Alfred Mirashi – Milot, farkëtari i çelësave që nuk hapin vetëm porta, por shpalosin shpirtin sfidues të artit të madh në një botë të kyçur

Në këto foto me piktorin dhe skulptorin Alfred Mirashi – Milot, në fabrikën Vata Metal Konstruksion, aty ku ditë pas dite po merr formë “Çelësi i së sotmes”, një nga skulpturat monumentale, e cila është pjesë e siperprojektit “Çelësi i unitetit”, vepër që do të vendoset më 30 mars 2023 në Piazza Mercato, në Napoli.”

NE VEND TE NJE KARTOLINE PER DITELINDJE

Nga Albert Vataj

Në universin e artit, ku ideja përplaset me materien dhe fryma kërkon formën, Alfred Mirashi Milot ngrihet si farkëtari i çelësit që nuk hap vetëm porta, por shpalos shpirtin e një bote të kyçur. Fama e tij ndërkombëtare është fakt i pamohueshëm, por është modestia ajo që e lartëson në panteonin e njerëzores, si një virtyt i rrallë në kohën e zhurmshme të vetëkënaqësisë dhe vetëlavdërimit. Vepra e tij është një Golgotë e përjetshme, një udhë drejt kryqëzimit të sakrificës, ku çdo çelës i deformuar është një dëshmi e dhimbjes, guximit dhe triumfit.

Alfred Mirashi – Milot është një malësor në artin e madh, një bir i atij trualli ku fjala ka peshën e besës, ku heshtja ka madhështinë e maleve dhe ku identiteti nuk është thjesht prejardhje, por një mënyrë e të qenit.

Sot, në ditëlindjen e tij, nuk është vetëm një artist që kujtojmë e nderojmë. Është një udhëtim që meriton të rrëfehet, është një jetë e kthyer në vepër, një ëndërr e djaloshit të ndrojtur që guxoi të hyjë në hapësirat e mëdha të artit dhe të kërkojë atje vendin e vet. Dhe ai vend nuk iu dhurua. E fitoi, me mund, shumë mund dhe sakrifica dhe… me njeriun e mirë zemërbardhë.

Me tharmin e epikës së Malësisë, me hirin e Kelmendit në ADN, me shpirtin e ushqyer nga eteri i madh i përkatësisë sonë identitare dhe me atë etje të hershme përtej kufijve të së mundshmes, Alfred Mirashi – Milot guxoi më shumë se sa i lejonte mundësia. Sfidoi veten, kohën, materien, hapësirën dhe, mbi të gjitha, frikën e njeriut për të dalë nga e njohura.

Ai zgjodhi artin.

Por jo një art që mjaftohet me të bukurën.

Ai zgjodhi një art që pyet, që trazon, që hap. Një art ku materia nuk është fundi i idesë, por fillimi i saj. Dhe në këtë univers krijues, çelësi u bë shenja e tij, alfabeti i tij, metafora përmes së cilës ai ka zgjedhur të bisedojë me botën.

Çelësi i Milotit nuk hap vetëm dyer. Ai hap kuptime.

Ai e merr metalin, atë lëndë të ftohtë, të rëndë e të heshtur, dhe e detyron të flasë. E përkul, e deformon, e mundon, e ringjall, derisa prej tij të lindë një ide.

Kështu, çelësi i tij nuk mbetet më një objekt utilitar. Ai shndërrohet në një simbol të çeljes, të mundësisë, të pranimit, të dialogut dhe të lirisë.

Është çelësi që i thotë njeriut: mos prano të mbetesh i kyçur.

Mos u pajto me portën e mbyllur.

Mos e merr pamundësinë si fat.

Kërko çelësin!

Dhe nëse nuk ekziston, farkëtoje vetë.

Kjo është ndoshta një nga të vërtetat më të mëdha të artit të Milotit. Ai nuk e gjeti çelësin; ai e krijoi. Sepse edhe vetë jeta e tij ka qenë një portë që duhej hapur.

