Topics

16

Kengetaret shqipetare / Panorama Speciale: Zbardhen të palarat e Festivalit të Këngës

« on: March 10, 2008, 02:46:34 PM »

Panorama Speciale: Zbardhen të palarat e Festivalit të Këngës

Mbledhja e Këshillit Drejtues të RTSH

DIALOGJET

ZBARDHEN TË PALARAT E FESTIVALIT



Telefonata enigmatike e Alban Skënderajt


Skenderaj - Xhuvani

Mbase kur pranoi të ishte anëtar i jurisë së Festivalit të 46-të, Alban Skënderaj, nuk e kishte menduar se do të përballej me të tilla akuza. Madje nga ky pozicion, këngëtari përfitoi nga rasti t’u tregonte kolegëve se përvoja e tij e bëri të kuptonte që gjithçka në Festivalin e Këngës në RTSH, ishte transparente. Por ndoshta të tjerët nuk mendonin kështu. Sapo ka dalë pas skene dhe ka ndezur celularin, Albani është përballur me reagimin e parë. Nuk dime se cili ishte bashkëbiseduesi dhe çfarë flitej në anën tjetër të receptorit, por përgjigja e Skënderaj e shoqëruar me çudi, u dëgjua e qartë: “Unë kam marrë para?! Ndërkohë thashethemet e para tregojnë se me këtë veprim, Albani ka ulur veten dhe reputacionin e tij. Skënderaj i cili konsiderohej një gjetje brilante e “Top Fest” duke fituar menjëherë famë, papritur gjendet i kryqëzuar nga akuzat se ka qenë i korruptuar pasi vendimi i tij për të mos i dhënë asnjë pike këngës së Edmond Zhulalit “Jeta kërkon dashuri”, është konsideruar absurd.

Festivali dhe polemikat që nuk mbarojnë

Fjalori i përdorur dhe akuzat e artistëve prapa kuintave

Manjola Bregasi


Festivali i 46-të i Këngës në RTSH, ka nisur me një polemikë, që është bërë edhe më e nxehtë në përfundimin e tij. Edhe pse ka kaluar thuajse një javë, që nga shpallja e këngëtares, Olta Boka si fituese e festivalit, mediat, por sidomos disa prej artistëve konkurrentë vazhdojnë të diskutojnë e të kontestojnë çmimin e parë, mënyrën e votimit, seriozitetin dhe objektivitetin e jurisë. Gjatë gjithë këtyre debateve, diskutimeve, por edhe akuzave, emrat më të lakuar kanë qenë dy: këngëtari Alban Skënderaj dhe regjisori Gjergj Xhuvani, të cilët kanë vlerësuar me zero pike këngën “Jeta kërkon dashuri”, që nga kolegët muzikantë të jurisë ishte vlerësuar me pikë maksimale. Për më tepër, në rrethet artistike çështja merr të tjera nuanca, që shkojnë deri në nota nacionaliste apo ngjyrime politike. Ndërkohë, të dy anëtarët “e nderuar” të jurisë të shndërruar tashmë në “plangprishës” e kanë mbrojtur votën e tyre me shprehjen: “shijet nuk mund të gjykohen”. Mos ndoshta duhet të besojmë se regjisori Gjergj Xhuvani, kur deklaroi përpara kamerave, se juria kishte qenë unanime në zgjedhjen e këngëve për natën finale, por jo për fituesen,donte t’i paraprinte pikërisht kësaj situate? Debatet televizive, artikujt mediatikë apo edhe thashethemet e korridoreve nuk kanë mundur ta shpërndajnë tymnajën e ngritur, për të parë më qartë. Përkundrazi, lëmshi po pështjellohet më tej. Sepse nëse disa nga faktet janë kontradiktore, të tjera janë të mbështetura në vlerësime subjektive apo më keq akoma, të pavërtetuara. Pa dashur të përsërisim ato që janë shkruar, por edhe pa dashur të anashkalojmë rëndësinë e këtij eventi muzikor, që përfaqëson muzikën shqiptare në Evropë, nuk kuptojmë përse rëndësia e këtij çmimi duhet të kalojë përtej kufijve të artit? Përse duhet ta përziejmë me ngjyra kombëtare apo partiake muzikën? Mos ndoshta artistëve apo krijuesve shqiptarë iu duhen vetëm çmime për t’u ndjerë të suksesshëm? Mos ndoshta kjo është hera e parë, që krijues e këngëtarë dalin të pakënaqur nga një festival? Apo është kjo hera e parë, që një çmim kontestohet? Nëse 7 anëtarët e jurisë u vendosën atje për të votuar, përse duhet ta diskutojmë votën e tyre? Ajo ishte e hapur. Nga ana tjetër, publiku, por edhe profesionistë të muzikës, ndonëse preferojnë të qëndrojnë larg akuzave, ndjehen skeptikë për përfaqësimin tonë në “Eurosong”. Sepse për dy vjet rresht gjetjet e Adi Hilës, nuk rezultuan të duhurat për publikun evropian.


Jonida Maliqi

Jonida Maliqi, e vetmja që di të mirëkuptojë Kolegët artistë, kur përmendin emrin e Jonida Maliqit, gjejnë për të fjalët dhe vlerësimet më pozitive. Ndoshta tani arritëm të zbulojmë edhe sekretin e Jonidës. E vetmja që di të mirëkuptojë. Ndërsa pas kuintave këngëtarët dhe krijuesit dëgjonin votimin e jurisë, në momentin, që emri i Olta Bokës u rendit i pari në cast mbretëroi heshtja. Ndërsa këngëtarja 16-vjeçare, tërësisht e shokuar nga ky moment, duke mos pasur aty pranë asnjë mik apo të afërt, gjeti supin e Ardi Asllanit për t’u mbështetur. Të tjerët heshtnin. Kurse e vetmja, Jonida Maliqi diti të dhurojë një “bravo” dhe një duartrokitje për Olta Bokën, gjë që duket se i vuri në sedër artistët e tjerë për të dhuruar një duartrokitje të ftohtë.Rovena Dilo, skualifikohet në natën finale, por preferon heshtjen


Rovena Dilo

Ndoshta për të parën herë, që nga dalja e saj në skenat e festivaleve, Rovena Dilo nuk e gjen veten në këngëtarët e natës finale. Një fakt, që kolegëve iu ka bërë përshtypje të veçantë, ndërsa këngëtares....? Nuk dimë se si do të jetë ndjerë. E cilësuar tashmë si një prej këngëtareve profesioniste të skenës shqiptare, Rovena Dilo është treguar gjithmonë e kursyer në daljet e saj publike dhe në pjesëmarrjen në festivale. Një këngëtare, që ka ditur gjithmonë të tregojë vlera vokale, duket se festivalin e fundvitit në RTSH, Dilo e ka cilësuar si një ndër të paktat aktivitete serioze, ku mund të prezantohet denjësisht. Nuk dimë, nëse vazhdon të mendojë ende kështu. E kontaktuar nga gazeta, këngëtarja nuk ka dashur të japë asnjë koment rreth skualifikimit të saj nga skena e festivalit mbrëmjen finale, sikurse nuk ka pranuar të thotë asgjë, nëse do të jetë sërish pjesë e këtij aktiviteti. Dilo është poaraqitur në festivalin e 46 - të të këngës në RTSH me një këngë të kompozuar nga Armend Rexhepagiq, një kantautor i njohur nga Kosova. Ndërkohë Dilo ka fituar disa vite më parë çmimin e parë në këtë festival.Greta Koçi: “Më janë mbledhur pikët gabim”



Greta Koçi

“Nuk do të këndoj më në festival, derisa festivali të jetë i hapur, me votim publik, ose me një juri të hapur”. Janë këto fjalët e këngëtares Greta Koçi, e cila gjithashtu ka rezervat e saj për festivalin dhe mënyrën e votimit të jurisë. Për më tepër, këngëtarja dhe prindërit e saj flasin për pa përgjegjshmëri absolute në mbledhjen e pikëve. Ata tregojnë, se pasi kanë riparë votimin e jurisë në media, mbledhja e pikëve ka rezultuar në 37 dhe jo 22, siç e ka deklaruar juristi, gjë që do të thotë se këngëtarja renditet në vendin e katërt. “Këtë fakt e kemi deklaruar edhe tek drejtoresha e radios, Zamira Koleci, e cila është shprehur se do ta rishikojë këtë fakt”, tregon nëna e këngëtares. Nga ana tjetër ata shprehen gjithashtu, që asgjë nga performance skenike nuk vlerësohet në festivalin e këngës. “Nëse ne shpenzojmë përveç këngës edhe për balerinët, për veshjet, apo për grimin, duket se asgjë e tillë nuk vlerësohet, e sidomos me pagesën prej 25 mijë lekësh që marrim nga TVSH”. - kanë reaguar ata. Dhe në fakt indinjata e tyre e ka një spjegim, kjo jo thjesht për faktin se çdo konkurent synon çmimin e parë, por edhe për fjalët që qarkullonin. Në fakt vetë “Panorama plus” javën e shkuar, një natë para finales, deklaroi se në koridore përflitej kënga e Greta Koçit si njëra nga pretendentet për çmimin e parë. Kjo edhe për faktin se këngën e kishte kompozuar i mirënjohuri Flamur Shehu. Në fakt kënga u pëlqye dhe u duartrokit në publik. Greta Koçi njihet si një këngëtare që pëlqehet nga rinia edhe për për moshën e saj të re. Këngëtarja vinte në këtë festival me euforinë e dy çmimeve të fituara në dy kompeticione të tjera.Manjola Nallbani: “Më është hequr fonia”



Manjola Nallbani

Është larguar nga prapa kuintat pa pritur rezultatin final. Në prapaskenën ku të gjithë këngëtarët ndiqnin vlerësimet e jurisë, Manjola Nallbani e ka shprehur hapur dhe qartë indinjatën e saj, pa u shqetësuar për praninë e kolegëve apo gazetarëve. “Këta janë plehra dhe manipulojnë çdo gjë”, është shprehur këngëtarja duke u larguar në dhomën e zhveshjes, e pakënaqur nga pikët e jurisë. Më pas, Nallbani nuk është kursyer të shprehë hapur gjithë pakënaqësitë. Ajo madje, ka akuzuar se gjatë këngës I është hequr fonia, duke e vështirësuar të kënduarin live. Këngëtarja e njohur gjithsesi është duartrokitur për performancën e saj si dhe për potencën e zërit të saj i cili ishte mëse evident në këngën e sivjetshme me titull “Jeta kërkon dashuri”. Nallbani solli mbas 20 vitesh në skenën e festivalit, kompozitorin e njohur Enver Shëngjergji i cili ka bërë këngë shumë të njohura që janë kthyer në hite. Mbas kësaj që ndodhi, Nallbani është betuar që nuk do të marrë pjesë më kurrë në festival. Shpresojmë që të mos e bëjë me të vërtetë pasi Manjola është një nga këngëtaret tona më të mira.Agim Doçi: “Çmimi i festivalit është në hetim”

Poeti tregon se drejtori i Përgjithshëm i TVSH-së i kishte komunikuar fitoren


Pirro Cako dhe Agim Doci

Poeti Agim Doçi nuk mendon të ndalet në kërkim të Beogradit. Pas kontestimeve të shumta në lidhje me vlerësimin e jurisë së festivalit të 46-të, autori I vargjeve të këngës “Jeta kërkon dashuri”, duket se është më i vendosuri për të vazhduar më tej. Ai tregon për gazetën se dosja e festivalit është në hetim dhe se cështja është paditur në Europian Broadcasting Union. “Unë do të shkoj në Beograd”, shprehet poeti. Jeni krijuesi, që në mënyrë absolute kontestoni jurinë dhe çmimin e festivalit, ndërsa përpara festivalit keni vlerësuar profesionalizmin e tyre....
Kam thënë që profesionalizmi fillon tek Agim Krajka, David Tukiqi, Gjergj Leka dhe Baton Haxhiu. Sepse juria në mesditën përpara finales kishte vendosur unanimisht, që çmimi i pare i takonte këngës “Jeta kërkon dashuri”. Në darkë dikush i ka dhënë porosi me sms, (janë të filmuara sekuencat e natës finale), dikush është ulur pranë dyshes Alban Skënderaj - Gjergj Xhuvani. Ky dikush është i panjohur? Do të merret Prokuroria dhe hetuesia me të. Ju e dini emrin e tij? Do ta dëshmoj në gjyq. Për të vazhduar më tej, ju tregoj se në orën 21 e 46 në mbrëmjen finale u bë një pushim publicitar dhe unë dola për të pirë një cigare me gazetarin Alfons Zeneli. Aty ka ardhur drejtori i Përgjithshëm i TVSH-së dhe më ka thënë: “Do të dalësh të marrësh çmimin e parë, por të lutem ti je i papërmbajtshëm në mikrofon. Thuaj çfarë të duash vetëm mos përmend UÇK-në”. Petrit Becit i dhashë fjalën, por i thashë se kishte shumë mundësi që edhe këtë radhë të ndodhte si në kohën e Enver Hoxhës. Pse e thatë këtë? Sepse dyshova. Vetëm për një gjë nuk dyshoj. Unë do të shkoj në Beograd me këngën time, sepse kam kaluar padinë në Europian Broadcasting Union, me presidencë në Zvicër dhe janë katër shtete, që do të marrin pjesë direkt në finale. Ia kam kaluar dosjen Prokurorisë, dhe Drejtorisë së Përgjithshme të Krimit Ekonomik. Doruntina Disha, e para në Norvegji e dyta në Shqipëri Lidhja e saj me muzikën nis në Norvegji ku edhe jeton. Por nëse në Shqipëri emri I Doruntina Dishës nuk është ndër më të njohurit, vajza kosovare ka arritur të triumfojë në qytetin nordik të Oslos, pas pjesëmarrjen e saj në një prej konkurseve më të mëdha muzikore në kërkim të talenteve të reja, duke zënë vendin e parë. Konkurrente në festivalin e 46-të të Këngës në RTSH, Doruntina Disha në një duet me Flaka Krelanin renditen në vendin e dytë, me këngën “Jeta kërkon dashuri”. E sigurisht, edhe pse do të kishte dëshiruar vendin e parë, për Doruntinën vendi i dytë është shumë më mirë se vendi i parë. Duket se nga ky bashkëpunim muzikor lindi edhe miqësia me Flakën. “Unë me Flakën nuk njiheshim më parë”, tregon kosovarja duke shtuar se lidhja e tyre u bë e mundur përmes krijuesve të këngës, kompozitorit Edmond Zhulali dhe poetit Agim Doçi. Studente për ekonomi Doruntina shton, se muzika është pasioni i saj më i madh. E lindur në korrik të vitit 1988 në Prishtinë, familja e këngëtares kosovare ka emigruar drejt Norvegjisë, kur ajo ishte vetëm 4 vjeçe. E rritur larg vendlindjes së saj 19- vjeçarja flet një shqipe të qartë, me tone të dialektit kosovar. Që nga mosha e fëmijërisë Doruntina është marrë me aktivitete kulturore të ndryshme si në Komunitetin Shqiptar të Norvegjisë, ashtu edhe në atë norvegjez, duke prezantuar denjësisht origjinën e saj. Por emri i vajzës simpatike nga Kosova do të bëhej i njohur për të gjithë vetëm në mars të vitit 2005, kur ajo u paraqit në një audicion muzikor në Oslo, të organizuar nga “Power Hit Radio”, në kërkim të talenteve të reja. Doruntina, mposhti konkurrentët dhe ndezi publikun me këngën e Celine Dion, “My Heart will go on”. Në maj të këtij viti në finalen e konkursit “Power Star Search” Doruntina është pritur në skenë në mënyrë spektakolare dhe juria e shpall fituese të garës “Power Star Search”. Më pas, ajo do të kishte edhe propozimet e para për produksione muzikore, që u shoqëruan me daljen e albumit të saj në qershor të vitit 2005. Sigurisht pjesëmarrja e saj në festivalin e këngës në RTSH shënon një moment tepër të veçantë në jetën artistike të saj, ndonëse fatkeqësisht kjo pjesëmarrje e shoqëruar me shumë polemika ndoshta edhe i tremb artistët, që vijnë nga jashtë vendit.Sigurisht pjesëmarrja e saj në festivalin e këngës në RTSH shënon një moment tepër të veçantë në jetën artistike të saj, ndonëse fatkeqësisht kjo pjesëmarrje e shoqëruar me shumë polemika ndoshta edhe i tremb artistët, që vijnë nga jashtë vendit.


