të ardhmen

Një nga ëndrrat më të mëdha që kemi për atdheun është drejtësia. Jo drejtësia si fjalë e përdorur në fushata, as si premtim që përsëritet sa herë kërkohet besimi i qytetarit, por drejtësia si përvojë e përditshme e çdo njeriu.

Qytetari duhet të besojë se ligji e mbron, se institucionet i përgjigjen dhe se askush nuk është mbi të. Kjo është themeli i shtetit të së drejtës dhe një nga kushtet më të rëndësishme për zhvillimin e një shoqërie demokratike.

Kur njerëzit humbin besimin te institucionet, ata nuk humbin vetëm durimin ndaj një qeverie. Ata fillojnë të dyshojnë në vetë mundësinë e ndryshimit. Prandaj, përgjegjësia e institucioneve është shumë më e madhe se administrimi i përditshëm: ato duhet të ruajnë shpresën se drejtësia dhe ndershmëria mund të fitojnë mbi privilegjin dhe interesin e ngushtë.

Asnjë qeveri nuk mund ta pretendojë atdheun si pronë të vetën. Asnjë parti nuk mund ta përvetësojë flamurin, historinë apo sakrificat kombëtare. Shqipnia u përket të gjithë qytetarëve të saj, pavarësisht bindjeve politike, prejardhjes shoqërore apo gjendjes ekonomike.

Pushteti është i përkohshëm, ndërsa shteti dhe përgjegjësia ndaj qytetarëve duhet të jenë të qëndrueshme. Prandaj, nevojitet një kulturë e re politike, ku gara të zhvillohet mbi programet, rezultatet dhe përgjegjësinë publike, e jo mbi armiqësinë dhe ndarjet që e lodhin shoqërinë.

Ne kemi nevojë për një Shqipëni ku mendimi ndryshe të mos shihet si kërcënim, ku kritika të kuptohet si mundësi për përmirësim dhe ku institucionet të jenë më të forta se interesat e individëve.

Kjo nuk është një ëndërr e pamundur. Është një detyrë që kërkon vullnet politik, qytetari aktive dhe këmbëngulje të përditshme.

Shqipënia dhe Kosova: dy shtete, një hapësirë e përbashkët kombëtare

Kur i drejtohem Shqipënisë me këtë mall, nuk mund ta ndaj zemrën time nga Kosova. Historia jonë, gjuha, kultura dhe lidhjet familjare na bashkojnë në një hapësirë të përbashkët kombëtare, ndërsa realiteti juridik dhe politik na njeh si dy shtete sovrane.

Shqipënia dhe Kosova duhet ta shohin këtë lidhje si një mundësi të madhe për zhvillim, jo vetëm si një simbol që kujtohet në ditë festash. Bashkëpunimi ndërmjet tyre duhet të përkthehet në projekte konkrete në arsim, shkencë, kulturë, ekonomi, infrastrukturë dhe diplomaci.

Na duhet një bashkëpunim më i strukturuar, me objektiva të qarta, afate të përcaktuara dhe përgjegjësi institucionale. Universitetet duhet të zhvillojnë programe të përbashkëta; institucionet kërkimore të bashkojnë kapacitetet; bizneset të gjejnë lehtësi për bashkëpunim; ndërsa diplomacitë të koordinohen për interesat e përbashkëta, duke respektuar sovranitetin dhe kompetencat kushtetuese të secilit shtet.

Në arenën ndërkombëtare, Shqipënia dhe Kosova mund të kenë zë më të fuqishëm kur veprojnë me koordinim, besueshmëri dhe vizion strategjik. Shqipënia, si anëtare e NATO-s, dhe Kosova, me synimin e saj euroatlantik, kanë interesa të rëndësishme të përbashkëta në forcimin e paqes, sigurisë dhe bashkëpunimit rajonal.

Por bashkimi i zemrave nuk duhet të mbetet vetëm në poezi e fjalime. Ai duhet të shndërrohet në institucione që bashkëpunojnë, në projekte që përfundojnë dhe në rezultate që ndihen në jetën e qytetarëve.

Kjo është mënyra për ta nderuar historinë tonë: jo duke jetuar vetëm me kujtimet e së kaluarës, por duke ndërtuar së bashku një të ardhme më të mirë.