Në një botë ku drynat janë shpesh më të shumtë se dritaret, ku kufijtë janë ngritur jo vetëm nga hekuri e betoni, por edhe nga paragjykimi, frika, varfëria e mundësive dhe heshtja, Miloti nuk pranoi të mbetej i kyçur.

Ai doli.

Doli nga kufijtë e vendit të vogël drejt horizonteve të mëdha.

Dhe në Firence, në atë qytet ku arti ka lënë gjurmët e veta në gur, në mermer, në ngjyrë dhe në kujtesën e njerëzimit, ai nisi të ndërtojë një dialog të tijin me historinë.

Por nuk shkoi atje për të harruar nga vinte.

Përkundrazi.

Sa më larg u largua, aq më thellë e dëgjoi zërin e vendlindjes.

Kelmendi nuk mbeti pas tij.

Malet nuk mbetën pas tij.

Kujtesa nuk mbeti pas tij.

Ai i mori me vete dhe i shndërroi në gjuhë artistike.

Prandaj në veprën e tij ka diçka nga ashpërsia e gurit malësor, nga krenaria e heshtur e burrit të maleve, nga vertikaliteti i kullave dhe nga ajo ndjesi e lashtë se njeriu duhet të qëndrojë drejt edhe kur bota përpiqet ta përkulë.

“Çelësi i Bashkimit” është një prej atyre dëshmive ku simboli tejkalon formën. Nuk është vetëm instalacion, nuk është vetëm metal i vendosur në hapësirë. Është një ide e bërë e dukshme. Një testament i besimit se ndarja nuk është fat i pashmangshëm dhe se çdo ndryshim i madh nis me një hapje.

Çelësi bëhet kështu edhe një premtim.

Premtimi se pas çdo porte ekziston një mundësi.

Se pas çdo pengese mund të fshihet një horizont.

Se edhe ajo që duket e pamundur mund të marrë trajtë, nëse njeriu ka guximin ta farkëtojë.

Në çdo çelës të deformuar të Milotit duket sikur pulson një nerv rebelimi. Por është një rebelim i veçantë: jo kundër botës, por kundër mbylljes së saj. Jo kundër kufijve, por kundër bindjes se kufijtë janë të përjetshëm.

Ai e deformon çelësin për t’i rikthyer atij kuptimin.

Sepse ndonjëherë duhet ta thyesh formën e vjetër që të hapësh një kuptim të ri.

Këtu qëndron edhe madhështia e artistit monumental. ai nuk punon vetëm me përmasën. Punon me kujtesën kolektive. Vepra monumentale nuk është thjesht e madhe në hapësirë, ajo duhet të jetë e madhe në ndërgjegje.

Dhe Miloti e di këtë.

Ai është skulptor i monumentales, por edhe poet i formës. Është piktor, por edhe filozof i materies. Është krijues, por edhe dëshmitar. Në duart e tij, metali bëhet fjalë; forma bëhet mendim; hapësira bëhet kujtesë.

Tablotë dhe skulpturat e tij janë si altarë ku ideja takohet me ndjenjën. Janë ura që lidhin atë që kemi qenë me atë që mund të bëhemi.

Dhe mbi të gjitha, janë një dëshmi e asaj që arti mund të bëjë kur nuk pranon të jetë dekor.

Arti i Milotit nuk zbukuron botën. Ai kërkon ta ndryshojë atë.

Në këtë kuptim, rrugëtimi i tij ka diçka prometheane. Por Prometeu i tij nuk është ai që vodhi zjarrin për t’ua dhuruar njerëzve. Është ai që farkëtoi dritën.

Një dritë që nuk djeg.

Një dritë që ndriçon.

Një dritë që tregon rrugën drejt portës dhe, bashkë me të, edhe drejt çelësit.

Sepse çelësi më i rëndësishëm i Milotit nuk është prej metali.

Është kujtesa.

Kujtesa e vendit nga erdhi. Kujtesa e njerëzve që e ushqyen me gjuhën e tyre, me historitë, me heshtjet, me këngët dhe me krenarinë e një bote që mund të jetë e vogël në hartë, por e pafundme në shpirt.