Festivali, dialogjet që zbardhën të palarat

Debat i ashpër në mbledhjen e Këshillit Drejtues

Anila Mema


Edmond Zhulali Petrit Beci e Zamira Koleci gjate nje konference shtypi

Pas shumë debateve, sherreve, akuzave dhe kundërakuzave mes jurisë dhe drejtuesve të Festivalit të Këngës në RTSH, rrëzohen kërkesat për rishikim të votave dhe hetim të jurisë nga këta të fundit. Dje gjatë mbledhjes, Këshilli Drejtues I RTSH ka hedhur poshtë kërkesën e kompozitorit Edmond Zhulali, për të verifikuar dy zerot e dy anëtarëve të jurisë, Gjergj Xhuvani dhe Alban Skënderaj. Gjithashtu po dje gjatë kësaj mbledhje plot debate të ashpra mes anëtarëve të Këshillit, u hodh poshtë dhe kërkesa e kompozitorit, të paraqitur në një letër-ankesë drejtuar dje këtij këshilli, për ngritjen e një jurie tjetër për vlerësim të dytë dhe objektiv. Mbledhja ka nisur fillimisht nga kryetari I saj, Agron Tufa, i cili paraqiti letrën ankesë të Edmond Zhulalit, por anëtarët e tjerë të këshillit e kanë kundërshtuar këtë veprim, pasi nuk ishin njohur më parë me letrën e kompozitorit. Pas fotokopjimit dhe shpërndarjes së saj, debatet mes të gjithë anëtarëve kanë nisur me pyetjen se a kemi tagër ne që të marrim parasysh ankesën e një kompozitori? Pas kësaj kompozitori e ka grisur letrës dhe ka nisur të bëj të ditura shtatë pikat ku ai konteston jurinë, pika të cilat botohen të plota në këtë shkrim. Gjatë kësaj mbledhjeje e cila ka nisur në orën 17:00 dhe ka përfunduar dikur rreth orës 19: 40 minuta ka pasur debate të ashpra mes anëtarëve të jurisë, por jo vetëm edhe drejtuesit e RTSH janë konfliktuar me njëri tjetrin. Ndërkohë gazeta “Panorama” zbardh një pjesë të plotë të të gjithë bisedës në këtë mbledhje të Këshilli Drejtues të RTSH-së. E në fund pas gjithë kësaj historie që ka pushtuar Festivalin e Këngës të gjithë anëtarët e Këshillit e kanë vlerësuar më të suksesshmin e 17 viteve.EDMOND ZHULALI: Tani po flas pa letër. Çështja qëndron te kënga ime, e cila nuk ka fituar, por ishte më e mira e festivalit. Unë u garantoj që do hyja në pesëçen e Eurosongut në Beograd. Por votimi i saj nga dy anëtarët e jurisë, Xhuvani dhe Skënderaj, nuk është bërë, pasi ka një tendencë të Këngës Magjike kundrejt nesh, që të mos shkojë kënga e festivalit dhe e RTSH në Eurosong. Mendoj se ky votim është bërë në këtë kuadër. Kënga nuk kishte pse të mos fitonte, pasi kënga kishte motive tërësisht shqiptare, plus që kënga ishte e kënduar nga dy vajzat nga Kosova. Duhet ta dini që mua nuk më duan në Beograd, se pjesën më të madhe të këngëve i kam për Kosovën, pothuaj të gjithë hitet dhe jam dekoruar dy herë nga UÇK-ja. Unë nuk kasha asnjë interes tjetër, vetëm të çonim një këngë dinjitoze në Beograd dhe të ishin dy vajza kosovare atje.
FATMIR TOÇI: Këto argumente që po thua ti në lidhje me Kosovën, janë mjaft primitive. Edhe unë kam botuar 600 libra për Kosovën dhe nuk më ka gjetur gjë në Beograd. Sjellja nga ana juaj nuk është e drejtë, pasi keni thyer rregulloren dhe nuk lejohet që ti si drejtor artistik i festivalit të marrësh pjesë në garë. Ata që janë në funksione kontrolluese, nuk mund të kenë të drejtë të konkurrojnë.
PETRIT BECI: Për pjesëmarrjen e tij në garë e mbaj unë përgjegjësinë dhe më ndëshkoni mua, pasi i kërkova unë të bëj këngë.
ARTAN MINAROLLI: Ti fole me hipoteza se ke bërë këngën më të mirë dhe në këtë
rast mund të hyje në pesçen e Festivalit. Edhe unë po flas me hipotezë. Unë po them se e ke bërë kastile këngën, dhe në garë ke hyrë me mendimin që meqë je drejtor i festivalit për të fituar kënga jote.
EDMOND ZHULALI: Jo, s’është e vërtetë. Unë e tërheq këngën nga festivali, gjithashtu edhe nga çmimi i dytë tërhiqem. Nuk dua që kënga të jetë në festival, le të jenë 28 këngë dhe jo 29.
KËSHILLI DREJTUES: Nuk ke të drejtë ta tërheqësh këngën, po aq sa dhe nuk ke të drejtë të kërkosh çmim të parë.
GJERGJ XHUVANI: Unë i them mendimet sy më sy, dhe nuk të mbaj inat ty Zhulali, sepse je artist dhe ke emocionet e tua dhe këngët e tua. Por unë s’mund të pranoj që drejtoresha e festivalit, Zamira Koleci, të më ofendojë mua dhe të më thotë racist, sepse unë jam familjar, kam fëmijë, kam studentë, kam miq e shokë (dhe i dalin lot). Alban Skënderaj ka ikur në Gjermani se është frikësuar. Ndërsa unë këtu do rri, nuk do iki, se unë i përballoj gjërat këtu.


Fituesja Olta Boka

FATMIR TOÇI: Kjo është një sjellje rrugaçërore, është një skandal, si mund të fyhet një anëtar jurie nga drejtoresha e festivalit në këtë mënyrë, në një kohë që juria nuk gjykohet.
ZAMIRA KOLECI: Unë kërkova që ne do të shkonim në Beograd meqë Mondi ka
arritur deri në gjashtçe me Anjeza Shahinin dhe ne me përvojën tonë që kemi arritur në këtë festivali kemi arritur në konkluzionin që nuk fitojnë baladat, por këngë të gëzuara me tekste shqiptare që flasin për jetën, paqen, dashurinë, ndaj unë isha që të fitonte kënga e Zhulalit. Kjo është politika jonë, se Adi Hila ka shkuar dy herë në Eurosong dhe nuk ka fituar.
NJE ANETAR I KESHILLIT: Fakti që diskutohet një kompozitor dhe diskutohet në publik dhe kontestohet vendimi i jurisë, nuk ka asnjë problem. Kjo do të thotë që festivali është i shëndetshëm dhe aq më tepër kur publiku është I interesuar për këtë gjë. Sipas mendimit tim duhet parë baza juridike. Këshilli Drejtues për mua nuk ka drejtë të diskutojë vendimet e jurisë. Atëherë kush e ka zgjedhur jurinë?
PETRIT BECI: Jurinë e kam zgjedhur unë, Zamira dhe Zhulali.
NJE ANETAR I KESHILLIT: Pra, keni qenë dakord me këtë juri?
PETRIT BECI: Po.
EDMOND ZHULALI: Unë nuk kontestoj jurinë, kontestoj vetëm votimin për këngën time.
NJE ANETAR I KESHILLIT: Parimisht ai mund ta kontestojë, po a ka të drejtë drejtori artistik i festivalit të gjykojë jurinë për këngën e vet?
FATMIR BRAKA: Për mua nuk duhet të diskutohet fare ankesa e Zhulalit. Ne nuk do të merremi me vendimet e jurive, se ato nuk kontestohen. Unë flas si anëtar i Këshillit Drejtues, por edhe si jurist.
PETRIT YMERI: Vërtet nuk kontestohet vendimi i jurisë, megjithatë unë do të sugjeroja që Koleci ta orientonte jurinë paraprakisht dhe t’I thoshte që në Eusong duhet një këngë e gëzueshme dhe jo një baladë dhe duke ditur që kompozitori i këngës fituese ka shkuar dy herë në Evropian dhe nuk është kualifikuar.
FATMIR TOÇI: S’mund të orientohet juria në një kohë kur e përzgjedh vetë.
GJERGJ XHUVANI: Mua më keni bërë kriminel, racist, unë jam profesionist, nuk gjykohet një artist. Edhe unë mund të mendoj që filmi im është më i mirë i gjithë botës, por nuk mund të dal të kontestoj për një juri kur ka zgjedhur filma të tjerë dhe jo filmin tim për çmim.

SHERRI MES BECIT DHE KOLECI-ZHULALI

PETRIT BECI: Nuk jam dakord me ty për këtë ankesë,se nuk ka kaluar fillimisht nga zyra ime.
EDMOND ZHULALI: Ti nuk ishe këtu dhe ne të telefonuam dhe kishe të mbyllur telefonin.

NË PËRFUNDIM

AGRON TUFA: Vërejtja ime është që në festivale nuk duhet të ketë poetë dhe kompozitorë me dy-tre këngë në këtë garë.
PETRIT BECI: Nuk kemi ligj e rregull për këtë gjë.
BESNIK DIZDARI: Unë jam një prej gazetarëve dhe anëtar i jurisë së Franc Futboll, që zgjedh lojtarin e topit të artë për çdo vit. Dhe përfaqësuesi I Anglisë, Kakanë, nuk e futi në pesçen më të mirë, se aty vlerësohen me vota deri në pesë pikë. Njëri aty se futi fare Kakanë, por ai fitoi. Vendimet e jurive nuk janë të kontestueshme, por ama nuk mund të pajtohem me anëtarët e jurise që votojnë me zero pikë, sepse ky votim është tendencioz dhe nuk mund t’i thuash një artisti që ti je zero. Votohet me një pikë e lartë, por jo zero.
NJE ANETAR I KESHILLIT: Fakti që kënga e drejtorit artistik të festivalit nuk ka fituar, do të thotë juria ka funksionuar, por kjo nga ana tjetër nuk do të thotë që kënga fituese është kënga më e mire e festivalit, ai është mendimi subjektiv i jurisë.


7 KONTESTIMET E ZHULALIT
1. Në mbledhjen e parë të jurisë kur ka qenë prezent z. Petrit Beci, znj. Zamira Koleci, z. Edmond Zhulali është kërkuar nga juria për consensus në kuptim të mosekstremizmit të këngëve fituese dhe z. Xhuvani ka qenë një ndër iniciatorët e këtij mendimi.
2. Në natën e kualifikimit të këngëve për në natën e tretë, Drejtoria e Radio Tiranës dhe drejtori artistic i Festivalit u nxorën jashtë pa u lënë mundësinë të zgjeronin as procedurën, as platformën artistike si dhe disa kritere për këngët konkurruese. 3. Z. Xhuvani ishte i ashpër dhe me sa duket foli në emër të nënkryetarit të KD dhe jo si anëtar jurie, me pretekstin se unë isha autor kënge, duke harruar që drejtoria e RT, nuk ishte as kompozitore, as poete.
4. Në mbarim të këngëve të natës së tretë në hollin e Pallatit të Kongreseve, GJ.Xhuvani dhe A.Skënderaj kanë parë pikët e kolegëve të tyre, janë shprehur për konsensus për këngën “Jeta kërkon dashuri” dhe më pas kanë bërë llogaritë për t’i hequr çmimin e parë kësaj kënge, ku u pa qartë dhe në TV gëzimi dhe bashkëpunimi i tyre.
5. Të gjitha këto si dhe dallimi i madh në vlerësimin me profesionistët e muzikës, këmbëngulja për shije personale kur kënga duhet të përfaqësojë mbarë shqiptarët në Eurosong, mendoj që tregojnë për një qëllim të caktuar dhe paragjykim për të ulur vlerat e Festivalit, duke mos zgjedhurfituesin e vërtetë.
6. Reagimi i publikut shqiptar, shtypit dhe sidomos i publikut kosovar dhe në diasporë, e ka dënuar me forcë këtë akt të papërgjegjshëm, duke kaluar në gjykime hera-herës dhe mjaft të ashpra dhe me karakter politik, gjë e cila nuk është competence e këtij këshilli, as imja, por e organeve të tjera shtetërore.
7. Duke u nisur nga këto arsyetime, kërkoj nga KD i RTSH shpalljen si të pavlefshme të votimit të kësaj jurie dhe ngritjen e një jurie tjetër, për të bërë një vlerësim të dytë dhe objektiv.


Gazeta Panorama

17

Kengetaret shqipetare / Gëzim Nika

« on: March 07, 2008, 06:49:40 PM »

Si më lindi ideja e këngës “O sa mirë me kenë shqiptar”






Rikthehet këngëtari i mirënjohur i muzikës epike dhe asaj lirike për publikun shqiptar me një album të ri. Këngët e dashura për Shqipërinë tregojnë gjithë dashurinë dhe mungesën që ndjen këngëtari Gëzim Nika për atdheun e vet. Këngëtari transmeton tek publiku një patriotizëm dhe atdhedashuri të madh. “Megjithëse jam larguar nga Shqipëria nuk e kam harruar atë” shprehet këngëtari i njohur Gëzim Nika. Ai vazhdon të shprehet se jeton vetëm për Shqipërinë dhe e dashuron pafundësisht atë. Këngëtari premton se do të rikthehet me një koncert recital për publikun e dashur Shqiptar.

-Kënga juaj “O sa mirë me qenë shqiptar” është një këngë e njohur dhe e dashur në publik. Si lindi ideja e kësaj kënge?
Të them të drejtën ideja e kësaj ishte e imja. Në ndeshjen Shqipëri-Greqi tifozët thërrisnin “o sa mirë me qenë shqiptar” dhe mendova se doja të bëja një këngë me një tematikë të tillë. Them se kam bërë diçka por gjithsesi aty është shpirti im. - Tek Gëzim Nika godasin shumë këngët për atdheun. Kënga “Mërgimtari” është kënga që ju identifikon… Të them të drejtën është e vërtetë që kam kënduar shumë këngë epike patriotike, nuk është thjeshtë nga unë por edhe nga familja ime e cila ka qenë gjithmonë pjesëmarrëse në luftra. E kam traditë nga familja patriotizmin. Edhe babai im ka qenë këngëtarë por për shkak të regjimit nuk mundi që të bëj karrierë. Unë jam përpjekur që të bëj diçka dhe nuk e di sa ia kam arritur këtë.

-Ju keni shumë vite që jeni larguar nga Shqipëria. Mendon Gëzim Nika që të rikthehet apo thjesht do këndoj për atdheun nga larg?
Në fakt unë kam dalë nga Shqipëria që në vitin 1989. Ishte viti kur unë këndova këngën “Shqipëri o nëna ime”. Ansambli “Dardania” do shkonte në një festival ndërkombëtar në Zvicër. Me shumë vështirësi pranuan që unë të shkoj në këtë festival. Kjo këngë nuk ishte në program për të qënë pjesmarrëse në këtë festival.

-Kjo këngë është kënduar edhe nga këngëtarë të tjerë. Si ndiheni ju kur dëgjoni se e këndojnë edhe të tjerë?
Në atë periudhë është kënduar nga këngëtarë si të Shqipërtisë ashtu edhe të kosovës. Këngëtarja nga Kosova Shkurte Fejzaj e ka kënduar këtë këngë në atë periudhë. Për të drejtët e autorit në atë periudhë nuk bëhej fjalë por më duket se as sot nuk ka të drejta autori.

-Kënga “Vallja e Kosovës është një krijim i ri?
Po.

-Albumi juaj i ri ka këngë të kënduara më parë nga ju apo janë të gjitha krijime të reja?
Ky album ka 90% këngë të reja dhe pak orej tyre janë këngë të vjetra.

-Pas sa vitesh vjen albumi juaj në tregun muzikor?
Albumi im i fundit ka qenë para vitit 1997. Kam bërë sivjet albumit tim me titull “Sa e dua Shqipërinë”. Unë e dua shumë Shqipërinë. Ndoshta duhet që të largohesh nga Shqipëria për ta vlerësuar atë, ju them sinqerisht se e dua shumë Shqipërinë. Edhe ferrat në këtë vend më duken si trendafila.

-Do të jetë Amerika vendi i përhershëm për ju apo do të ktheheni përsëri në Shqipëri?
Tani në Shqipëri jam. Unë atje jam me familjen time. Fëmijët e mi janë gjithçka për mua dhe kam bërë gjithçka për ta. Ata tani janë në shkollë dhe janë me rezultate shumë të mira atje. Një ditë të bukur edhe fëmijët e mi do të kontribuojnë për Shqipërinë.

-Si ka qenë njohja me bashkëshorten tuaj?
Kur më pyesin se ku jemi martuar unë përgjigjem se kemi lindur të martuar. Kemi 22 vjet martesë dhe jemi njohur në ansambël. Ajo ishte një valltare shumë e vogël. Kam qenë shumë i mire edhe Anxhelina sepse ajo është 4 vjet më e vogël se unë. Jam shumë i lumtur me të.

-Ansambli “Dardania” ju keni qenë pjesëtar i atij ansambli. Çfarë kujtoni nga ai ansambël?
Me ansamblin “Dardania” unë fillova të punoj në vitin 1983 dhe morra pjesë me këtë ansambël në festivalin e Gjirokastrës me një këngë të mrekullueshme, një kompozim i Kol Susaj ishte edhe ai ashtu si shumë këngë të mia. Në këtë festival merrte pjesë edhe Fatmira Beçani, Martin Hogli, Petrit Hoxha, Seit Papleka disa prej tyre nuk janë sot. kam jetuar një ansambël të mrekullueshëm i cili ka qenë një thesar i muzikës dhe valles shqiptare.

-Ju keni qenë pjesmarrës në Festivalin e Gjirokastres kurse tani jeni përshëndetës në të. Si ka qenë atëherë dhe si e gjetët tani këtë festival?
Në atë periudhë është punuar vetëm për atë festival. Për mua çdo gjë që është shqipe në çdo kohë më duket e bukur.

-Gëzim Nika njihet si këngëtar i muzikës epike dhe asaj lirike. Ku e ndieni veten më mirë?
Kam kënduar këngë epike por kam kënduar edhe këngë lirike. Une i këndoj edhe pushkës por edhe dashurisë.

-Flasim pak për largimin tuaj në fund të vitit 1997...
Në Amerikë ka shumë shqiptar dhe gjithmonë jemi të angazhuar në koncerte, festa dhe dasma. Në çdo lloj gëzimi që kanë shqiptarët aty. Ka pasur edhe vështirësitë e veta. Djali im ka qenë shumë i vogël kur kemi shkuar në Amerikë dhe nuk fliste shqip. Është dashur shumë punë dhe shumë vite që të fliste shqip. Njëherë ai më kërkonte diçka në rrugë dhe unë nuk e kuptoja. Më erdhi për të qarë. Djali im, gjëja më e shtrenjtë në botë për mua nuk mund ta merrja vesh. Më pas mësova edhe unë pak anglisht edhe mësoj shqip shumë mirë dhe sot nuk kemi më probleme të tilla, por në atë kohë më erdhi shumë keq. rasti i dytë në të cilin u gjenda në vështirësi ishte kur erdha me pashaportë shqiptare dhe pashaportë të huaj, kur erdha aty i dhashë pashaportën polices ajo më tha “Gëzim Nika, ish këngëtari”. Edhe pse isha larguar une isha këngëtarë. Unë po kthehesha që të bëja CD e re dhe nuk isha ish këngëtari.

-Si është jeta juaj artistike në Amerikë dhe kush janë këngëtarët shqiptar me të cilët bashkëpunoni?
Janë shumë këngëtarë shqiptar me të cilët bashkëpunoj. Këngëtarja Aurrela Gaçe, Vjollca Muka, me këngëtarë të Kosovës si Gili, Korona, Xeni, Parashqevi Simaku etj. Me të gjithë në fakt kam pasur koncerte, kam pasur takime dhe nuk na ka munguar bashkëpunimi por Shqipëria na mungon gjithmonë.

-Kënga juaj “Zgjohu Ballkan” me tekst të Gjok Becit dhe muzikë të Kol Susaj, një këngë mjaft e fuqishme. Cilat kanë qenë emocionet që keni përjetuar gjatë interpretimit të saj?
Ne na ka lodhur Ballkani ndoshta me shekuj duke pasur probleme në këtë një grusht vend edhe gjithkush kërkon që të jetojë në shtëpinë e vet. Me këtë këngë ne japim një mesazh se jemi popull që e duam veten dhe kështu që duam edhe të tjerët. Kërkojmë që gjithçka që ka ndodhur në Kosovë, Maqëdoni, dhe në Shqipëri në vitin 1997 të përfundoj. Kërkojmë që të jetojë gjithkush në shtëpinë e vet dhe të respektojë tjetrin.

-Si është jeta juaj familjare në Shtetet e bashkuara të Amerikës?
Në Amerikë unë kam shkuar kur kam qenë 34 vjeç. Normalisht që nuk është e lehtë të largohesh veçanërisht kur ke një familje dhe kur je me fëmijë. Të largohesh nga vendi jot, atje ku ke krijuar një vend tëndin dhe të shkosh në një vend si është Amerika ka vështirësitë e veta. Unë jetoj në Nju Jork, në një qytet ku është 24 orë jetë por edhe 24 orë punë. Në mëngjes merr një kafe të cilën e pi në rrugë duke vrapuar pas një pune.

-Kur vjen Gëzim Nika në Shqipëri si i duket Tirana dhe a e vë re ndryshimin?
Ndryshimi është shumë i madh dhe unë nuk mund t’a kuptoj jetën komplet si funksionon këtu. Shoh shumë njerëz në kafe gjatë ditës së punës gjë që nuk ndodh në Amerikë. Megjithatë unë thashë se ferrat më duken trendafila. Vetëm uroj që të jetë qetësi dhe mos të ndodhi sërish 1997 gjë të cilën nuk ia uroj asnjë kombi.

