Dinamikat Rajonale në Ballkanin Perëndimor dhe Perspektiva e Integrimit në BE

Nga Isuf B. Bajrami

Procesi Brdo-Brijoni dhe vendimi i Kroacisë

Presidenti i Kroacisë, Zoran Milanović, ka vendosur të përjashtojë presidentin serb Aleksandar Vučić nga samiti i ardhshëm i Procesit Brdo-Brijoni, duke argumentuar se aktualisht nuk ekzistojnë kushtet për pjesëmarrjen e tij në një ambient ku tensionet politike ndërmjet dy vendeve janë të larta. Ky vendim reflekton shqetësimet mbi retorikën luftënxitëse të Vuçiç ndaj Kroacisë dhe fqinjëve të tjerë, duke krijuar një precedent për kushtëzimin e dialogut rajonal bazuar në sjelljen dhe respektin ndaj standardeve demokratike dhe të fqinjësisë.

1. Hyrje

Ballkani Perëndimor ka rëndësi strategjike për Bashkimin Evropian dhe strukturat euro-atlantike për shkak të trashëgimisë së konflikteve të viteve ’90, sfidave në sundimin e ligjit dhe kërcënimeve ndaj fqinjëve¹. Integrimi i vendeve të rajonit lidhet ngushtë me Kriteret e Kopenhagenit, të cilat kërkojnë stabilitet politik, demokraci funksionale, sundim të ligjit dhe respekt të të drejtave të njeriut².

2. Proceset Rajonale për Integrim

2.1 Procesi Brdo-Brijoni

Procesi Brdo-Brijoni është një iniciativë e përbashkët e Kroacisë dhe Sllovenisë që synon:

• Afrimin e vendeve të rajonit me BE-në³.
• Forcimin e bashkëpunimit politik rajonal⁴.
• Adresimin e çështjeve të trashëguara nga konflikti dhe e kaluara historike⁵.

Samiti i fundit u zhvillua në Tiranë në vjeshtën e vitit 2025, por anulimi i ardhshëm nga Kroacia lidhet me mungesën e kushteve për pjesëmarrjen e presidentit serb Aleksandar Vučić, pas tensioneve politike dhe deklaratave të tij kundër Kroacisë⁶.

2.2 Procesi i Berlinit

Procesi i Berlinit, i iniciuar nga Gjermania dhe Austria, përfshin Kroacinë, Slloveninë dhe vende të tjera të BE-së, duke shërbyer si zëvendësues i Procesit të Brdos në nivel kryeministrash. Ai synon bashkëpunim ekonomik, politik, siguri rajonale dhe integrim të vazhdueshëm në BE⁷.

2.3 Bashkëpunimi Rama–Vuçić

Bashkëpunimi mes kryeministrit shqiptar Edi Rama dhe presidentit serb Aleksandar Vučić ka dy dimensione:

• Formal: pjesëmarrje në dialog rajonal dhe iniciativa të BE-së⁸.
• Praktik: evidencohen përpjekje për ruajtjen e ndikimit rus dhe zgjerimin e lidhjeve jashtë standardeve të BE-së, duke shkelur transparencën dhe demokracinë⁹.

3. Fondet e BE-së dhe keqpërdorimi i tyre

Bashkimi Evropian ka dhënë fonde për Serbinë përmes Instrumentit për Ndihmë të Para-Aderimit (IPA), të destinuara për reforma demokratike, sundim të ligjit dhe zhvillim ekonomik¹⁰.

Sipas raporteve të Balkan Insight, këto fonde janë keqpërdorur për:

• Shtrirjen e rrjetit të spiunazhit në shtetet fqinje¹¹.
• Armatim jashtë standardeve të BE-së, duke u shndërruar në kërcënim për fqinjët¹².
• Aktivitetet destabilizuese rajonale dhe përforcimin e influencës së Rusisë¹³.

4. Krimet e luftës dhe trashëgimia historike

Trashëgimia e konflikteve të viteve ’90 ka ndikim të madh në stabilitetin rajonal:

• Gjenocidi dhe krimet e luftës në Bosnje dhe Hercegovinë shkaktuan viktima masive civile dhe u hetuan nga ICTY¹⁴.
• Vrasjet e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës përfshinin fëmijë dhe gra; këto janë dokumentuar nga Human Rights Watch dhe ICTY¹⁵.
• Raportimet publike dhe filmat dokumentarë tregojnë se Aleksandar Vučić ishte prezent në Sarajevë gjatë periudhës së snajperimeve, ku janë vrarë civilë, përfshirë fëmijë¹⁶.
• Trashëgimia e këtyre ngjarjeve ka krijuar ndjeshmëri të madhe politike dhe ndikim në proceset e pajtimit dhe besimin ndërmjet fqinjëve¹⁷.