Ai nuk e ka mohuar prejardhjen për të fituar botën.

E ka marrë prejardhjen me vete për t’i dhënë botës një pjesë të saj.

Kjo është arsyeja pse një artist i tillë nuk mund të matet vetëm me ekspozitat, monumentet, pikturat, skulpturat apo vlerësimet që ka marrë. Ka diçka përtej biografisë artistike: mënyra se si ai e ka kthyer identitetin në energji krijuese.

Dhe ndoshta këtu qëndron një nga mësimet më të bukura që na jep jeta e tij:

Nuk ke pse të harrosh nga vjen për të mbërritur larg.

Nuk ke pse të çrrënjosësh veten për t’u bërë qytetar i botës.

Mund të jesh malësor dhe universal.

Mund të jesh shqiptar dhe i botës.

Mund të mbartësh një vend të vogël në zemër dhe të krijosh vepra që i flasin njerëzimit.

Sepse madhështia nuk matet me largësinë nga vendlindja, por me thellësinë me të cilën e mbart atë.

Alfred Mirashi – Milot është shqiptaro-italiani që e bëri udhëtimin e largimit një udhëtim drejt vetvetes. Në vend që emigrimi ta zbehte identitetin, ai e shndërroi atë në një burim energjie. Në vend që largësia ta varfëronte kujtesën, ajo ia bëri më të dukshme rrënjët.

Dhe sot, kur e shohim artistin në majat ku e ka ngjitur puna, talenti dhe këmbëngulja, mund të shohim edhe djaloshin e dikurshëm që nisi nga një botë tjetër, me një ëndërr të madhe dhe me guximin për ta ndjekur.

Kjo është Golgota e çdo krijuesi të vërtetë: një rrugë sakrifice, vetmie, dyshimi, përkushtimi dhe ringritjeje.

Çdo vepër ka plagët e saj.

Çdo triumf ka çmimin e vet.

Çdo monument ka në themele një pjesë të padukshme të jetës së artistit.

Prandaj fama e Milotit është fakt, por modestia e tij është virtyt.

Në një kohë kur shumëkush kërkon të jetë i dukshëm përpara se të jetë i vlefshëm, modestia e një artisti të madh është një formë tjetër monumenti.

Ajo nuk bën zhurmë.

Ajo qëndron.

Si guri.

Si mali.

Si vepra.

Dhe ndoshta ky është edhe çelësi i fundit që Miloti na lë sot, në ditëlindjen e tij: të kuptojmë se arti i madh nuk është ai që e mbyll kuptimin, por ai që e hap.

Një vepër e madhe nuk të jep gjithmonë përgjigje.

Ndonjëherë të jep një derë.

Dhe të lë ty të kërkosh çelësin.

Miloti na e ka dhënë atë çelës.

Në metal.

Në ngjyrë.

Në formë.

Në monument.

Në kujtesë.

Në guxim.

Në ëndërr.

Por, mbi të gjitha, në besimin se njeriu nuk është i dënuar të jetojë pas dyerve të mbyllura.

Çdo njeri mban diku brenda vetes një çelës.

Çelësin e ëndrrës.

Çelësin e lirisë.

Çelësin e së drejtës për të guxuar.

Çelësin e një dere që ende nuk e ka hapur.

Dhe nëse ndonjëherë nuk e gjen, le të kujtojë Alfred Mirashi – Milotin: Farkëtoje vetë.

Sepse disa njerëz nuk lindin thjesht për të kaluar nëpër dyert që u hapin të tjerët.

Disa lindin për të krijuar çelësat me të cilët hapen botë të reja.

Gëzuar ditëlindjen, Alfred Mirashi – Milot!

Malësori që e mori me vete frymën e maleve dhe e çoi deri në Firence.

Artisti që e bëri metalin të flasë.

Piktori që i dha ngjyrë mendimit.

Skulptori që i dha materies shpirt.

Dhe farkëtari që na kujton, përmes çdo çelësi të tij, se bota nuk është vetëm ajo që na është dhënë; është edhe ajo që kemi guximin të hapim.