-Do të vij Gëzim Nika për një koncert recital në Shqipëri?
Dëshirën e kam të madhe por kam shumë punë që më presin atje. Mendoj se do e realizoj shumë shpejt. Rëndësi është që dëshira është e madhe.

* Sot *

18

Artikuj te ndryshem / Ditet qe ndryshuan Ciljeten

« on: March 07, 2008, 06:38:34 PM »

Me nje album te ri e mbi te gjitha, me nje tjeter imazh, Ciljeta Xhilaga premton t’u rikthehet ekraneve muzikore. Si gjithmone seksi, por kete here me pak ekstravagante dhe me me shume klas. E mbi te gjitha me nje dashuri te re, per te cilen ka cfare te t

Edhe pse me nje imazh teper larg asaj pamjes me te cilen ka pushtuar per muaj te tere kopertinat e revistave, Ciljeta Xhilaga serish nuk kaloi pa rene ne sy pak jave te shkuara ne sallen “Odeon” te Qendres Nderkombetare te Kultures. Kostumi i bardhe hedhur siper trupit joshes te vajzes qe doli per se pari nga “Miss Shqiperia” gjashte vjet te shkuara, edhe pse teper serioz, nuk e largoi dot vemendjen e pjeses tjeter te publikut qe kishte zene vend ne radhet e karrigeve te rreshtuara pergjate pasareles se “Miss Models of the Eorld”. Ne shoqerine e mikut te saj, edhe pse pa mini e bluze transparente, krejt indiferente persa ndodhte perreth, Ciljeta serish kishte goditur ne shenje. Syte ziliqare te vajzave dhe veshtrimet djallezore te djemve, pavaresisht veshjes se kopsitur deri lart, nuk iu ndane bukuroshes seksi te perfolur kaq shume ne keto kohe. Cka do te thote se edhe imazhi i ri, te cilin studentja e shkencave politike po kuron prej kohesh me kujdes, shume larg ekstravagantes dhe veshjeve joshese nuk e kane zbutur efektin “Ciljete”. Sepse qofte me kostum “alla zyrtar” apo me minifund super te shkurter, ajo mbetet nje “femme fatale” e koheve moderne. Dhe Ciljeta Xhilaga e di mire kete. Prandaj keto kohe eshte dukur me rralle rrugeve te Tiranes. Ka preferuar te kaloje me shume kohe mbi librat e shkolles e mbi te gjitha, te udhetoje me shpesh. Pasi pervec koncerteve dhe ftesave per te kenduar ne klubet me ne mode te kryeqytetit, vajza joshese e ekranit keto kohe pergatitet per nje tjeter sfide. Ka perpara garen ne festivalin “Kenga Magjike” dhe promovimin e albumit te dyte. Qe ndryshe nga ai i pari, premton te sjelle nje Ciljete shume te ndryshme nga ajo qe ka qene deri me tani: Vertete shume e nxehte, por padyshim me me shume klas. Dhe mbi te gjitha nje vajze te dashuruar qe prej me shume se nje viti po jeton nje romance plot pasion. Me pak fjale nje sexy-girl qe ndryshe nga sa thuhet lart e poshte po jeton periudhen me te arte te jetes se saj. Keto kohe ka filluar te mendohet me gjate se zakonisht per garderoben e dites. Prej muajsh i ka hedhur tutje fundet e shkurtra, bluzat transparente me dekoltene e bollshme apo pantallonat me shtrat te shkurter, prej nga tinez dukeshin tangat tunduese. Ndryshe sa mund te besoje shumekush, Ciljeta ka vendosur t’u thote “stop” veshjeve ekstravagante, qe per hir te se vertetes, deri pak muaj me pare kane qene kryefjala e performances se saj. Do do te ndryshoje stil dhe imazh. Sepse tani me shume se kurre, bukuroshja me syte e shkruar beson se eshte nje vajze e rritur qe e ka lene pas adoleshencen me gjithe dalldite e saj. “Cdo gje ndryshon me kalimin e moshes”, thote e bindur 21 vjecarja. “Nese me pare kisha deshire dhe ia dilja mbane te bija ne sy, ne rruge a kudo qofte permes veshjes, tani nuk dua me. Kam mesuar ta stiloj veten ne varesi te vendit ku ndodhem: Ne skene, ne shkolle apo kur dal me miqte. Eshte dicka qe ka ardhur vetiu”. Dhe ndryshimi ka filluar te ndihet nderkaq. Minifundin e kane zevendesuar pantallonat, ndersa bluzat e ngushta nga ku dilnin ne pah hiret ndjellese, i kane lene vendin xhaketave. Mbase pak me teper serioze se c’duhet, por perderisa ka funksionuar, kjo duket se ka qene formula e sakte. Aq me teper qe ne skene, ku keto kohe po prezantohet me shume se zakonisht, Ciljeta di ta kuroje mire imazhin e vet. “Me veshje seksi, por jo vulgare”, perkufizon duke paralajmeruar performancen e fundit qe po pergatit per festivalin “Kenga Magjike”, ne te cilin premton se fustani do te jete superseksi, por me shume klas. “Nuk jam me ajo adoleshentja e klipit “Tekila”. Tani jam nje vajze e rritur qe ndjek studimet e larta, kam nje te dashur dhe po ndertoj nje karriere ne kenge. Sekreti i nje veshje te bukur duhet te qendroje me shume tek finesa dhe pamja e bukur, sesa tek lakuriqesia”. Megjithate, vendimi i fundit i Ciljetes nuk nenkupton qe nje projekt te menduar me pare, qofte edhe ekstravagant, ta ktheje mbrapsht. Ashtu sic ndodhi me kengen dhe klipin e fundit te saj “Dridhe…”, e realizuar me grupin e njohur kosovar “Tingulli 3”, ku fjalori i piset dhe xhirimet me pamje jo pak turbulluese, sollen nje Ciljete perveluese, sic kishte qene gjithmone. “Ndodhi krejt rastesisht”, tregon ajo. “Nuk e prisja qe kenga te ishte e tille, por kur shkova ne Prishtine per realizimin gjeta gjithcka gati dhe vendosa te mos e refuzoj. Sepse une kur e marr nje vendim, nuk jam me pishman”. Gjithsesi, me apo pa fjalet me “bip”, edhe kenga “Dridhe” e beri efektin e vet dhe me siguri qe nuk e demtoi aspak imazhin e ngritur te Ciljetes. Aq me teper qe tani ajo premton se do ta servire ne nje tjeter forme. Qe se pari do te duket ne netet e “Kenges Magjike”, ku Ciljeta ka guxuar te garoje. Nje performance, menjehere pas asaj te Top-Fest, ne te cilen vajza e kerkuar e skenes u nda me vleresimin qe i dha media si “femra e veshur me bukur”. Cka i mjaftoi te besoje se ia kishte arritur qellimit dhe se ishte e gatshme te shkonte me tej. “Eshte nje rikthim i dyte te “Kenga Magjike” pas shume vitesh”, thote Ciljeta. “Per here te pare kam marre pjese kur isha 14 vjec, ndersa tani do te prezantohem me kengen e kompozuar nga Adrian Hila “S’ke ku vete”. Nje realizim qe i pershtatet stilit tim dhe qe shpresoj te vleresohet. Megjithate deri ne naten finale dhe tek ndarja e cmimeve, ka ende shume rruge. Te shohim”. E megjithate, as shpresa per nje cmim ne “Kengen Magjike” nuk do te thote se tani Ciljeta i ka hyre rruges se festivaleve. Kjo do te jete vetem prova e pare. Ndersa Festivali i madh i Kenges duket ende larg dhe mund te behet pjese e ambicjes se saj vetem pas disa vitesh. Atehere kur ajo te jete me e sigurte. “Edhe per te marre pjese ne kete eveniment, prita deri kur sigurova bazen ku do te mbeshtetesha ne muzike. Ndertova nje karriere tre-vjecare dhe me pas fillova te projektoj pjesemarrjen ne nje festival. E njejta gje vlen edhe per garen e fundvitit. Mendoj se duhet te jem me e rritur dhe me e pjekur artistikisht qe te synoj boten e madhe te festivalit”. Aq me teper qe tani synimet e saj rrahin ne tjeter vend. Eshte albumi i paralajmeruar prej shume muajsh dhe qe ne prag te Vitit te Ri Ciljeta ka vendosur ta promovoje. Dhjete kompozime te reja dhe tre videoklipe qe ditet e fundit kane zene pjesen me te madhe te kohes se lire te saj. “E kam zgjatur deri tani, sepse dua te bej dicka shume te bukur”, thote me entuziazem. “Jane kenge te reja qe i pershtaten natyres time, rryma qe i kam preferuar edhe me pare si turbo-folk, R&B dhe dance. Ndersa tek klipet do te mbizoteroje sensualiteti dhe klasi i larte”. Nje synim mbase pak i guximshem, por qe i vjen fort per shtat nje vajze ambicioze si Ciljeta. E cila deri me tani i ka mbajtur premtimet qe ka dhene. Qofte edhe duke thyer shume tabu apo skepticizem, te cilit nuk i shpetoi kur kendoi per here te pare. Prevecse ne kronikat roze Ciljeta ka qene nder ato kengetare te reja, per te cilen shumekush besonte se duhej t’i ishte mirenjohese teknologjise se larte per karrieren e saj ne muzike. Nje pershtypje, qe me aq sa tregon ajo vete, nuk e ka shqetesuar edhe aq. “Une e kam dhene proven se mund te kendoj edhe “live”, prandaj nuk me shqetesojne keto zera. Edhe perdorimi i kompjuterit e ka nje kufi. Jo cdo kenge mund te realizohet me teknologji. Sidomos baladat, tek te cilat une e kam dhene proven. Te tjeret le te mendojne c’te duan”. Dhe perderisa kenga eshte kthyer mirfilli ne profesion per Ciljetenm zerat dashakeqe duken tanime me larg se asnjehere tjeter. Koncertet dhe mbremjet ne baret e njohura te Tiranes, ku eshte e ftuar pothuaj cdo fundjavem jane garanti i saj per talentin qe i ka falur natyra ne muzike. Por edhe siguria per nje jete te qete financiare. Qe megjithate nuk jane te vetmet gjera per te cilat Ciljeta mund te krenohet. Sepse ky ka qene nje vit vertete i mbare per te. Dhe jo vetem ne muzike, por edhe pertej skenave e koncerteve ku ka marre pjese. Eshte nje nder ato vajza te njohura qe fati e ka ndjekur edhe ne dashuri. Mbase jo nga ato me shikim te parem por gjithsesi te plotesuar. Nje love-story e ngjizur me shume se nje vit te shkuar ne plazhin e Sarandes, ku me ne fund rastesia i solli shansin te prezantohej me Romeon. Studentin e vitit te trete te Juridikut me te cilin, te pakten me shikime “gjuheshin” prej kohesh. “Ne fillim as qe e mendova se mund te lidheshimm edhe pse nga larg kishim kohe qe e njihnim njeri-tjetrin”, rrefen ajo historine per te cilen eshte lakuar jo pak ne kronikat roze te kryeqytetit. “Me pas gjerat rrodhen vete dhe ne e gjetem veten shume te lidhur”. Megjithate edhe pse ende nuk mund te thote nese Romeo eshte princi i kalter i jetes, Ciljeta pranon se kjo e saja eshte nje histori “alla Romeo dhe Zhuljeta”. Te pakten tani ai eshte i zgjedhuri i saj. “Nuk e di nese kjo do te kthehet ne dicka serioze sepse te dy kemi shume gjera per te bere ne jete perpara se te vendosim te hedhim hapin e madh per te krijuar nje familje. Por e rendesishmja eshte se ndihemi mire dhe pjese e njeri-tjetrit”. Cka nenkupton nje lidhje pasionante ku nuk mungon as perkushtimi, as fjalet e embla dhe as premtimet per nje jete te gjate se bashku. Dhe mbi te gjitha, ndryshe nga sa thuhet nen ze, nje dashuri shume larg kthetrave te xhelozise dhe ndarjes. Nje shenje e mirem perderisa Ciljeta eshte gjithmone ne qender te vemendjes dhe jo pak e kerkuar ne keto kohe. Por edhe sepse Romeo duket ai qe ne lidhjen e tyre e ka pranuar si te qene faktin se mikesha e tij e zemres, eshte nje femer qe bie jo pak ne sy. Mendim qe nuk e ndan edhe aq vete Ciljeta. “Mes nesh une jam tipi posesiv qe dua t’i kem gjerat vetem per vete”, thote ajo. “Mbase pse kam qene femije i vetem jam mesuar me kete ide dhe kete e shfaq pashmangshmerisht edhe ne lidhjen tone. Por sigurisht asgje problematike. Romeo nuk eshte xheloz dhe kjo eshte nje nga gjerat qe me pelqejne me shume tek ai. Ndersa une, ndryshe nga sa mund te besoje shumekush jam shume korrekte ne lidhje. Prandaj besoj se ky perkushtim e ka bere lidhjen tone te forte dhe te gjate”. Dhe padyshim teper larg ndarjes, per te cilen vetem pak kohe me pare u perfol ne mediat e kryeqytetit. “Nuk jemi ndare asnjehere dhe nuk kemi pasur asnjehere probleme, pavaresisht asaj cfare thuhet”, e mbyll rrefimin e saj Ciljeta. Sepse pertej asaj cfare shkruhet, ajo po e shijon per bukuri dashurine e saj. E se bashku me edhe te gjithe kete vit te gjate, i cili ka qene vertet te mbare. Dhe qe duket se do te mbyllet ashtu sic filloi. Me plot suksese. Me guximin per t’u perballur me nje sfide te re ne nje festival, me nje album te ri dhe e mbi te gjitha me nje dashuri per t’u patur zili. Botuar nga Alida Cenaj marre tek Revista Klan

19

Besimi Fetar / ZHVILLIMI I KULTURËS ISLAME

« on: March 05, 2008, 06:11:56 PM »

Dr. RAMIZ ZEKAJ
 
 
ZHVILLIMI I KULTURËS ISLAME
TE SHQIPTARËT GJATË
SHEKULLIT XX
 
 
"Na shqiptarët, prej çdo feje qofshim, jemi të tanë vllazën gjaku dhe vllazën (vatani) atdheu. Do të shkojmë mbarë e mirë shoq me shoq si jemi tue shkue, do të punojmë së bashku për lulëzimin e atdheut tonë dhe do ta mbrojmë atë me gjakun tonë."  

Hafiz Ibrahim Dalliu
  
  

  

"Kemi tri fe, por kemi vetëm një Atdhe të përbashkët, një gjak vëllazëror, një gjuhë, një diell e një Zot. Detyrë mbi detyrat kemi bashkimin dhe mbrojtjen e atdheut."  

  

Mulla Idris Gjilani
  
Përmbajtja
PËRMBAJTJE 6  

PARATHËNIE 12  

KREU I 20  

Politika Antifetare Dhe Pasojat E Saj Mbi Kulturën Islame Gjatë Shek. XX 20  

Qëndrimi i politikave të huaja ndaj çështjes shqiptare 23  
Konvertimi i detyruar me dhunë 24  

Shpronësimi i tokave të shqiptarëve 30  

Persekutimet e klerit dhe shkatërrimi i institucioneve  

të kultit islam 37  

Sinjalet e para ndaj rrezikut komunist 40  

Përballja me komunizmin 44  

Pushteti dhe lufta e tij kundër fesë 54  

Shtetëzimi i pronave fetare 60  

Reagimet e klerit 65  

Vazhdon lufta kundër fesë 69

KREU II 74  
Arsimi Islamik Shqip Në Trevat Shqiptare 74  

Arsimi fillor 74  
Arsimi i mesëm islamik 84  

Medresetë në Maqedoni barierë kundër shkombëtarizimit 85  

Medreseja e "Isa Beut" Shkup 88  

Medresetë e Kosovës vatra të edukimit fetar  

e kombëtar 93  

Medreseja e ulët "Alaud-din" Prishtinë 98  

Medreseja e mesme "Alaud-din" Prishtinë 101  

Medresetë brenda shtetit Shqiptar 109  

Medreseja e përgjithshme - Tiranë 117  

Arsimi i lartë islamik Shqiptar 124  

Ndërtesat e kultit islam dhe roli i tyre në edukimin  

fetar, etik dhe kuturor të shqiptarëve 132  

-Xhamitë e para në trojet tona: 137  

-Roli i xhamisë në aspektin shpirtëror: 145  

-Roli social dhe shoqëror i xhamis 146  

-Xhamitë më të përmendura në territoret shqiptare të trashëguara nga e kaluara dhe ato të ndërtuara në  

shek.xx.........................................................................153

KREU III 164  
Shtypi Periodik Fetar Islam Shqip I Shekullit  

XX Në Trojet Shqiptare Dhe Në Diasporë 164  

Shtypi islam shqip në gjysmën e parë të shekullit XX 165  
Shtypi islam në gjuhën shqipe pas luftës së dytë  

botërore 175  

Botime të ndryshme me karakter fetar islam në  

gjuhën shqipe 191  

Kur'ani 194  

Kur'ani në gjuhën shqipe 196  

Përkthime të pjesshme të Kur’anit botuar në  

libra të ndryshëm 200  

Përkthime të pjesshme të Kur’anit botuar në  

periodikë të kohës 205  

Lexuesit e Kur’anit në trevat shqiptare  

(kurrat - hafizët) 207  

Hadithet në gjuhën shqipe 211  

Letërsia dokumentare shqipe për personalitetin  

e profetit të islamit 223  

Jetëshkrimet kushtuar personalitetit të Profetit 230  

Trajtimet e besimit islam, i personaliteteve dhe  

ndikimi i tyre në kulturën kombëtare nëpërmjet  

veprimtarive laike 239

KREU IV 252  
Figura Të Shquara Islame Dhe Kontributi I  

Tyre Në Edukimin Kulturor Dhe Shpirtëror  

Të Shqiptarëve 252  

Personalitete të kulturës islame që kanë jetuar e kontribuar  
në fund të shek. XIX - gjysma e parë e shek. XX. 258  