5. Retorika politike dhe kërcënimet ndaj fqinjëve

Presidenti Vučić dhe mediat e afërta kanë zhvilluar fushata kundër Kroacisë, Kosovës dhe Shqipërisë, duke i akuzuar për revolucion dhe kërcënime ushtarake¹⁸. Kjo ka rritur tensionet dhe ka bërë të domosdoshëm kushtëzimin politik dhe dialogun konstruktiv në kuadër të procesit të BE-së¹⁹.

6. Sanksionet dhe kushtëzimet e BE-së

• BE ka vendosur sanksione ndaj Serbisë dhe Kosovës për shkelje të standardeve demokratike dhe kërcënime ndaj fqinjëve²⁰.
• Për të avancuar në integrim, Serbia duhet të përmbushë faza të qarta:
• Demilitarizim dhe respektim të standardeve të armatimit²¹.
• Ndërprerje të lidhjeve destabilizuese me vende jashtë BE-së²².
• Demokratizim të plotë dhe respektim të sundimit të ligjit²³.

Vetëm pasi këto kushte të plotësohen, mund të hapen rrugët reale për aderim në BE.

7. Përfundime dhe perspektiva

Integrimi i qëndrueshëm i Ballkanit Perëndimor në BE kërkon:

1. Normalizim të marrëdhënieve ndërfqinjësore dhe respektim të standardeve demokratike.
2. Përdorim transparent dhe përgjegjës të fondeve ndërkombëtare.
3. Demokraci funksionale dhe respektim të sundimit të ligjit.
4. Luftë efektive kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Vetëm duke përmbushur këto kritere mund të sigurohet stabiliteti, paqja dhe prosperiteti rajonal²⁴²⁵.

Fusnota:

1. European Commission, Enlargement Strategy and Main Challenges 2025, Brussels, 2025, https://ec.europa.eu/enlargement.
2. European Council, Copenhagen Criteria, 1993, https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/.
3. Jutarnji List, “Samiti Brdo-Brijoni i anuluar për pjesëmarrjen e Vučić,” Zagreb, 20 Mars 2026, https://www.jutarnji.hr/.
4. Balkan Insight, “Vučić Media Campaign Against Croatia,” 15 Janar 2025, https://balkaninsight.com/.
5. Berlin Process Official Documents, Berlin Process Secretariat, 2018–2025, https://www.berlinprocess.info/.
6. Ibid.
7. European Commission, Pre-accession Conditionality for Western Balkans, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement-policy.
8. European Commission, Western Balkans Dialogue Reports, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement.
9. Balkan Insight, “Serbia–Albania Cooperation and Russian Influence,” 10 Qershor 2023, https://balkaninsight.com/.
10. European Union Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA) Reports, 2015–2023, https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/funding.
11. Balkan Insight, “Misuse of EU Funds for Espionage and Armament in Serbia,” 2023–2025, https://balkaninsight.com/.
12. Ibid.
13. Ibid.
14. ICTY (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia), Case Files, 1993–2017, United Nations Security Council Resolution 827, https://www.icty.org/.
15. Human Rights Watch, Siege of Sarajevo: Civilian Casualties Report, 1992–1996, https://www.hrw.org/.
16. Domagoj Margetić, “Public Reports and Documentaries Showing Aleksandar Vučić Present in Sarajevo During the Siege,” 2023–2025, https://www.ansa.it/, https://www.evropaelire.org/.
17. Amnesty International, Western Balkans Human Rights Reports, London, 2024, https://www.amnesty.org/.
18. Balkan Insight, “Vučić Rhetoric Against Neighbors,” 2025, https://balkaninsight.com/.
19. Ibid.
20. European Commission, Sanctions Policy for Western Balkans, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement.
21. European Commission, Arms Control and Pre-accession Requirements, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement.
22. European Commission, Western Balkans External Relations Guidelines, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement.
23. European Commission, Rule of Law Reports, Brussels, 2024, https://ec.europa.eu/enlargement.
24. Ibid.
25. Ibid.

Vendi i Lekës;31.03.2026