Unë ende të ëndërroj, moj Shqipëni

Dikush mund të pyesë: pse të flasim me kaq dhimbje për atdheun, kur kemi kaluar kaq shumë vështirësi dhe kemi arritur kaq shumë? Përgjigjja ime është e thjeshtë: sepse dashuria e vërtetë nuk na lejon të kënaqemi me atë që mund të bëhej më mirë.

Kritika që buron nga dashuria nuk është mohim i atdheut. Është dëshirë që ai të përmbushë më mirë potencialin e vet. Është kërkesë që sakrificat e brezave të mos shndërrohen vetëm në faqe librash, por të marrin kuptim në jetën e njerëzve.

Unë nuk e harroj historinë e Shqipënisë, qëndresën e saj dhe sakrificat që e mbajtën gjallë identitetin tonë. Nuk i harroj as njerëzit e zakonshëm, të cilët me punën, ndershmërinë dhe dashurinë e tyre e kanë ruajtur këtë vend edhe në kohët më të vështira.

Prandaj, edhe kur zhgënjehem, nuk heq dorë nga ëndrra. Sepse Shqipënia nuk është vetëm ajo që shohim sot; ajo është edhe ajo që mund të ndërtojmë nesër, nëse kemi guximin të ndryshojmë, vullnetin për të bashkëpunuar dhe ndershmërinë për t’i pranuar gabimet.

E moj Shqipënia jem, unë të dua me gjithë plagët e tua. Të dua me historinë tënde të lavdishme dhe me sfidat që ende të presin. Të dua jo si një vend të përsosur, por si atdheun tim, të cilin do të dëshiroja ta shihja gjithnjë më të drejtë, më të bashkuar dhe më njerëzor.

Të ëndërrova një vend ku flamuri kuq e zi të mos ishte vetëm simbol krenarie, por edhe zotim për përgjegjësi. Një vend ku fëmijët të rriten me besim, të rinjtë të ndërtojnë të ardhmen dhe të moshuarit të jetojnë me dinjitet. Një vend ku fjala e dhënë të ketë vlerë, ku ligji të jetë i barabartë dhe ku askush të mos ndihet i tepërt në tokën e vet.

Dhe ende të ëndërroj, moj Shqipëni!

Sepse ëndrrat e mëdha nuk vdesin nga zhgënjimet; ato presin njerëz të guximshëm që t’i kthejnë në realitet. Presin qytetarë që nuk dorëzohen, institucione që marrin përgjegjësi dhe breza që kuptojnë se atdheu nuk ndërtohet vetëm me fjalë, por me punë, drejtësi e dashuri.

E moj Shqipënia jem, pse nuk je siç të ëndërrova?

Ndoshta sepse ëndrra ime ishte më e madhe se realiteti që kemi ndërtuar. Ndoshta sepse ende nuk kemi bërë gjithçka që duhej për ta kthyer dashurinë për atdheun në mirëqenie, drejtësi dhe shpresë për çdo qytetar.

Por unë nuk dua të të them lamtumirë, as të hesht përballë asaj që duhet ndryshuar. Dua të vazhdoj të të ëndërroj, të të dua dhe të besoj se një ditë do të jesh më pranë asaj Shqipënie që jeton në zemrën time.

Deri atëherë, do të mbetem biri yt në shpirt, me mallin që nuk shuhet dhe me shpresën që nuk dorëzohet.

Sepse atdheu nuk është vetëm toka ku kemi lindur. Është edhe përgjegjësia që kemi për ta bërë atë më të mirë për ata që do të vijnë pas nesh.

E moj Shqipënia jem, unë nuk qaj pse nuk të dua. Qaj pikërisht sepse të dua kaq shumë dhe sepse të kam ëndërruar kaq ndryshe.

Dhe, pavarësisht çdo zhgënjimi, në thellësinë e zemrës sime vazhdon të rrahë e njëjta dëshirë:

Të të shoh një ditë ashtu siç të ëndërrova — të lirë në shpirt, të drejtë në institucione, të bashkuar në vlera dhe krenare për bijtë e bijat e tu.

Sepse ti, moj Shqipëni, nuk je vetëm një vend në hartë. Je një pjesë e shpirtit tim, një mall që nuk shuhet dhe një ëndërr që ende pret të bëhet realitet.

E derisa të kem zë për të folur e zemër për të dashur, unë do të vazhdoj të të ëndërroj!