Said Najdeni - Hoxhë Voka i Dibrës 258  

Tahir Efendi Lluka - Pishtarë i shkollimit shqip  

në Kosovë 261  

Kadri Gjata - Dëshmori i çështjes kombëtare 263  

Mulla Isuf Kraja- (Krajë, 1849 -Shkodër,1912)........265  

Hafiz Ali Riza Ulqinaku, - Autori i mevludit shqip 268  

Haziz Lila - Mësuesi i Gostivarit dhe i Strugës 271  

Hoxhë Muglica - Martiri i arsimit shqip 272  

Hoxhë Voka - Personaliteti i shquar Rexhep Voka 273  

Kadri Lutfulla Prishtina, - Luftëtar për  

bashkimin kombëtar 276  

Vildan Faik Dibra - Mrojtësi i alfabetit shqip 278  

Hoxhë Hasan Vogli - Gjuhën shqipe do ta  

mbrojmë edhe me gjak 280  

Haxhi Ali Elbasanit -Përfaqësuesi i unitetit  

kombëtar. 282  

Qamil Bala - Drejtori i parë i Medresesë (Tiranë) 284  

Mehmet Akif Ersoj - Personalitet shqiptaro-turk 286  

Haxhi Vehbi Dibra (Agolli) - Komentatori më I  

mirë i Kur’anit në gjuhën shqipe 288  

Sali Niazi Dede - Kryegjyshi botëror i Bektashinjve 291  

Mulla Hasan Masurica - Hoxha inovator 292  

Ismail Ndroqi - Një jetë kushtuar islamizmit  

dhe çështjes kombëtare 294  

Hafiz Ymer Shemsiu - Prishtinë 1895 - Sazli 1945 297  

Arif Shala - Vëllezër mos e braktisni Drenicen 300  

Baba Ali Tomorri - Një nga viktimat e komunizmit 301  

Ma’ruf Al-Arnauti - Shkrimtari i shquar arab me  

origjinë shqiptare (1892-1948) 302  

Mulla Idriz Gjilani - Udhëheqësi shpirtëror,  

politik e ushtarak 306  

Hafiz Ibrahim Dalliut - Burri që nuk u mposht  

nga persekutimet 309  

Haxhi Hafiz Ismet Dibra - I arrestuar për bindje  

fetare 312  

Abdulhaqim Hiqmet Dogani - Pedagogu nga  

Gostivari 314  

Hafiz Ali Korça - Hoxha i përndjekur 317  

personalitete të kulturës islame që kanë  

ushtruar aktivitetin e tyre edhe në gjysmën  

e dytë të shek. xx 320  

Sadik Bega - Drejtor i revistës "Kultura Islame" 320  

Ferid Vokopola - Përfaqësues i mistiçizmit islam 322  

Haxhi Hafiz Mahmut Dashi - Studjues i apasionuar  

dhe ligjërues i rrallë 324  

Osman Muderrizi - Studius i veprave letrare  

me alfabet arab 326  

Hafiz Ali Kraja - Teologu i lartë 328  

Esat Myftia -Personifikimi i modestisë 329  

Mulla Rexhepi - Drenicë 1905 - 1976 331  

Haki Sharofi - Drejtori i revistës "Zani i Naltë" 333  

Vexhi Buharaja - Orientologu me dimensione  

të mëdha 335  

Sali Efendi Myftia - Themeluesi i qendres  

islamike Shqiptaro - Amerikane. 338  

Hamid Gjylbegaj - Demokrati i pakorruptuar 340  

Binaze Kacabaçi - Dauti - Hoxha Hanmi 342  

Mulla Ismaili - Atdhetar dhe fetar i patrembur 343  

Vejsel Xheladin Guta - Fe e atdhe janë të pandara 345  

Mulla Zekë Bërdyna - Një jetë për besimin islam,  

arsimim në gjuhën amtare dhe kombin shqiptar 347  

Hasan Efendi Nahi - Dijetari, myderrizi gojëëmbël 350  

Haxhi Rashid Efendi Osmani - Mesues e profesor  

i nderuar 352  

Mulla Hysen Latifi - Themelues i qendrës  

shqiptare islame në Bruksel 353  

Shuajb Muharrem Arnauti - Hulumtues i njohur  

i librave të kulturës islame 355  

Nasrud-Din Albani (Shqiptari) - Haditholog i  

shquar i këtij shekulli 358  

Abdul-Kadër Arnauti - Kollos i kulturës dhe dijeve  

islame 362  

Haxhi Vehbi Sulejman Gavoçi - Studiues  

i apasionuar dhe ligjërues i rrallë 364  

Hilmi Maliqi (Sheh Mala) - Personalitet i shquar  

fetar, arsimor dhe kombëtar 366  

Hafiz Sabri Koçi - Punëtori i shquar për besimin  

islam 369  

Imam Vehbi Ismaili - Personalitet i shkencës  

islame në të gjitha mjediset shqiptare 373  

Sherif Ahmeti - Përkthyesi në shqipe i Kur’anit 376  

HOXHALLARË DHE MËSUES NJËKOHËSISHT,QË PROVUAN EDHE BURGJET E SERBIT........................378  

Ramadan Govori (Mulla Rama).............................. ....378  

H.Hajdar Ef. Jashari................................ .....................379  

Sadri Prestreshi........................... .................................380  

H. Hfz. Jakup Dugagjini.......................... .....................381

SUMMARY. ..382  
burimet dhe literatura................ ...................390  

  

  

  

  

  

  

Parathënje
  

Studimi me temë "Zhvillimi i kulturës islame te shqiptarët gjatë shekullit XX" përfshin tërë hapësirën e trojeve shqiptare si dhe diasporën, duke kontribuar kështu në njohjen e botës islame shqiptare. Nga pikpamja kohore, studimi rrok shekullin e fundit. Por, për hir të vazhdimsisë e parapregatitjes së lexuesit bëhet një vështrim retrospektiv, por gjithmonë pa pretendimin që të bëjë objekt analize shekujt e mëparshëm.  

Punimi është një përpjekje e angazhim shumëvjeçar intensiv hulumtimesh jo vetëm në arkivat dhe bibliotekat e Republikës së Shqipërisë, por dhe në ato të medreseve të Prishtinës e të Gjakovës, në Republikën e Kosovës, si dhe në bibliotekën "Is’hak Beu" të medresesë së Shkupit dhe atë të Bashkësisë Islame të Podgoricës në Republiken e Malit të Zi. Me anë lidhjesh të ndryshme, janë shfrytëzuar edhe botimet e bëra nga qendra Islame Shqiptare e Miçiganit, si dhe të New Jerseyt e të New Yorkut të SHBA-së.  

Që ky studim te bëhej sa më i plotë, është mbajtur lidhje edhe me qendra të tjera të diasporës shqiptare, si ato të Torontos (Kanada), të Brukselit (Belgjikë) etj., që kanë bërë botime të konsiderueshme, ndonse jo të plota për temën që shtjellohet në punimin tonë. Po ashtu, janë pasur parasysh edhe botime të tjera në gjuhën shqipe të vendeve të ndryshme të Lindjes.  

Bibliografia për këtë temë është përgjithsisht e pasur. Ajo përfshin libra, monografi, përmbledhje studimesh etj., të cilat kanë trajtuar krahas të tjerash, edhe çështje apo aspekte të kulturës islame në përgjithësi dhe asaj shqiptare në veçanti. Në këtë kuadër do të përmendim materialet e studjuesve si: të Dr. Muhamet Pirrakut, Dr. Haki Kasumit, Dr. Jashar Rexhepagiqit etj., të teologëve dhe hulumtuesve si: Hfz. Ibrahim Dalliu, Hfz. Ali Korça, Baba Ali Tomorri, Ilo Mitkë Qafzezi, Haki Sharofi, Sherif Ahmeti, Vehbi Ismaili, Vexhi Demiraj etj. Njëkohësisht ka edhe autorë të huaj që kanë prekur problemin fetar islam në trevat shqiptare, siq janë: Dr. Branko Babiq, Bozhina Ivanoviq, Roberto Maroco dela Roka, Edwin E. Jacques etj.  

Por me përjashtim të ndonjë kumtese të mbajtur në ndonjë tubim të studjuesve shqiptarë apo ndërkombëtar, dhe të ndonjë artikulli botuar në ndonjë revistë, deri me sot nuk ekziston ndonjë punim apo monografi e plotë që të ketë bërë objekt të drejtpërdrejtë kulturën islame te shqiptarët. Përveç kësaj, trajtesat e mësipërme, pa mohuar kontributin e tyre (sidomos të Dr. Haki Kasumit), kanë një sërë mangësish të karakterit njohës e metodologjik, por që nuk janë të pakta edhe ato që kan ndikim të njëanshëm ose pragmatik. Kjo e fundit më tepër reflekton tek autorët e huaj.  

Edhe në Republikën e Shqipërisë për gjatë sistemit socialist totalitar, ka pasur disa botime kushtuar fesë në përgjithësi dhe asaj islame në veçanti. Ndër të tjera po të përmendim: "Ateizmi shkencor", botim i Universitetit të Tiranës, (1986), "Akuzojnë fenë", botim i Institutit të Lartë Pedagogjik të Shkodrës, "Ç’është feja", "Populli mposht fenë" etj, por të gjitha këto punime i përshkon në bosht - denigrimi i fesë, mohimi i kulturës fetare, madje paraqitja e saj si antikulturë, që "ka pasur për mision të lejë në errësirë e padije popullin, të përligjë sundimin e klasave të pasura"etj.  

Edhe ndonjë botim me pretendime studimore, si artikulli "Lufta frontale kundër fesë në vitet 60" i cili ndonse sjell një informim të pasur faktik e jep tabllo historike përgjithësisht realiste, nuk u ka shpëtuar politizimeve e defekteve të tjera të kohës.  

Në hartimin e studimit tonë jemi nisur nga grumbullimi, përzgjedhja, klasifikimi dhe sistemimi i materialit faktik, materjal ky i vjelur nga fondet arkivore dhe bibliotekare si brenda, ashtu dhe jashtë territorit shqiptar.  

Materiali është sistemuar sipas temave: Politika antifetare sllavo-komuniste, institucionet teologjike dhe ato kulturore islamike, shtypi, si dhe përsonalitetet e shquara të kulturës.  

Mbështetja në metodën e analizës dhe të sintezës, krahas asaj krahasuese, ka mundësuar evidentimin e dukurive kulturore të reja, të panjohura ose të keqinterpretuara nga politizimi që i është bërë ngjarjeve historike, proceseve kulturore. Kjo metodë ka bërë të mundur që zhvillimi i kulturës islame të shihet në harmoni me zhvillimin kulturor, etik e social të krejt popullit shqiptar.  

Funksionet e institucioneve teologjike kulturore të islamit në Shqipëri, fluksi i masmedias islame, konceptohen në frymën e mirëkuptimit ndërkonfesional (karakteristikë për vendin tonë), me synimin e një harmonie gjithëkombëtare, por, njëherazi, ato konceptohen edhe në frymën e mospajtimit me idetë ateiste dhe frymën antifetare e atë komuniste.  

Vemendje e veçantë i është kushtuar pasqyrimit të rrolit të qendrave islamike të diasporës shqiptare në konsolidimin e vetëdijes kombëtare, kundër asimilimit të saj.  

Kultura islame te shqiptarët si pjesë e kulturës së popullit shqiptar për lehtësi shikimi është parë në katër segmente, që pasqyrojnë problemet dhe zhvillimet e saj në pergjithësi dhe konkretisht: Politika antifetare sllavo-komuniste dhe pasojat e saj mbi kulturën islame. Arsimi islamik në trevat shqiptare në të gjitha hallkat e tij. Shtypi islamik shqip (vepra, studime origjinale e të përkthyera), dhe e katërta personalitetet e kulturës islame.  

Këto përbëjnë krerët kryesorë të punimit, i cili paraprihet nga një parathënje hyrje mbi gjendjen e kulturës islame deri në fillim të shekullit XX, politikat antifetare të sllavo komunizmit dhe pasojat e saj mbi kulturën islame.  

Në kreun e parë jepet një tabllo e përgjithshme lidhur me të mbijetuarit e doktrinës islame dhe rrolin që ajo pati në ruajtjen e identitetit kombëtar. Këtu sidomos vihet theksi mbi politikat antifetare të sllavo-komunizmit dhe pasojat e saj mbi kulturën islame, duke filluar nga fillimi i shekullit e deri te zhvillimi i ngjarjeve në vjetët e fundit pas ringjalljes së institucionit të besimit në vend.  

Në kreun e dytë trajtohet arsimi islamik. Sythi i parë i këtij kreu i kushtohet arsimit të ulët (Mejtepeve) në trevat shqiptare. Ku trajtohet rrjeti, struktura dhe anët organizative të tij. Përshkrimi i arsimit fillor islamik, për mungesë të dhënash faktike, paraqet veshtirësi të mëdha. Janë shfrytëzuar arkivat e meshihateve të Kosovës, Maqedonisë e Malit të Zi, por nuk janë pasqyruar mejtepet e zonës së Çamërisë, ku, sipas dëshmive gojore, ka pasur një rrjet të fuqishëm.  

Në vazhdim të këtij kreu kemi shtjelluar arsimin e mesëm islam (Medresetë), shpërndarjen e tij në trojet tona, duke u ndalur përveç ecurisë historike edhe te planet e programet mësimore të tyre. Gjithashtu bëhet fjalë për tekstet e përdorura në këtë hallkë shkolle. Përpjekje janë bërë për të analizuar përmbajtjen e tyre. Dokumentacioni për këtë hallkë arsimi është edhe më i plotë. Ecuria e kësaj hallke të arsimit ka pasur baticat dhe zbaticat e veta, që janë kushtëzuar, sidomos, nga kthesat historike. Natyrisht shkollat e mesme islame të këtyre viteve të fundit gjejnë pasqyrim më të gjerë, sepse edhe materiali është më i plotë. Për të dhënë një ide më të qartë lidhur me strukturën, organizimin dhe rolin e tyre, jemi ndalur edhe në përmbajtjen e rregulloreve dhe të statuteve të tyre. Këto shkolla nuk kanë qenë identike në shumë aspekte, prandaj ne jemi ndalur, sipas rastit, në medresetë e Kosovës, në ato të Maqedonisë etj.  

Në këtë kre në një syth më vete kemi trajtuar edhe arsimin e lartë islamik. Fizionominë e këtij arsimi e kemi përshkruar duke marrë si model shkollën e lartë të arsimit në Prishtinë. Elemente të arsimit të lartë ka pasur edhe medreseja e përgjithshme e Tiranës, gjë që reflektohet në programin e saj.  

Ne kreun e tretë trajtohen gjerë botimet dhe shtypi islamik shqip në trojet dhe diasporën shqiptare. Për këtë na është dashur të bëjmë një punë të mundimshme, sepse ai është i shperndarë në pesë kontinente: në Europë, në Amerikë, në Azi, në Australi dhe në Afrikë. Për lehtësi studimi, e pamë të udhës që botimet me karakter fetar në shqip t'i grupojmë mbi bazën e fizionomisë që kanë ato: organet e shtypit periodik, tekstet mësimore për mësimin e besimit mysliman, përkthimet e Kur’anit në gjuhen shqipe, mevludet etj., duke dhënë kështu, për herë të parë, një klasifikim rracional.  

Në këtë kre, për herë të parë, analizohen organe shtypi në menyrë të plotë. Për sigurimin e tyre na është dashur një punë e madhe. Shumica dërrmuese e këtyre organeve janë krejtësisht të panjohura për publikun shqiptar, si për shembull "Përpjekja jonë", që del në New Jersy , "Drita e Lahorës" etj.  

Një vend të rëndësishëm në këtë kapitull zënë edhe përkthimet e pjesshme të Kur’anit, të Tefsirit (komenteve) të Kur’anit, dhe, krahas tij, edhe të haditheve në gjuhën shqipe. Gjatë hulumtimit të përkthimeve të Kur’anit jemi ndeshur edhe me dorëshkrime të pergatitura nga grupe teologësh shqiptarë, të cilët kanë njohur mirë terminologjinë fetare dhe korrespondencat e tyre në gjuhën shqipe. Ketu janë përfshirë edhe mevludet, të cilat, përveç rëndësisë së tyre si letërsi fetare, paraqesin edhe vlera të veçanta gjuhësore, sepse janë shkruar nga autorë të krahinave të ndryshme të Shqiperisë: nga Shkodra, Ulqini, Korça, Kosova, Tetova, si dhe nga shqiptarët e diasporës etj.  

Në kreun e katërt trajtohen personalitetet e kulturës e fesë islame, si dhe ndihmesat e tyre në qështjen kombëtare. Këto figura janë klerikë të shquar, si Hfz. Ismet Dibra, Haxhi Ali Elbasani; përsonalitete të shquara në lëvizjen kombëtare, si Hoxha Kadri Prishtina, Haxhi Vebi Dibra, Ismail Ndroqi etj; shkrimtarë dhe publicistë, si Hfz Ali Korça, Sadik Bega; orientalistë të shquar, si Vexhi Buharaja; udhëheqës shpirtërorë e ushtarakë, si Mulla Idriz Gjilani; mistikë dhe filozofë, si Ferit Vokopola, Baba Ali Tomorri; hoxhallarë novatorë, si Mulla Hasan Masurica etj. Në radhët e këtyre përsonaliteteve pati të atillë që, me pendën e tyre të fuqishme, paralajmëruan rrezikun komunist treçerek shekulli më parë. Janë të njohura pamfletet e Hfz. Ali Tarjes, Hfz. Ali Korçës etj.  

Mes këtyre figurave, kemi trajtuar edhe figurat e femrave, siç është ajo e Hoxha Hanmit. Gjithsej kemi trajtuar në këtë kre dyzetë e gjashtë figura, aktiviteti i të cileve rroket në kufijtë e shekullit XX e që vjen deri në ditet tona. Duke pasur parasysh botimin e këtij materiali, kemi gjetur edhe portretet e shumicës prej tyre.  

Studimi është i paisur me referenca nga literatura e shfrytëzuar në biblioteka e arkiva të ndryshëme.  

Në përfundim të kësaj parashtrese e ndiej për detyrë të shpreh mirënjohjen time, në radhë të parë, për Institutin e Historisë të Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqiperisë, për ndihmën e dhënë, duke më vënë në dispozicion materialet arkivore të tij. Gjithashtu e ndiej për detyrë të falënderoj Drejtorinë e Arkivave të Shtetit të Republikës së Shqipërisë dhe njekohësisht arkivat e Meshihateve të Prishtinës, Shkupit, Podgoricës dhe të medresesë së Shkodrës, të cilët më kanë vënë në dispozicion dokumente të rëndësishme lidhur me temën e mësipërme.  

Shpreh mirënjohjen time ndaj drejtorit të Institutit të Historisë As.Prof. Kasem Biçokut si dhe stafit të departamentit të shek. XX pranë këti instituti për konsultimet e vyera që kam bërë me ta. Njëkohësisht i jam mirënjohës edhe udhëheqësit shkencor Prof.Dr. Shefik Osmanit i cili më ka ndenjur afër gjatë tërë kohës që kam bërë këtë punim.  

Pa pretenduar për një shterim të kësaj teme, shpresojmë se kemi bërë diçka të mirë për atdheun dhe kulturën tonë kombëtare.  

  

Autori  

  

 
KREU I
 
POLITIKA ANTIFETARE DHE PASOJAT E SAJ MBI KULTURËN ISLAME GJATË SHEK. XX
  

Shekulli XX, për kulturën shqiptare në përgjithësi e atë islame në veçanti, shënon një kthesë cilësore në të gjitha drejtimet. Duke qenë trashëgimtare prej pesë shekujsh të një veprimtarie kulti dhe mbartëse e kulturës orientale, ajo tani ndodhet para problemesh e zhvillimesh të tjera. Ishte kjo kohë që bëri edhe një herë aktuale idetë e Hasan Tahsinit, Ymer Prizrenit, Abdyl e Sami Frashërit, Rexhep Demit etj. për shikimin e interesave të kombit në një prizëm tjetër.  

Heqja e Halifatit dhe pushimi i këtij institucioni islamik pas 13 shekujsh, e la pa udhëheqje qendrore shpirtërore edhe popullatën shqiptare. Kështu që me Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë dhe me krijimin e shtetit shqiptar, sadoqë të cunguar, organizmat fetare si dhe institucionet e kultit dhe ato arsimore islamike u ndodhën para detyrash shumë urgjente dhe shumë të rëndësishme lidhur me të mbijetuarit e doktrinës së tyre dhe ruajtjen e identitetit shqiptar. Kështu Bektashinjtë më 1922 u bënë të pavarur nga Turqia. Ndërsa bashkësia sunite e cila kishte ndërprerë lidhjet me Stambollin që me 1921, organizoi kongresin e saj të parë me 1923 dhe zgjodhi muftiun e vet me seli në Tiranë, dhe Këshillin e Lartë të Sheriatit. Në statutin e këti këshilli që u botua me 1925 thuhet: "Kryetari i Këshillit të Naltë të Sheriatit përfaqëson trupin Mysliman në Shqipënië me titullin "Myfti i Përgjithshëm".  

Në këtë kohë në Shqipëri u zhvillua një veprimtari islame shumë e madhe..., për herë të parë edhe Kur’ani përkthehet në gjuhën shqipe...Në gusht të vitit 1929 "Xhema-ati Mysliman Shqipëtar" mbajti kongresin e dytë në Tiranë. Atëherë në Shqipëri ishin 1048 xhami aktive, në të cilat punonin 1315 nëpunës. Një numër i rinisë shqiptare u dërgua që të mësojnë Islamin jasht vendit, sidomos në Egjypt. U themelua Këshilli i Lartë i Bashkësisë në krye të të cilit ishin edhe katër myftini të tjera ( Shkodrës, Tiranës, Korçës dhe Gjirokastrës). Në vitin 1929 bektashinjtë në Korçë mbajtën kongresin e tretë në të cilin shpallën pavarësinë e tyre shpirtërore dhe autonominë në suaza të Bashkësisë Islame të Shqipërisë.  

Nga kjo del qartë se islamizmi në Shqipëri trashëgonte forca të kualifikuara në fushën teologjike si dhe në atë të administratës (myftilerë, kadilerë, guvernatorë, politikanë), që ishin të lidhur ngushtë me idenë e pavarësisë dhe çlirimit kombëtar.  

Në Shqipëri edukimi fetar, megjithëse kultivohej, nuk qe i organizuar në një shkallë të merituar. Shkollat e mesme, medresetë, qenë të kufizuara. Në fillim të shekullit XX në Shqipëri filloi të organizohej arsimi i mesëm islamik. Po ashtu filloi të organizohej në këtë shkallë edhe në disa qendra të Kosovës dhe në Shkup, ndërsa në Çamëri u pengua plotësisht, siç do ta shohim më poshtë. Megjithatë, populli ruajti me xhelozi besimin dhe ushtroi rregullisht ritet fetare. Bindjet, konceptet, shartet u trashëguan në brezat e fundit edhe në heshtje. Në heshtje po zhvillohej një luftë me ateizmin, që filloi të përhapej në Shqipëri, sidomos në kuadrin e përhapjes së ideve komuniste.  

  

 
QËNDRIMI I POLITIKAVE TË HUAJA NDAJ ÇËSHTJES SHQIPTARE
  

Në fillim të shek. XX, ndërsa Perandoria Osmane numëronte ditët e fundit në territoret e Gadishullit Ballkanik të sunduara prej saj, vetëdija kombëtare te shqiptarët ishte ngritur në shkallën më të lartë. Situata e re kërkonte që forcat islame të nxirrnin në pah edhe një herë ato nene kuranore dhe ato hadithe, që evokonin dashurinë për atdheun, si barrikadë kundër pretendimeve territoriale të grekëve në jug dhe të sllavëve në veri, kundër pretendimeve italiane për zaptimin e një pjese të bregdetit shqiptar. Politika e shteteve fqinje rrezikonte në të dy krahët popullsinë shqiptare, në mënyrë të veçantë atë myslimane që ishte më e madhja në numër duke filluar nga Kosova, në Preshevë, Bujanovc, Medvegjë, deri në Mal të Zi (Ulqin, Tivar, etj.), dhe në ish-republikën jugosllave të Maqenonisë (në Dibër, Tetovë, Kërçovë, Gostivar, Kumanovë etj.) dhe në viset e Çamërisë, deri në Prevezë.  

Kjo popullsi shqiptare myslimane, nën lakminë dhe intereset e këtyre forcave, rrezikohej të humbte teritoret, kombësinë dhe bashkë me te besimin e vet.  

Diplomacia evropiane, në mënyrë krejtësisht të padrejtë, popullsinë myslimane të këtyre trojeve, e konsideronte si popullsi turke dhe trojet e saj si plaçkë për të kënaqur fqinjët. Kështu në tryezat e kësaj diplomacie të drejtat e popullatës shqiptare, pas çdo lufte të humbur nga Turqia mbeteshin nëpër këmbë. Kjo bëri që shqiptarët të ngrihen në këmbë për të mbrojtë trojet e tyre, si trashëgimtarë legjitim të tyre, çka bëri që në ballin e luftës të radhiteshin bri njëri-tjetrit myslimanë e të krishterë..."Shqiptarët, qoftë të besimit musliman apo të besimit katolik (kristian R. Z.), nuk mund (dhe nuk duhet) t’i nënshtrohen sundimit të ndonjë shteti sllav (...)".  

  

  

KONVERTIMI I DETYRUAR ME DHUNË
  

Masakrat e ushtruara në mënyrë masive kundër banorëve ulqinakë, tivaras, kosovarë, dibranë, çamë etj., i afruan myslimanët shqiptarë me bashkatdhetarët e tyre vëllezër katolikë e ortodoksë, me të cilët i bashkonin interesa të përbashkëta e kryesisht: gjuha, gjaku e toka.  

Qëndrimi antishqiptar i qeverisë serbe, ndonëse përpiqej të kamuflohej, shprehej qartë edhe në udhëzimet e ministrisë së jashtme dërguar konsujve serbë, në të cilat theksohej veçanërisht domosdoshmëria e ndërhyrjes së misionerëve serbë tek autorietet turke lidhur me çarmatimin e plotë të shqiptarëve.  

Vendosja e administratës ushtarake kishte për qëllim, nga njëra anë, sigurimin e shtetit serbomalazez, kurse nga ana tjetër, dëbimin në masë të shqiptarëve prej trojeve të tyre autoktone me anë të shtypjes së vazhdueshme dhe të zbatimit të masakrave të përgjakshme mbi popullsinë e pafajshme.  

Prej shtypit të kohës bëhej e ditur se në Ponoshec të Rekës së Gjakovës, malazezët kanë mbytur e vrarë 165 veta, në mes të cilëve gjendeshin edhe gra e fëmijë. Malazezët, pasi e kanë mbaruar këtë vandalizëm, "familjet që kanë mbetur të shkreta i kanë përzënë jashtë kufirit".  

Me anë të ndërrimit të detyruar të emrave të njerëzve, të vendbanimeve të tyre e të përkatësisë fetare dhe, duke përdorur për këtë qëllim mjetet më të egra, pushtuesit serbo-malazez u përpoqën që të krijonin një gjendje të padurueshme për popullsinë shqiptare. Në radhët e këtyre pushtuesve përfshiheshin, përveç ushtarëve, edhe nëpunës civilë, çetnikë, popë ortodoksë e të tjerë. Të gjithë së bashku u vunë në lëvizje dhe duke përdorur terrorin "e detyronin popullsinë shqiptare të rrethit të Pejës e të Gjakovës të kalojë në fenë ortodokse, përkatësisht të sllavizohej".  

Sipas të dhënave nga burimet arkivore, me 10 mars 1913, në Lugun e Baranit, 68 familje shqiptare të konfesionit mysliman u kthyen në fenë ortodokse. Ndërkaq, në fshatrat e rrethit të Pejës: Brestë, Novosellë, Treboviç, Dubovë, Drenoc, Lloqan, Carrabreg, Leshan, Dredhëz, Petriq, Zajmovë, Prelep, Jabllanicë, Krushevë, Isniq, Strellc, Raushiq, Gllogjan e Kriticë u konvertua në fenë ortodokse tërë popullsia shqiptare e konfesionit mysliman.  

Familjeve shqiptare, në radhë të parë meshkujve, u ndërroheshin emrat me ceremoni nga priftërinjtë ortodoksë apo nga "kumbarët e caktuar prej ushtrisë malazeze". Ky pagëzim i përgjithshëm i popullsisë shqiptare u bë kryesisht në Plavë, Guci e vise tjera... Në këtë proces konvertimi Ukshini u bë Vukashin, Rama-Rade, Selimi-Sime, Tahiri-Tihomir, Ramadani-Radivoj, Sadiku-Dika, Bajrami-Bllagoj, Shefqeti-Shqepan, Milaimi-Millorad etj. Ky akt u ruajt edhe në këngët e podgorit.  

Popullata shqiptare myslimane e mbetur nën pushtimin serbomalazez ose atë grek, pas Luftës Ballkanike, u privua nga organizimi i mëtejshëm arsimor i besimit në gjuhën shqipe dhe institucionet arsimore-kulturore të tij. Personalitete të shquara të kulturës islame shqiptare, hoxhallarë të përmendur, ylema të ditur, çamë, kosovarë e dibranë etj., u detyruan të marrin rrugën e mërgimit ose t’i nënshtrohen ndjekjeve antinjerëzore: vrasjeve, burgimeve, bastisjeve, diskriminimeve, grabitjeve etj. Një pjesë tjetër u detyrua të konvertojë.  

Terrori malazez mbi popullatën shqiptare në Dukagjin e sidomos akti i dhunës, që u ushtrua mbi popullatën e Lugut të Baranit për ndërrimin e fesë, s’ishte tjetër veç një përpjekje për realizimin e programit serb sipas Naçertanjës së Grashaninit për shkombëtarizimin e shqiptarëve, përkatësisht për kolonizimin e Kosovës. Ky akt si dhe krimet e papara të Sav Batares në rajonin e Dukagjinit, bënë bujë të madhe në qarqet ndërkombëtare. Shtypi austro-hungarez, ai italian dhe turk i kushtuan vëmendje të madhe akteve malazeze në Dukagjin, si dhe rezistencës së shqiptarëve për të mos e ndërruar fenë. Ndërrimi i fesë nga ajo myslimane në ortodokse sllave nënkuptonte sllavizimin e plotë të shqiptarëve.  

I ballafaquar me presionin ndërkombëtar, mbreti i Malit të Zi, Nikolla Petroviq, më në fund, u detyrua ta pranonte se tërë arsenali i dhunës për konvertimin e detyrueshëm të shqiptarëve në fenë ortodokse ishte inicuar nga vet ai me qëllim të shpërnguljes së përgjithshme të shqiptarëve nga tokat e okupuara dhe premtoi se do të jepte urdhër që aksioni i "konvertimit të shqiptarëve në fenë ortodokse të ndërpritet" dhe se "atryre që tashmë janë pagëzuar ortodoksë do t’u lejohet të kthehen në fenë e mëparshme".  

Lidhur me këtë, vicekonsulli austriak në Prizren, Pecel, do të shkruajë se "u ndal një aventurë e shëmtuar e sllavëve për shkombëtarizimin fetar të shqiptarëve dhe për asgjësimin e tyre me anë të shpërnguljes nga trojet e tyre stërgjyshore, që ishte edhe pikësynimi i sllavëve.  

Rezultat i këtij procesi është rasti i dy fshatrave në anën e majtë të rrugës, që lidh Pejën me Rozhajën (Ciga dhe Brestoviku) popullsia e të cilave ndonëse janë me origjinë shqiptare, i mbajnë për ortodoks serbë.  

Mirëpo, edhe këto veprime apo skena trishtuese të shoqëruara me krime, që ranë mbi shqiptarët e të gjitha moshave e gjinive gjatë fundit të shekullit XIX e fillim të shekullit XX, nuk arritën të thyejnë qëndresën e tyre për të mbajtur kombësinë e fenë e tyre.  

Këngëtari popullor e përshkruan kështu këtë qëndresë:  

Krisi pushka e dajaku,  

rrugët e shehrit i mbuloj gjaku.  

Sali Bajraktari u bërtet,  

Ou, bini vllazën n’shahadet,  

edhe një gisht çone përpjetë  

Në çdo fshat burrat janë besatue  

Me u gri e me u copëtue,  

E kurrë fenë mos me ndërrue.  

Në analet serbe e malazeze thuhet se: "Kishte nga shqiptarët muslimanë që, posa kryqëzoheshin, vraponin në ndonjë lumë dhe i fërkonin ato pjesë të trupit, të cilat ua kishte prekë Popi, dhe i fërkonin aq shumë me rërë gjersa t'u dilte gjaku."  

  

  

SHPRONËSIMI I TOKAVE TË SHQIPTARËVE
  

Fillimi i shekullit XX i gjeti shqiptarët në një prapambetje të theksuar në të gjitha aspektet. Epilogu i traktatit të fshehtë të Londrës më 1913 dhe i traktatit të paqës të Versajës më 1919 i thelloj pasojat për kombin shqiptar. "Ushtritë pushtuese serbe, malazeze, bullgare dhe greke në viset shqiptare të pushtuara gjatë luftërave ballkanike (1912-13) dhe gjatë Luftës së Parë Botërore (1914-18) rrënuan në themel më se 800 lokalitete shqiptare, vranë ose i zhdukën përgjithmonë rreth 350.000 shqiptarë dhe ndoqën nga vatrat etnike mbi 500.000 të tjerë.  

Një genocid i paparë edhe në mesjetë është ushtruar mbi popullsinë shqiptare, në mënyrë të veçantë nga kisha ortodokse sllave e greke për konvertimin e detyruar të tyre në ortodoksë. Për këtë dëshmon edhe studjuesja Edit Durham: "Kisha ortodokse (shkruan ajo) me programet kundër çifutëve në Rusi dhe me bëmat e saj në Ballkan, mban tani rekord për mizoritë fetare". Me dhjetëra janë ndërtesat e kultit mysliman që janë shkatëruuar në trojet shqiptare të myslimanëve të Greqisë dhe të Jugosllavisë.  

Një segment tjetër i politikës antishqiptare e antiislame i ndjekur nga qarqet jugosllave dhe greke është dhe likuidimi i troje-pasurive të vakëfeve islame. Me forma të ndryshme, të maskuara e të drejtpërdrejta, me ligje gjoja për zbatimin e reformës agrare, u shpronësuan sipërfaqe të tëra toke, që i përkisnin vakëfeve islame. Shpronësimi i tyre filloi qysh në vitin 1919. Disponohen të dhëna mbi konfiskimin e tokave të disa xhamive në rrethin e Shkupit, të tokave të teqesë së Tetovës, të myftnisë së Prizrenit, "të varrezave myslimane të Shkupit, të Tetovës.., të Kaçanikut, Kumanovës, Preshevës...".  

Këto toka, në të cilat u vendosën kolonë serbë e malazezë, përbënin sipërfaqe të konsiderueshme. Gjithashtu pas vitit 1918 u shpronësuan dhe kaluan në duart e shtetit jugosllav edhe toka të popullsisë islame që arritën në dhjetëra mijëra ha, baras me 3/4 e tokës së shpronësuar në të ashtuquajturat "vise të jugut".  

"Nga sipërfaqja e sipërpërmendur, mbi 192000 ha u shpronësuan vetëm në Kosovë, ku "reforma goditi mbi 62000 familje, toka të cilat kaluan në duart e elementit ortodoks sllav, vendas ose kolonë...". Njëlloj si qeveria e Beogradit, ajo e Athinës, në bashkëpunim të ngushtë me kishën greke-ortodokse, organizoi shpërnguljet e detyruara të popullsisë myslimane shqiptare çame dhe konfiskoi të tëra pasuritë e tyre. "Ushtria (greke) rrëmbente gjithçka gjente të shqiptarëve muslimanë. Shtëpitë e këtyre kudo që ishin, i plaçkiti dhe i dogji...Faltoret e muslimanëve dhe varret e shqiptarëve...i prishën. Çamërit dhe tërë banorët e tjerë islamë të krahinave shqiptare që patën fatin e zi të binin nën sundimin robërues të kryqtarëve athino-fanaritë, u cilësuan si popullatë e dorës së dytë (ulët); si të tillë ata u zhveshën krejtësisht nga çdo e drejtë njerëzore dhe kombëtare..."  

Në këtë mënyrë, qendra të tëra të banuara, që ishin të pastra etnikisht dhe nga pikëpamja e besimit, u shndërruan në qendra ku mbizotëronte popullsia sllave dhe ajo greke. Meqë Shqipëria e kufijve të 1913-ës kufizohej në të tëra anët me shqiptarë, Beogradi dhe Athina u treguan mjaft aktive në pastrimin etnik të zonave kufitare me Shqipërinë, si dhe në rrugë-kalimet kryesore hekurudhore dhe automobilistike. Vetëm në zonën e Rrafshit të Dukagjinit, të Fushë-Kosovës dhe të rajonit të Shkupit u vendosën me qindra kolonë serbë në mbi 120000 ha tokë. Deri "në nëntor të viti 1937 në viset e quajtura "Juzhna Srbija" u sollën 46 000 familje koloniste (serbe) me 5-7 antarë të cilëve iu ndanë tokat shqiptare". Kësaj dukurie i parapriu dokumenti pragmatik i Dr. Vaso Çubrilloviqit, paraqitur më 7 mars 1937 në Klubin Serb të Kulturës në Beograd, mbi Shpërnguljen e Arnautëve, ku në mënyrë analitike zbërthen këto synime: kolonizimi i krahinave jugore, mënyra e shpërnguljes, organizimi i shpërnguljeve në rrethinat e Dibrës, Pollogut të Poshtëm e të Sipërm, malit të Sharrit, Drenicës, Pejës, Istogut, Vuçiternit, Stavicës, Llapit, Graçanicës, Nerodomjes, Gjakovës, Podgorit, Gorës, Podrimjes, Gjilanit, Kaçanikut.  

  

 
 
  
Rrethi
  
vrau  
burgosi  
rrahu    
dogji
    
plaçkiti
Prishtina dhe Llapi  
4600  
3650  
350  
1340  
2490
 
Vuçiterna  
2179  
2940  
215  
1463  
2431
 
Ferizaj  
1690  
3400  
190  
720  
960
 
Peja  
1560  
3800  
240  
714  
1970
Prizreni dhe Luma  
836  
2700  
120  
770  
1562
 
Gjilani  
680  
2400  
220  
450  
630
 
Presheva  
260  
970  
85  
180  
240
 
Mitrovica  
133  
1700  
30  
42  
104
 
Gjakova  
68  
200  
25  
56  
78
  
Gjithsej    
12346    
22160    
1635    
6125    
10515

Tabelë që pasqyron represionin serb mbi popullatën e Kosovës
Duke e trajtuar këtë problem Dr. Vaso Çubrilloviqi (ish Ministër i Qeverisë Federative, anëtar i Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve dhe, që nga viti 1970 drejtor i Institutit Ballkanologjik të Beogradit dhe anëtar korrespodent i Akademisë së Shkencave të ish BS), theksonte: Nga rrethet e mësipërm "ato që përbëjnë pykën shqiptare, për ne, aktualisht (ishte viti 1937, shënimi im R.Z.) më të rëndësishme janë: Peja, Gjakova, Podrimja, Gora (Dragashi), Sharri, Podgora, Istogu dhe Drenica, në veri të Malit të Sharrit. Këto janë rrethe kufitare dhe duhen shpërngulur me çdo kusht. Rrethet në thëllësi të Kaçanikut, Gjilanit, Graçanicës, Llapit, Vuçiternit etj, mundësisht duhen dobësuar, sidomos ai i Kaçanikut dhe i Llapit, ndërsa të tjerat duhen kolonizuar gradualisht e sistematikisht dhe kjo duhet të realizohet gjatë dhjetëvjeçarit."  

Ai vazhdon me shtjellime se si duhet bërë "Popullimi i krahinave të shpërngulura", cila do të jetë "Teknika e kolonizimit", "Mjetet financiare". Shpenzimet për shpërngulje Dr. Vaso Çubrilloviq i llogarit deri në 800 milionë dinarë. "Shqiptarët e shpërngulur, (thekson fondamentalisti sllav Çubrilloviq), do të lënë jo vetëm tokën, por edhe shtëpinë e veglat e punës... Gjatë krijimit të kolonive të reja, atje ku ta lypë nevoja, duhet të përdoret forca ushtarake..." Të gjitha këto ai i quan "Detyra strategjike-ushtarake dhe ekonomike".  

Strategjia e Çubrilloviqit dhe e atyre që e mbështetën nuk ka nevojë për koment, mbasi ajo paraqet fare qartë synimet asimiluese (në mënyrën më barbare) ndaj shqiptarëve.  

Problemi i shpërnguljes së shqiptarëve myslimanë nga Jugosllavia mbeti një synim konstant për qeverinë jugosllave. Në vazhdim të kësaj politike më 1938 u hartua Konventa Turko-Jugosllave, për shpërnguljen e shqiptarëve, në bazë të së cilës "Shtetasit jugosllavë me fe, kulturë dhe përkatësi myslimane..."(Neni 1) gjithsej 40000 familje (neni 3), detyroheshin të linin trojet e tyre të rajonit të Banovinës së Vardarit, Banovinës së Zetës, banovinës së Moravës dhe të emigronin detyrimisht në Turqi. Brenda gjashtë vjetësh duke filluar nga muaji korrik 1939, do të realizohej periodikisht çdo vit, nga 1 maji deri më 15 tetor, emigrimi si më poshtë: Gjatë vitit 1939 - 4.000 familje, 1940 - 6.000 familje, 1941 - 7.000 familje, 1942 - 7.000 familje, 1943 - 8.000 familje, 1944 - 8.000 familje.  

Në nenin 6 të kësaj konvente thuhet shprehimisht: "e gjithë pasuria e patundshme në fshat, e cila u takon shpërngulësve, do të mbetet pronë e Qeverisë Jugosllave..." Për ironi, në nenin 12, përcaktohet se këta nënshtetas "heqin dorë nga shtetësia jugosllave me dëshirë". Në nenin pasardhës ligjërohej që "Qeveria Jugosllave merr përsipër që ata t’i transportojë gratis deri në limanin e barkimit të tyre në Selanik" (Neni 12).  

Kjo qe një politikë diskriminuese ndaj shqiptarëve myslimanë, që shoqërohej me një demagogji makiavelike. Për realizimin e saj, Jugosllavia vuri tërë arsenalin e saj propagandistik që kishte në dispozicion, të shoqëruar me një fond prej 800 milionë dinarësh, që përfaqësonte një shumë të madhe për Jugosllavinë.  

"Me qëllim të shpopullimit të Çamërisë nga shqiptarët, qeveria Greke e asaj kohe, në kuadrin e këmbimit masiv të popullsisë respektive me qeverinë turke, në vitin 1923 përfshiu edhe elementin shqiptar mysliman. Pjesa e mbetur e popullsisë shqiptare myslimane u trajtua si element destruktiv. Madje në kohën e diktaturës famëkeqe të Mataksait ajo iu nënshtrua një genocidi të hapur. Kryqëzatën e egër antishqiptare në Çamëri e ndërmorri së fundi gjenerali Zerva. Bilanci i krimeve është tragjedi: 2300 të vrarë, prej të cilëve 350 ishin gra. U dëbuan 18150 veta, u dogjën dhe u shkatërruan 5350 shtëpi etj. Kështu u zhduk prania e shqiptarëve myslimanë në Çamëri, gjë që përbën një krim historik."  

Në mbarim të Luftës së Dytë Botërore, në nëntor 1944, Dr. Vaso Çubrilloviqi paraqiti përsëri para udhëheqjes më të lartë të LANÇ të Jugosllavisë platformën e re mbi "Problemin e pakicave në Jugosllavinë e re". Ai nisej nga parimi se "Jugosllavia Federative Demokratike mund të ketë paqë dhe një zhvillim të sigurt vetëm në qoftë se do të jetë e pastër etnikisht". Ai, duke iu referu metodave naziste të shpërnguljes me dhunë të masave të popullit, deklaronte: "Vetë Rajhu i Tretë ka ndjekur një politikë brutale kolonizuese duke shpërngulur miliona vetë nga njëri skaj i Evropës në tjetrin". Në vijim shtonte: "Edhe ne do të kemi të drejtë të kërkojmë nga aleatët tanë që dhe çështja e pakicave tona të zgjidhet në këtë mënyrë, me anën e shpërnguljes së detyruar". "...ne, - deklaronte Çubrilloviqi, - duhet që me çdo çmim të marrim etnikisht Baçkën, Kosovën dhe Metohinë, duke dëbuar me këtë rast qindra mijëra hungarezë dhe shqiptarë nga shteti ynë...". "Ndërsa në Kosovë dhe Metohi duhet të ndryshohet me themel përbërja e tyre etnike" duke linçuar thirrjen që "Ushtria gjatë operacioneve të luftës duhet t’i spastrojë në mënyrë të planifikuar e pa mëshirë pakicat kombëtare". Këtu e kanë burimin tërë ato masakra masive që u bënë mbi popullsinë shqiptare, kryesisht myslimane.  

Në pamundësi për ta realizuar plotësisht këtë plan djallëzor e antihuman për arsye të qëndresës së masave shqiptare, ata, në mënyra të ndryshme, u vunë kufizime shqiptarëve, duke mos i lënë të zhvillojnë kulturën e tyre, ekonominë e tyre, institutet e tyre etj. Elementi fshatar mysliman nuk kishte asnjë përkrahje. Ai gjendej i vetëm përballë furisë serbe.  

  

PERSEKUTIMET E KLERIT DHE SHKATËRRIMI I INSTITUCIONEVE TË KULTIT ISLAM
  

Një fenomen i tillë i ngjashëm kishte ndodhur edhe në zonën e Çamërisë, me çamërit myslimanë. Kisha greke dhe ajo sllave, pasi dështuan në ndërmarrjet e tyre për t’i konvertuar myslimanët në të krishterë ortodoksë, si etapë e parë, dhe pastaj për t’i shkombëtarizuar ata, si etapë e dytë, filluan përpjekjet për të komprometuar disa kategori sociale si: klerikët, çifligarët, shtresat e pasura në përgjithësi. Kështu qarqet serbe, sidomos gjatë viteve 1919 - 1921, kishin ndërmarrë një aksion barbar, që në popull u quajt me emrin i fëmija ta thithë 24 orë, dhe kur ka ardhur patrulla e dytë të njëjtin fëmijë e kanë dërrmuar për tokë, e kanë mbytur dhe e kanë hedhur në zjarr".  

Si rezultat i mllefit ortodoks grek edhe zëri i çamëve myslimanë në Çamëri u shua. Pothuajse asnjë faltore islame (xhami) nuk mbeti në këmbë në Çamëri. Asnjë klerik çam nuk pipëtin. Grekët i zgjidhnin vetë klerikët myslimanë. Çamërit myslimanë u shpërndanë në Shqipëri, Turqi, SHBA, Egjipt e në disa vende islamike.  

Duke bërë fjalë për vuajtjet dhe mjerimet e bashkatdhetarëve të vet, një dëshmitar i kohës, ndër të tjera shkruante: "Çamëria... po lëngon nën një sundim të huaj, i cili popullsinë e atjeshme po e mundon tiranisht". Genocidin që pësuan çamërit e përshkruan në mënyrë dramatike Edit Durhami. Kështu në Çamëri feja dhe kultura islamike filloi të venitej, sepse qarqet zyrtare greke me anë aktesh e dekretesh të ndryshme penguan çdo gjë që kishte lidhje me kulturën islame dhe ndërgjegjen kombëtare shqiptare. Në këtë mënyrë islamizmi shqiptar u gjet para disa armiqve njëkohësisht: në Shqipëri para komunizmit, në Jugosllavi para komunizmit dhe kishës ortodokse sllave dhe në Greqi (Çamëri) para kishës ortodokse greke, armike tradicionale e shqiptarëve, si dhe politikës vorio-epirote.  

Në Jugosllavi u përpoqën t’u mbyllin gojën hoxhallarëve. Në mënyrë të veçantë ata u përpoqën të depërtonin në medresetë. Historia dëshmon për veprime të kësaj natyre. Me metoda nga më të ndryshmet ata u përpoqën t’i lënë myslimanët në prapambetje, duke u mohuar arsimimin, të drejtën e punës, duke i lënë kështu larg kulturës dhe, duke iu shmangur vetëdijes kombëtare. Ata bënë çmos që duke shfrytëzuar një rrethanë si pasojë e klerit të papërgatitur, ta kthejnë popullsinë myslimane në një popullsi thjesht fanatike, që mund të nënshtrohej sa më lehtë.  

  

Xhamia FET’HIJE në Prizren, e njohur në popull si Xhuma Xhamia (e ndërtuar më 1445), i është rrëzuar minareja më 5.6.1923 dhe në vendë të sajë i është ngritë këmbanara. Sot funksionon si kishë ortodokse sllave.  

  

SINJALET E PARA NDAJ RREZIKUT
KOMUNIST
  

Përveç shovinizmit ortodoks fqinj feja e kultura islame u përballën edhe me ideologjinë e regjimit komunist. Propaganda e komunizmit, fillimisht, përveç bolshevizmit të partisë komuniste synonte edhe goditjet ndaj fesë. Kjo propagandë antifetare u intensifikua sidomos në vitet ’20 dhe ’30 të shekullit tonë. Ajo u përhap edhe në Shqipëri, kryesisht nëpërmjet përhapjes së ideve komuniste e përkthimit të literaturës komuniste.  

Kleri mysliman shqiptar me H. Vehbi Dibrën në krye e kuptoi këtë sfidë dhe u shpejtua të marrë masa. Ai reformoi medresetë, miratoi pjesëmarrjen e gruas myslimane në jetën shoqërore, duke dekretuar heqjen e perçes, lejoi përdorimin e kapeles, organizoi shtypin fetar e të tjera dhe iu kundërvua ideologjisë komuniste. Ai kuptoi rolin e kulturës islame si ndërlidhëse të Shqipërisë me perëndimin dhe lindjen, madje me kulturën mbarë botërore. Ai e kuptoi pozitën gjeografike, që zinte Shqipëria në këtë pjesë të Evropës dhe rolin që duhej të lozte. Ai nuk e pa progresin perëndimor si diçka të huaj, por pa në të edhe atë pjesë që ishte negative, mohuese, depresive për shoqërinë në përgjithësi.  

Me Kryemyftiun e parë të shqiptarëve u solidarizuan shumë përfaqësues të inetligjencies Islame, siç qe Hafiz Ibrahim Dalliu etj. Këta fetarë atdhetarë të flaktë e mësuan popullin se si duhet të flijohet për kombin. "Patriotizma (thoshte Hafiz Dalliu) asht një fjalë e shenjtë që përfshin shpirtin e të gjithë virtuteve njerëzore dhe kombëtare. Prandaj ai fatbardhë që cilësohet me fjalën patriot, asht tepër i lavdërueshëm, kudo dhe prej kujdohit, rrëfehet me gisht". Por, duhet thënë gjithashtu se një pjesë e mirë e klerikëve, të pakompletuar nga pikëpamja filozofike e teologjike, të prapambetur në mendime, nuk arritën t’i bëjnë ballë ofensivës komuniste.  

Materialet që botuan Hfz. Ali Korça dhe Hfz. Ali Tarja kundër komunizmit, ndonëse janë me interes, nuk u ngritën në nivelet e një lufte të paepur, të argumentuar, shkencore. Në "Zani i Naltë", gjithnjë e më pak botoheshin artikuj të kësaj natyre teorike. Lidhjet që u krijuan me vende islamike si me Egjiptin, Pakistanin, Sirinë etj, nuk u ngritën në atë nivel që kërkonte koha. Por e rëndësishme është se veprat e Hfz. Ibrahim Dalliut, si: "Tefsiri i Kur’anit" e të tjera, luajtën një rol të rëndësishëm në ushtrimin e gjuhës amëtare për rrjedhojë të zhvillimit të kulturës islame në mënyrë të veçantë në trevat e Kosovës.  

Në vitin 1934 Hfz. Ali Kraja kishte botuar monografinë e tij "A duhet feja". Në kapitullin "Islamizmi e ateizmi" të këtij materiali, autori, i nisur nga pozita teologjike teorike, debaton me ateizmin e propaganduar nga komunistët. Ndër të tjera shkruan: "Çdo mysliman më parë se çdo gjë beson se Rrozullimi është vepra e një Krijuesi.  

Pushtimi i Shqipërisë nga Italia fashiste u dha shkas komunistëve që propagandën e tyre ta intensifikonin në kuadrin e Luftës kundër pushtuesve nazifashistë. Premtimet joshëse, nga njëra anë, skamja dhe padija, nga ana tjetër, dhe në mënyrë të veçantë qënia në krye të Luftës e P.K.SH., i dha një goditje të rëndë fesë në përgjithësi dhe në veçanti islamizmit si besim i pjesës më të madhe të shqiptarëve. Në Kosovë çështja mbeti më ndryshe. Kosovarët i mbajtën të palëkundura lidhjet me fenë.  

Komunizmi filloi të depërtojë në Shqipëri nëpërmjet një propagande të organizuar mirë, nëpërmjet literaturës që vinte kryeshisht nga jashtë, e cila mohonte fenë, mohonte Zotin, nëpërmjet idesë së bashkimit të të gjithë njerëzve në një pushtet të vetëm. Një literaturë e pasur vinte nga Kominterni, natyrisht e kontrolluar dhe e përpunuar në BRSS. Parullat që përmbanin këto materiale, ishin kaq tërheqëse sa filluan të bëjnë për vete mjaft të rinj të shtresave të varfra të popullsisë. Premtimet që u bëheshin për të ardhmen, për botën e re pa klasa e pa shfrytëzues, për mirëqënie të të gjithëve joshën masa të tëra të rinjsh, sidomos nxënës, shegertë, punëtorë dhe disa intelektualë. Nga ana tjetër, përhapja e komunizmit gjeti terren të përshtatshëm, sepse mungonin botime të ndryshme me karakter fetar dhe format e propagandës fetare kishin mbetur prapa.  

Në institucionet arsimore, siç qenë mejtepet që funksiononin pranë xhamive, vërtet jepeshin mësime feje dhe parimet e moralit islam, por në ato nuk zhvillohej ose nuk përgatiteshin nxënësit në atë shkallë për t’iu kundërvënë me debat propagandës komuniste. Komunistët filluan të përhapnin sllogane sikur feja pengon qytetërimin, se feja është një opium për popujt, se ajo e pengon bashkimin kombëtar etj. Në këtë mënyrë para udhëheqësve të Bashkësisë Islame Shqiptare doli problemi i madh i konsolidimit të mendimit islamik, të kulturës islame, të debatimit për probleme teorike, si dhe për kundërvënie ndaj arsenalit të fuqishëm të propagandës që po bëhej në Shqipëri.  

Me fillimin e Luftës së Dytë Botërore dhe me pushtimin e Shqipërisë, myslimanët në përgjithësi u radhitën kundër pushtuesit. Pushtuesit italianë bënë një politikë demagogjike për t’i tërhequr ata ndaj politikës së tyre, ftuan shumë klerikë në Romë, përdorën simbole të ndryshme (shpata e islamit), shpërndanë ndihmë ekonomike, futën mësimin e besimit në shkollë për t’i joshur ata ndaj politikës së tyre.  

Muslimanët shqiptarë përfituan me zgjuarësi nga kushtet e reja të krijuara nga zhvillimi i luftës, sidomos me ndryshimet e kufijve. Ata forcuan lidhjet e tyre me myslimanët shqiptarë të Kosovës, të trojeve shqiptare të Malit të Zi dhe të trojeve shqiptare të ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë si dhe me popullatën çame. Vajtje-ardhjet, bashkëpunimi i tyre, forcoi më tepër lidhjet dhe ndihmoi në ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në këto zona. Një pjesë e literaturës në gjuhën shqipe, e panjohur më parë nga popullata e zonave të pushtuara nga Jugosllavia dhe Greqia, filloi të hyjë në këto zona dhe të lozë një rol të rëndësishëm në pikëpamje kombëtare.  

  

PËRBALLJA ME KOMUNIZMIN
  

Në vitet e pas Luftës së Dytë Botërore, me ndikimet e fuqishme sllavo-komuniste edhe në shtetin amë, u zhvillua një luftë e gjithanshme kundër fesë në përgjithësi, duke e kufizuar veprimtarinë fetare në mënyrë graduale. Partia Komuniste Shqiptare ndërmori një sërë masash radikale që synonin vendosjen e sistemit socialist totalitar. Në kushtet e vendosjes e konsolidimit të këtij sistemi, feja islame ashtu sikurse i gjithë sistemi i fesë në përgjithësi, pësoi goditje të njëpasnjëshme të cilat fillimisht e dobësuan ndikimin dhe më pas e ndaluan ushtrimin legal të saj.  

Në luftën kundër fesë u përdoren metoda e forma të cilat evoluan sipas kushteve historike dhe etapave të ndërtimit të sistemit politik monist. Në vitet e para pas çlirimit udhëheqja shqiptare nuk u ngrit të ndalonte në mënyrë kategorike fenë e institucionet e saj. Një hap i tillë i nxituar do të shkaktonte pakënaqësi në radhët e besimtarëve, mbi 75% e të cilëve ishin islam, do të shtonte radhët e kundërshtarëve ndaj regjimit madje do të kompromentonte gjithë punën për arritjen e objektivave programore të PKSH ndërtimin e sistemit socialist totalitar. Në këtë mënyrë ajo u ruajt nga "tendosja e harkut" dhe ndoqi një politikë të moderuar ndaj këtij problemi, që mbështetej në parimin se në lidhje me shtetin feja do të ishte çështje private, gjë që do të thoshte se as feja nuk do të përzihej në punët e shtetit dhe as shteti nuk do të përzihej në punët e brendshme të fesë.  

Duke iu përmbajtur kësaj strategjie e taktike PKSH ruajti statusin që feja kishte fituar në periudhën e mbretërisë (1929) sipas të cilit feja qe e ndarë nga shteti. Ky i fundit ligjërisht mbajti proregativat e aprovimit të statuteve të komuniteteve fetare dhe angazhimin për subvencion financiar të tyre.  

Në këto rrethana komuniteti islam që në vitin e parë të pas luftës bëri përpjekje për shërimin e plagëve (dëmeve) që kishin pësuar ndërtesat e kultit dhe sistemi i fesë në përgjithësi si dhe për organizimin e veprimtarisë fetare. Fillimisht u ngrit një këshill i përkohshëm për përgatitjen e statutit të ri i cili u aprovua në kongresin III të besimtarëve islam në maj të vitit 1945.  

Statuti konfirmonte bazën sociale të komunitetit që përbëhej nga gjithë muslimanët e Shqipërisë si dhe sanksiononte organe drejtuese të tij. Organi më i lartë ishte Këshilli i Përgjithshëm i përbërë nga kryetari, 4 kryemyftinj të zonave dhe nga një përfaqësues për çdo prefekturë. Njëkohësisht u morën masa për vënien në funksion të xhamive dhe për të mundësuar ushtrimin e ceremonive fetare. Ndonëse në kushte të vështira materiale, me ndihmën e pakursyer të besimtarëve, u bë e mundur që brenda një kohe të shkurtër të riparoheshin ndërtesat e kultit.  

Ndërsa komuniteti musliman dhe besimtarët bënin përpjekje për ushtrimin e fesë, shteti i ri që po institucionalizohej, duke lejuar të drejtën dhe lirinë e veprimtarisë fetare, në të njëjtën kohë garantoi edhe të drejtën e propagandës ateiste antifetare. Çdo shtetas në përshtatje me botëkuptimin e tij dhe çdo organizate shoqërore, në përshtatje me programin e vet, mund të zhvillonte lirisht propagandën ateiste. Krahas ndarjes së fesë nga shteti u bë edhe ndarja e shkollës nga feja.  

Në këtë mënyrë fillimisht feja lejohej të ushtrohej, por ajo ndalohej të vepronte në kundërshtim me ligjet e shtetit. Këto parime u mishëruan në kushtetutën e parë të RPSH (Statuti) në nenin 18 të së cilës thuhej se "të gjithë shtetasve u garantohet liria e ndërgjegjës dhe e besimit". Njëkohësisht Kushtetuta ndalonte përdorimin e fesë për qëllime politike dhe formimin e organizatave politike mbi baza fetare. Si komunitetet e tjera fetare edhe ai musliman u la i lirë në çështjet e ushtrimit të ceremonive fetare, por vetëm brenda kufijve të caktuar me ligj.  

Duke i konsideruar të pamjaftueshme aktet legjislative udhëheqja komuniste shqiptare ndërmori një sërë masash të tjera që e kufizuan më tej fenë. Në këtë drejtim një goditje të veçantë përbënin masat në rrafshin ekonomik për dobësimin e pozitave ekonomike e të bazës materiale të fesë. Në kuadrin e shndërrimeve në fushën ekonomike në përgjithësi, e të mjeteve të prodhimit në veçanti iu bë fesë me anën e Reformës Agrare.  

Me anë të kësaj Reforme shteti i shpronësoi entet fetare të proveniences islame nga 3,163 hektarë toke dhe 61 000 rrënjë ullinj.  

Kjo reformë dhe një sërë masash të tjera në fushën fiskale e të shtetëzimeve e kufizuan tepër bazën ekonomike të fesë. Gjithnjë në rrafshin ekonomik një goditje tjetër i dha institucioneve fetare proçesi i kooperimit të mjeteve të punës e të prodhimit në bujqësi që filloi në fund të vitit 1946. Gjatë këtij proçesi në emër të unifikimeve e sistemeve të tokave institucioneve fetare iu morën sipërfaqe të tëra toke pa shpërblim ose në këmbim me toka improduktive.  

Masat shtetërore, për dobësimin e fesë, me kalimin e kohës po shkonin në kahje të kundërt me statutin ekzistues të saj. Me 26 nëntor 1949 doli ligji i ri për komunitetet fetare. Ai ndonëse i mbështetur në dispozitat kushtetuese mundësonte ndërhyrjen dhe vënien e fesë nën kontrollin e shtetit. Ky synim konstatohet lehtë në përmbajtjen e raportit justifikues të miratimit të tij, ku ndër të tjera thuhet se "...parimi i mosndërhyrjes në punët e fesë duhet interpretuar se feja qendron jashtë shtetit... ose si shtet brenda shtetit".  

Ndërhyrja e shtetit ndaj fesë duket edhe nga përmbajtja e disa neneve të këtij ligji. Kështu neni 12 u diktonte institucioneve fetare jo edukimin fetar e besimtarëve me dashurinë ndaj partisë shtet, kurse letërsinë e propagandën fetare e vinte nën kontrollin e shtetit. Përveç kësaj në emër të krijimit të një feje mbi baza kombëtare ligji ndalonte marrëdhëniet e drejtëpërdrejta të fesë me institucionet homologe jashtë shtetit. Ato mund të realizoheshin me ndërmjetësinë e qeverisë. Në Shqipëri u ndalua ngritja e degëve, shoqatave e urdhërave fetare e tjera, qendra drejtuese e të cilave nuk ndodhej brenda vendit. Ligji i jepte të drejtë absolute qeverisë të vendoste për titullarët e komuniteteve fetare. Në qoftë se ndonjëri prej tyre nuk plotësonte kriteret politike ajo mund ta pezullonte. Ndryshe nga ligji i mëparshëm ky ligj e linte evazive çështjen e subvencionit financiar të fesë. Në të thuhej vetëm "shteti mund të ndihmonte fenë".  

Ky ligj shënonte një fazë të re në marrëdhëniet e fesë me shtetin. Kompetencat e zbatimit të tij i mori në dorë një i ashtuquajtur "Komitet për çështjet klerikale" i ngritur pranë qeverisë.  

Ky komitet nga një organ në cilësinë e koordinatorit gradualisht u shndërrua në një organ diktati mbi fenë, duke përcaktuar edhe objektin e veprimtarive fetare. Përmbajtjen e ligjit qeveria shpejtoi ta bëjë menjëherë të njohur. Ajo u kërkoi komuniteteve fetare të rishikonin statutin e buxhetin e tyre duke linçuar diktatin "në ligj shprehet vija e drejtë e pushtetit popullor ndaj komuniteteve fetare, prandaj pritet respektimi rigoroz i tij".  

Një kujdes të veçantë bëri qeveria shqiptare (kuptohet nën udhëzimet e udhëheqjes komuniste -R.Z.) për përzgjedhjen e kuadrit fetar sipas kritereve politike. Kjo konstatohet në dokumentacionin zyrtar, ku shpesh ndeshen udhëzime të sakta mbi mënyrat e depertimit në organet drejtuese të fesë të elementeve "të besuar". Për arritjen e këtij qëllimi nëpunës të shtetit e të aparateve partiake merrnin pjesë aktive në fushatat e zgjedhjeve të organeve drejtuese fetare.  

Një drejtim tjetër i politikës së PPSH ishte ngushtimi i sferës së veprimtarive fetare, shkurtimi i personelit dhe i institucioneve fetare. Në një qarkore të qeverisë të vitit 1951, thuhej hapur se zgjerimi i veprimtarive fetare binte ndesh me politiken e partisë e të pushtetit, sepse rrit influencën e dogmës fetare në popull dhe zbeh autoritetin e partisë.  

Ky legjislacion në hapat e para të instalimit të sistemit socialist totalitar shënonte një dobësim të pozitës së fesë, përbënte një goditje tronditëse për gjithë "ndërtesën" fetare duke e lehtësuar luftën e mëtejshme.  

Përpos legjislacionit e masave të tjera në rrafsh politik dhe ekonomik për kufizimin dhe dobësimin e ndikimit të fesë në jetën shoqërore, nga partia shtet u organizua një fushatë e gjithanshme dhe e vazhdueshme ateiste në planin ideologjik.  

Megjithatë ndonjë orientim për prudencë ndaj besimtarëve, sidomos atyre muslimanë që ishin më të shumtë, e gjithë masmedia, shkolla, institucionet e tjera shtetërore, organizatat sociale hynë në një konfrontim pa precedent me ideologjinë fetare, që synonte dobësimin e fesë, ndalimin e letërsisë e kulturës fetare në përgjithësi, ku vendin kryesor kuptohet e zinte ajo islame. Është për këtë arsye që udhëheqja komuniste në qershor të vitit 1956, në një letër drejtuar gjithë komiteteve qarkore të PKSH, pasi vinte në dukje faktin se në vend gjallnonin ende shumë rite e festa fetare, të cilat "pengonin ecjen përpara" udhëzonte që gjatë punës për pengimin e festave fetare të mos kalohej në masa administrative. Kjo gjë theksonte ajo do të arrihej në sajë të një pune të madhe bindëse.  

Në kushtet kur institucionet fetare e vazhdonin veprimtarinë e tyre për të rritur ndikimin e fesë tek njerëzit, një vëmendje e veçantë iu kushtua edukimit me ideologjinë komuniste të brezit të ri. Në këtë drejtim një rol të madh luajti shkolla. Për këtë qëllim u morën masa për përshtatjen e programeve e të teksteve mësimore në mënyrë që në to të mos i bëhej asnjë lëshim botëkuptimit fetar. Po kështu u udhëzuan të gjitha institucionet kulturore e arsimore që propagandën ateiste ta lidhnin me jetën e përditshme. Në këtë kuadër një rëndësi të veçantë iu kushtua punës me leksionet e bisedat, të filmit shkencor e të eksperimentimit me të dhënat e shkencës në përgjithësi. Terreni kryesor i kësaj pune u bë fshati, ku përgjithësisht ndikimi i fesë qe më i madh e besimtarët ishin më të shumtë. Veprimtarët e punonjësve të kulturës nga qyteti u bënë propagandistë të botëkuptimit ateist në fshat.  

Në etapën e mësipërme (vitet ‘50) në kuadrin e gjithë luftës kundër fesë një vëmendje e veçantë iu kushtua masave të ndërmarra nga shteti komunist si ndalimi i krijimit të organizatave politike me baza fetare, ndalimi i botimit të letërsisë fetare, kufizimit e më pas heqja e mundësive për pregatitjen e kuadrit fetar.  

Udhëheqja komuniste pasi analizoi hapat e shënuara deri në këtë periudhë, në përpjekjet për kufizimin e fesë, hodhi parullën e luftës në front të gjerë kundër saj.  

Në fund të vitit 1965 dhe gjatë vitit 1966 mjaft të rinj të nxitur nga organizatat e PPSH mbi bazë krahine, qyteti e fshati ishin hedhur në luftë kundër ndërtesave të kultit. Me dt. 14 maj 1966 ishte mbyllur nga organizata e rinisë xhamia e katundit Xibrake të lokalitetit të Belshit (Elbasan). Një ditë më pas ishte mbyllur nga organizata e rinisë xhamia e fshatit Mynqan të lokalitetit të Cërrikut. Populli i lagjes "Kongresi i Përmetit" të qytetit të Shkodrës në mbledhjen e tij, të inicuar nga komunistët, me datë 5 qershor 1966 ishte shprehur për mbylljen e xhamisë dhe kthimin e territorit përreth në terren sportiv për familjet. Më 17 gusht disa komunistë anëtarë të kooperativës bujqësore së Shënkollit në emër të fshtrave lajmëronin famullitarin e zyrës famullitare të Breg Mates, në rrethin e Lezhës, se populli nuk i donte krezmimet "prandaj të lajmërohej ipeshkvi që të mos vinte për të kryer ceremonitë e zakonshme". Gjatë vitit 1966 ishin mbyllur faltore edhe në shumë rrethe të tjera të vendit nga të rinjtë.  

Nën presionet e manipulimet e partisë shtet Këshilli i Përgjithshëm i Komunitetit

20

Kosovo English / Nationalists break up Priština artists exhibition

« on: February 22, 2008, 04:34:55 PM »

BELGRADE -- Members of Obraz broke up the opening of an exhibition of works by Priština artists in Belgrade last night.

 
Obraz members outside the gallery (FoNet)

 
Some 300 members of the Obraz nationalist movement gathered outside the Kontekst gallery in Kapetan Miša Street, where the exhibition entitled “Retreat” was scheduled to open.

Some were carrying pictures of former JSO commander Milorad Ulemek, convicted of the murder of the late prime minister, Zoran Đinđić.

At around 1830, just prior to the official opening, two men entered the gallery, and tore down a poster with a picture of the commander of the disbanded Kosovo Liberation Army, Adem Jashari.

A large contingent of riot police soon arrived at the scene. Gallery Custodian Vida Knežević told B92 that they were now considering other ways of opening the exhibition.

“Sadly, the opening was interrupted following the arrival of, presumably, members of Obraz. The police suggested that we call things off after all, to avoid any further trouble, We’re now thinking of how else we could open the exhibition. I hope we’ll be able to do so, at least by invitation, so that people can see the exhibition,” explained Knežević.

The exhibition was organized by the Youth Initiative for Human Rights. The exhibition had been held in Novi Sad, prior to coming to Belgrade

21

Figura te shquara kosovare / Adem Jashari - Hero i Kosovës

« on: February 22, 2008, 04:19:35 PM »

Humanisti dhe shkrimtari malazias, Jevrem Berkoviq, bën homazhe te varri i legjendarit, Adem Jashari

Gjeneratat e reja të vendit tonë mbase nuk e njohin sa duhet shkrimtarin, publicistin e mbi të gjitha humanistin malazias, Jevrem Berkoviq. Ky emër është i mirënjohur për liridashësit e Kosovës, sidomos prej vitit 1981, kur në Kosovë filluan protestat dhe demonstratat e rinisë shqiptare me kërkesë për krijimin e Republikës së Kosovës. Ishte asokohe ndër të vetmit në Jugosllavi, shkrimtari Jevrem Berkoviq, i cili përkrahu kërkesat e drejta të rinisë shqiptare të Kosovës dhe për pasojë u ballafaqua me shumë shantazhe, izolim e satanizim. Megjithatë ai qëndroi e nuk u dha. Asnjëherë nuk u pajtua me qëndrimin diskriminues të Jugosllavisë kundër shqiptarëve, dhe kurdoherë që iu dha mundësia e mbrojti parimin e filozofisë realiste lidhur me të drejtat e kombeve për vetëvendosje.
Zëri i tij sado që i vetmuar, asokohe ngeli në kujtesën e liridashësve të vendit tonë, si zë i një përkrahjeje parimore, njerëzore. Dhe fatkeqësisht për shumë kohë Jevrem Berkoviqi ngeli i vetmuar në përpjekjet e tij humaniste, meqë shumica e intelektualëve serbë dhe malazias u bënë zëdhënës të çmeritur të politikave antishqiptare të Beogradit. Mirëpo, e drejta sado që mënon, nuk harron. Dhe shkrimtari malazias Jevrem Berkoviq erdhi kësaj radhe në Kosovë, jo vetëm për të marrë një çmim nderi për krijimtarinë dhe humanizmin e tij, por edhe për ta parë realitetin e ri, që u krijua në Kosovë pas dëbimit të forcave të errësirës. Ai nuk hezitoi, dhe për më tepër vizitoi edhe Kompleksin Memorial, “Adem Jashari” në Prekaz. Madje edhe bëri homazhe te varri i Legjendarit, ku ende nuk ka shkelur këmba disa liderëve të vendit tonë. Ai u përul para veprës heroike të legjendarit dhe para sakrificës sublime të Jasharëve për lirinë e Kosovës. “Nga këtu lindi shteti i Kosovës”, nënvizoi Berkoviq, në fletoren e përshtypjeve me rastin e vizitës në Prekaz. Shembulli i shkrimtarit, Jevrem Berkoviq, jo vetëm që duhet përshëndetur dhe duhet mbështetur me respekt dhe nderim të veçantë, por ky shembull duhet të shërbejë edhe për ta thelluar ndjenjën e respektit për njeriun si të tillë, pa paragjykuar racën, kombin apo fenë e tij.
Vlerësimi i tij “nga këtu lindi shteti i Kosovës” është shumë domethënës, madje edhe për një pjesë të elitës politike të vendit tonë, e cila politikën e vet amorfe nuk e bazon në esencën e lindjes së shtetit të Kosovës, por e gënjen vetveten dhe opinionin se qenka në rrugë për ta bërë atë. Sepse, pavarësisht se si do të zgjidhet çështja e Kosovës, shteti i Kosovës lindi me veprën e legjendarit Adem Jashari, ndërsa ende në Kosovë ka individë dhe grupe harbutësh e rrugaçësh, që flasin e shkruajnë se lufta e UÇK-së ishte konflikt, se Adem Jashari me bashkëluftëtarët nuk ishte më shumë se një grup luftëtarësh, se lufta e UÇK-së nuk ia solli lirinë Kosovës, e gënjeshtra të tilla profane, antikombëtare. Të tillët, po të kishin turp, njerëzi e fytyrë njeriu, do të skuqeshin nëse kanë dëgjuar deklaratat e shkrimtarit malazias, Jevrem Berkoviq. Shembulli dhe fjala e shkrimtarit humanist, Jevrem Berkoviq do të ngelë në kujtesën e liridashësve të Kosovës edhe për fjalimin e tij burrëror me rastin e marrjes së çmimit “Kepi i Shpresës së Mirë”, me të cilin u nderua nga juria e poetëve, ditë më parë, në Mitrovicë. “Është e rëndë dhe me përgjegjësi që sonte këtu, në Mitrovicë, të jesh Jevrem Berkoviq. Ndërkaq është shumë e bukur të jesh, pjesëtar i popullit, juria e nderuar e të cilit më ndau një mirënjohje kaq të lartë ndërkombëtare, siç është “Kepi i Shpresës së Mirë”. Më tutje shkrimtari dhe humanisti Berkoviq ka shtuar: ”Dramat e mëdha të popujve ndodhin e kalojnë. Dhe nga ato drama popujt dalin ngadhënjimtarë, ose zhyten në humnerën e së kaluarës. Kjo i ndodhi edhe popullit shqiptar në Kosovën shqiptare dhe atyre që këtë vend e përjetojnë si atdhe të tyre. I ndodhi mu ajo, dhe ata që deshën ta vrasin, e forcuan, ndërsa veten e shpërngulen jo vetëm nga Kosova, por edhe nga miti i Kosovës, mit të cilin e krijuan me lahutarët, priftërinjtë, rapsodët etj, duke menduar se kjo do të jetë arma e tyre vrastare pushtuese, arma e tyre shpirtërore për shkombëtarizimin e shqiptarëve. Mirëpo miti i tyre i tradhtoi, dhe së pari i bëri viktima të veta, e pastaj i ballafaqoi me të vërtetën e vrazhdë”. Këto konstatime filozofike, emancipuese dhe historike të shkrimtarit Berkoviq duhet të shërbejnë si mësimi i parë i abetares për të gjithë politikanët serbë, për Kishën serbe dhe për të gjithë ata, që kanë bërë përpjekje për të realizuar mitin e shpifur për Kosovën si djep të Serbisë. Këtë mësim do të duhej ta kuptonte edhe besniku fanatik i idealeve internacionaliste, ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Besnik Mustafaj, i cili ka ngulur këmbë që Kosova sërish të mbetet e kushtëzuar nga Serbia, nga Serbia e cila ka bërë përpjekje të pareshtura shekullore për ta shfarosur, duke u shërbyer me mitet dhe duke bërë përpjekje për ta vrarë të vërtetën.
Shkrimtari dhe humanisti, Jevrem Berkoviq, është në radhë të parë nderi i popullit të vet, është edhe nderi i së vërtetës, e cila ka nevojë të thellohet, me qëllim për të filluar sadopak përpjekja e fillimit të besimi në mes të atyre njerëzve, që kanë dhënë prova humanizmi dhe mirëkuptimi të ndërsjellë. A. Q



-------------------------------

Askend nuk po e mbytka marrja e turpi ku jane udhheqesija e LDK-se o zot eshe ata i thone vetit shqiptar!!!!!
__________________
KOSOVË GËZUAR PAVARËSIA

22

Kengetaret shqipetare / ERMAL FEJZULLAHU: Fal zotit jam i lirë, jo i dashuruar

« on: January 13, 2008, 12:25:33 PM »

Absolutisht mjaft i pëlqyer nga vajzat, qofshin këto kosovare apo shqiptare, shumë i dhënë pas këngës pa lënë mënjanë edhe studimet. Ermal Fejzullahu në këtë intervistë rrëfen angazhimet e tij në çdo album që realizon duke u kujdesur në maksimum për detajin më të vogël si dhe rrugën që ndjek drejt suksesit. Jeta private është ajo që e preokupon më pak duke dashur të qëndrojë i lirë, jo nën shoqërinë e ndonjë vajze simpatike edhe pse këto të fundit nuk janë të pakta që ëndërrojnë ta kenë pranë....

Kënga juaj e fundit u kthye në një hit këtë verë. Kujt i thotë Ermali “E shkuar e harruar”?
Jo vetëm kënga “E shkuar e harruar” por të gjitha këngët e mia nuk kanë të bëjnë aspak me jetën time private kështu që unë thjesht mundohem vetëm t’u jap maksimumin tim dhe t’i interpretoj sa më mirë që mundem.


Je tip që kur i kthen shpinën dikujt e harron përgjithnjë apo të m-beten kujtimet e mira?
Nuk më ka ndodhë që t’i kthej shpinën dikujt në qofte se faji ka qenë i imi, por nëse më humb besimi tek dikush s’behet fjalë që të kem kontakt ashtu si kam pasur më parë.


Veç këtij hiti, tashmë në treg keni hedhur edhe një klip tjetër, si ia arrini të realizoni kaq shpesh klipe?
Preferoj që të realizoj klipe duke qenë se është një marketing i mirë për këngën dhe i jep më tepër emocion etj. Në çdo album timin kam patur nga dy ose tre videoklipe të realizuara.


Mendoni që -me anë të klipeve do të jeni më i preferuar për publikun, apo është mënyra më e lehtë për të bërë një album?
Deri tani kam realizuar tre albume dhe gjithë punën që e bëj pa kursyer asgjë, e bëj për të realizuar një të tillë, që mendoj se është shtyllë për një këngëtar, pra përmbledhja e këngëve të mira. Kurse klipet ashtu sikurse e theksova më
art më ndihmojnë për gjëra të tjera.


Kë e konsideroni konkurent të fortë, në kuptimin e mirë të fjalës?
Gjithë tregu muzikor është konkurencë, dhe kjo më ndihmon më shumë sepse mundohem të punoj edhe më shumë për të arritur sukses të mëtejshëm.


Cili është personi që iu mbështet më shumë në punë, përveç prindërve që i keni
permendur shpesh?
Po sigurisht që prindërit më ndihmojnë shumë, menaxheri im Jeton Dautaj, daja im Hysi dhe shoku i jetës Malësori.


Shpenzoni shumë për klipet, veshjet e të tjera gjëra që nevojiten për punën?
Shpenzoj për klipet. Për profesion shpenzoj shumë kurse në jetën e përditshme nuk shpenzoj shumë. Garderobën ma blejnë prindërit gjithmonë.


E vazhdon shkollën, keni kohë të lirë për të studiuar?
Kam përfunduar shkollën e mesme amerikane dhe studimet e larta mendoj t’i vazhdoj në Fakultetin e Ekonomisë në degën e Marketingut.

Çfarë po bën aktualisht, pas p e r i u d h ë s s ë n g j e s h u r të verës?
Vërtet ka qenë një periudhë shumë e ngjeshur në vere kështu që momentalisht jam i angazhuar fundjavave nëpër diasporë, kurse ditët e tjera merrem me sport e me gjëra që më bëjnë mua të ndihem mire.


Adhuruesve padyshim ju intereson ana e fshehtë qe ju dini ta ruani mire, por qarkullojnë fjalë që keni një të dashur me emrin Saranda, mund të na flasësh më shumë për të?
Nuk është aspak e vërtete se kam një të dashur. Të them të drejtën tani po e dëgjoj për herë të parë këtë. Unë jam i lire, falë zotit dhe ende nuk kam të dashur.


Dilni gjatë mbrëmjeve me miq apo e keni kohën të kufizuar?
Nuk i preferoj shumë daljet ne orët e vona dhe sigurisht unë jam shumë i zënë dhe me punë të ngjeshur.

Ke shumë adhurues në Shqipëri, si e ndjen veten kur je para tyre?
Kam pasur shumë çaste të mira kur kam kënduar në Shqipëri, mbaj mend në fillim kur dola në skenë për herë të parë në Tiranë kam përjetuar emocione të paharruara por s’duhet harruar se në përgjithësi publiku shqiptar si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri janë shumë të zjarrte dhe shumë shumë të mirë. Kështu që ndihemi mirë kudo para tyre.

Dhe së fundi, cilat janë planet afatshkurta, do të angazhoheni në fushatat elektorale?
Jam duke punuar dy këngë të reja të cilat shpresoj se në fund të këtij viti do jenë në duart e adhuruesve të mi, kurse në fushatë nuk mendoj se do te këndoj meqenëse politika nuk më intereson shumë. Unë e dua artin dhe të gjithë ata
q ë e p ë l q e j n ë m u z i k ë n t i m e , prandaj nuk bëj muzikë për arsye të tjera.

23

Kengetaret shqipetare / Interviste me kengetaren Ermanda Durmishi

« on: December 24, 2007, 06:21:34 PM »

Këngëtarja Ermanda Durmishi  në prag të një albumi të dytë.


 Emigracioni është sfida më e madhe e kohës së sotme moderrne


Çasti më i vështira i jetës kur kam patur nënën të sëmurë. Ndërsa ajo ishte në spital, unë isha në koncert.


Nga Albert Zholi


Simpatike, e thjeshtë, e sinqertë, e lirshme në bisedë, këto ishin impresionet e para me këngëtaren Ermanda Durmishi. Jeta e saj skenike, valëzon sa nga Korça,  Maqedonia në Amerikë, ku tashmë vend i Demokracisë së Artë është dhe ankorimi më i gjatë, pasi aty ka krijuar dhe familje. Larg politikës, por e dashuruar marrëzisht me këngën ajo nuk mund ti fshij lotët e mallit pas shumë vitesh kthimi në atdhe. Në bisedë fytyra e saj e qeshur përcjell natyrshëm  karakterin e një femre optimiste, që nga qyteti i lindjes (origjinës) ka përvetsuar artin e vështirë të të qënit njerëzor dhe  artist në shpirt. Nuk e mohon se qyteti i Serenatave kanë mbrujtur tek ajo dashurinë e parë për këngën, si dhe ëndërrimet e pafundme për të zotëruar skenat, ku do të përhapte zërin e saj potent. Ka lindur në  Korçë, ku ka kryer dhe  shkollën tetëvjeçare. Duke patur pasion këngën është aktivizuar në radio “Korça” dhe është bërë e njohur në atë kohë me këngën “Lule Velo partizani”, këngë që u bë mjaft popullore. Më pas është aktivizuar në festivalet e fëmijëve duke vazhduar më tej studimet në lice për kanto dhe së tejmi Akademinë e Arteve. Në vitin 1990 merr pjesë në festivalin Kombëtar të RTVSH me këngën “Mësues dhe shokë”, më pas largohet nga Shqipëria duke jetuar në Maqedoni dhe rrugëtimi i saj ka vazhduar  në të gjithë diasporën. Së fundmi jeton në Amerikë bashkë me bashkëshortin. Sipas saj jeta është një lëndinë e bukur që duhet mbajtur me kujdes nga gjembat dhe barërat e këqia.


Në fëmijërinë tuaj kush ju zbuloi për herë të parë si këngëtare?

-Që kur kam qenë në kopësht dilja dhe këndoja para shokëve dhe ka qenë edukatorja ime Fatmira e cila më ka zbuluar. Ajo më aktivizoi me fëmijët, duke më futur në konkurset që bëheshin në atë kohë. Mbështetja ka qenë dhe e familjes sime të cilët më kanë inkurajuar. Në jetë çdo gjë e bukur zanafillën e ka tek familja.

Si fëmijë mbaj mend që kam qenë shumë çapkëne dhe shumë llupëse. Shpeshherë edukatoret më hiqnin veshin për ndonjë zarar të vogël që bëja me shokët. Kam qenë shumë fëmijë social dhe vazhdoj të kem nevojë të jem e shoqëruar me njerëz që respektoj. Mendoj se mbetem e njëjta natyrë, dhe pse tani janë zgjeruar të metat dhe virtytet me të cilat jam mësuar që në fëmijëri.


-Si ka qenë jeta juaj shkollore e atëhershme. Keni patur probleme me ndonjë mësues?

-Koha e shkollës kanë qenë vitet më të bukura të jetës sime. Kam shumë nostalgji për vitet e liceut. Tirana për mua ishte ëndërr dhe ardhja në Lice ishte një buqetë lulesh për mua në atë kohë. Liceun e vecoj nga shkolla e lartë. Kjo për faktin se shkollën e lartë e vazhduam pak nga liceistët, ndërkohë që në lice kemi qenë shumicë dhe unë kam jetuar në konvikt. Marëdhëniet kanë qenë shumë të mira dhe me kujdestarët, por më të mira kanë qenë me mësueset e lëndëve të përgjithshme dhe shumë shumë të mira me mësueset e kantos. Mua më ka dhënë mësim si profesoreshë artistja e merituar Edit Mihali, të cilën e përshëndes, njëkohësisht dhe Vitore Mamaqi të cilën e dua shumë . Ato më kanë trajtuar si vajzën e tyre dhe jo si studente, duke më ndihmuar të nxjerr vlerat që duhet të jap si këngëtare.


-Ke ngrënë ndonjëherë ndonjë shuplakë?

-E kam ngrënë  një shpullë nga mësuesi i harmonisë, Kujtim Haxhiu, dhe kjo për faktin se nuk kisha bërë një detyrë. Pra ishte faji im.


-Keni dalë në skenën e madhe në një vit të vështirë apo jo….

-Është e vërtetë. Ka qenë viti 1990 dhe ka qenë një viti tranzicioni i vështirë. Në festivalin e madh Kombëtar të RTVSH, mora pjesë  me këngën “Mësues dhe shokë”. Kemi patur si regjizor Osman Mulën . Si sot më kujtohet që kur bëheshin provat gjenerale të festivalit, na u thye xhami dhe unë u rrëzova mbrapa skenës. Ishte eksperienca më e bukur e jetës sime. Ishin momentet kur ndaheshin përfundimish dy botë, ajo e të qënit këngëtare skenash të vogla dhe ajo e skenave me përmasa më shumë se kombëtare. Ishte përgjegjësi dhe ankth. Këtu fillonte sfida e jëtës skenike. Kanë qenë gjëra shumë interesante që ndoshta ndokush nuk i vë re, po për mua kanë qenë të pashlyeshme në kujtesë. Ka qenë një interpretim në “Play back”, jo live. Për mua ishte mirë, sepse unë vija nga muzika klasike dhe e kisha akoma të vështirë të paraqitesha në një skenë festivali.


-Ju keni kënduar shumë zhanre muzikore duke nisur nga muzika klasike tek ajo e lehta. Por keni lindur në vendin e serenatave korçare. A janë ato pjesë e repertorit tuaj?

-Unë mund të këndoj në shumë zhanre, por këngët ku e gjej më shumë veten janë serenatat korçare, kjo për faktin se këto janë tradita e vendit ku unë kam lindur. Kam marrë pjesë në vitin 2000 në festivalin e serenatës ku kam marrë çmim. Ka qenë kënga “Zemra ime këndon për ty”, një kompozim i Adrian Jorgjit , një nga kompozitorët më të talentuar në Korçë. Kam nxjerrë gjithashtu dhe albumin tim të parë që titullohet “Sytë jeshilë” me serenata, ndërkohë që tashmë jam kthyer me një album të dytë ku nuk prek vetëm zhanrin e serenatës, por duke prekur nga pak të gjitha zhanret. Kjo për faktin se diaspora më ka respektuar shumë në koncertet që bëj dhe unë duhet të respektoj traditën e tyre, duke i sjellë në këtë mënyrë diçka që ato pëlqejnë. Dua që ta gjej veten shqiptari nga Jugu, shqiptari nga Veriu, patrioti që do flamurin por ta gjej vendin në album dhe dashuria.


Vjen në Shqipëri këtë radhë për…

-Më ka sjellë një ftesë e Zamira Kitës për të marrë pjesë në festivalin e serenatave që  zhvillohet në Korcë, një nga festivalet më të bukura të traditës. Dhe albumin e dytë..


Ç’farë ju largoi nga Shqipëria?

-Unë jam martuar në Amerikë dhe nuk kisha rrugëzgjidhje tjetër përveçse të largohesha drejt bashkëshortit tim.

Janë shumë arsye që të shtyjnë në emigrim. E para për të përmirësuar ekonominë. Dhe më pas, për t’u ndjerë më e integruar shpirtërisht dhe profesionalisht.


Me valixhe në dorë gjithnjë?

-Kam jetuar për një kohë të gjatë në Maqedoni, Zvicër dhe Kosovë. Është e vërtetë që jeta ime bëhet me valixhe në dorë, duke udhëtuar gjithkund. Por gjithnjë jam kthyer në Korçë  për të takuar prindërit e mi.


-Çastet më të vështira të jetës suaj?

-Kur kam patur nënën të sëmurë. Ndërsa ajo ishte në spital, unë isha në koncert. Artisti është i detyruar të këndojë dhe kur të qan shpirti. Spektatori nuk e dinte se çfarë ndjeja unë brenda meje. Por dhe faktin që ditët e festave ne përgjithësisht largohemi nga familja për të marrë pjesë nëpër koncerte. Mendoj se dhe festat e fundvitit do jenë nëpër koncerte.


Vështirësia në jetën e të qënit emigrant?

-Që duhet të luftosh për të jetuar, sepse nuk të ofron askush asgjë. Nuk është një jetë e lehtë. Emigracioni është sfida më e madhe e kohës së sotme moderrne.


Cili është kuptimi juaj për dashurinë?

-Dashuria për çdo njeri është gjithçka. Ajo të jep impulsin për jetën. Ajo i jep kuptim jetës  jo vetëm për një njeri por dhe për artin dhe jetën në përgjithësi. Gjithsesi...

Nuk dua ta prek këtë temë, por ndjehem e lumtur. Megjithëse  jeta ime ka patur disa brenga, por tashmë me bashkëshortin tim e kam kthyer lumturinë në zemrën time. Nuk më pëlqen ta përcjell dhimbjen. Tek të tjerët përcill gëzimin, dhibjen kapërdije. Këtu del në pah forca e njeriut.


Amerika dhe ju?

-Amerika nuk është ashtu siç e mendojnë të gjithë shqiptarët, e shtruar me lule. Nuk është se i ke dyert e hapura. Ke shumë vështirësi  për t’u përshtatur dhe për të fituar vendin që të takon, sidomos kur e dinë se nuk je amerikane etj. Për artistin është shumë e vështirë. Konkurenca është në zenith. Për mua ka qenë më e lehtë se kam patur ndihmë bashkëshortin dhe vëllain dhe disa njerëz të mi dhe shumë miq, që unë kam kënduar shqip nëpër tryeza, dasma apo aktivitete shqiptarësh.


A mund të na e përcillni ditën tuaj të parë në  Amerikë?

-Ishte një ditë plot me ankth. Meditime. Në mendje ç’farë nuk çoja. Një ditë kur unë isha shumë e trëmbur, ku më priste një botë krejtësisht e panjohur. Ndjehesha e kontraktuar dhe e mbyllur në guackë sepse nuk ndjehesha vetvetja, derisa kur zbrita në aeroport rrija si e ngrirë. Disa minuta..Pastaj të afërmit dhe gjendja kaloi...Pra pas pak sheh që ambjentohesh me njerëzit, me vendin. Fundi i fundit siç ndodh kudo , kur shkon për herë të parë. Por në këtë rast flitej për Amerikën që çfarë nuk kemi dëgjuar. Na dukej si planet tjetër.



Ç’farë do të veçonit nga  koncertet tuaja?

-Mbaj mend që kemi qënë një koncert në Miçigan dhe vjen një nënë pensioniste e cila më përqafon duke qarë. Sepse unë këndova një këngë për nënën dhe ajo përjetoi historinë e saj personale. Më treguan që e kish  patur djalin emigrant dhe pas shumë kohësh është takuar (përqafuar) me të birin (si kënga). Por më vonë, fati e kish ndëshkuar përsëri, sepse  djali i saj kishte ndërruar jetë para tre vjetësh. Pas këngës, ajo më afrohet, më përqafon mes lotësh  duke më thënë:”Mu duk sikur takova tim bir!” Jam emocionuar shumë, sepse m’u duk sikur kisha pranë nënën time. Lotët e nënës janë të padurueshme, më tepër se prekëse.


A e keni ndjerë veten ndonjëherë keq?

-Po. Kur nuk të njohin në publik. Kënga e parë është një përpjekje serioze. Publiku pret të të dëgjojë që të vlerësojë se kush je. Ka ndonjë këngë që nuk i pëlqen, nuk të duartroket dhe ky është momenti më i trishtuar për këngëtarin. Por ka  dhe çaste të tjera të veçanta të mbushura me shumë të puthura, lule, falënderime. Gjendja e artistit varet gjithnjë nga raporti që krijon me spektatorin.



Sa kujdes  i  kushtoni lukut?

-Luku është një respektim ndaj publikut që të ndjek. Garderoba është pjesë e veçantë e çdo artisti që duhet ti përshtatet çdo artisti. Që i përshtatet, pa dyshim dhe stilit të këngëtarit.  Nuk mund të vishesh me pantallona xhins për të kënduar “Perëndeshën e bukurisë”, psh. Janë ca gjëra që kërkojnë klasike, moderrnen.


Çfarë vishni ju kryesisht në skenë?

-Unë i preferoj të dyja. Thellë brenda meje është klasikja. Ndoshta mund të më quajnë dhe provinciale por unë minifundet dhe dekoltetë nuk i pëlqej . Pavarësisht se nuk i paragjykoj ato që i veshin. Në natyrë jam tip sportive  dhe shpesh vishem klasike.


Të kushton shumë garderoba?

-E kam realizuar me ndihmën e bashkëshortit dhe të familjes sepse në fakt kushton shumë më tepër se të ardhurat që unë nxjerr nga kënga. Një artist ka më shumë vlera shpirtërore se materiale. Nuk mund të them se ne artistët kemi të ardhura të konsiderueshme.


Mendon se popullariteti fitohet më shumë nga bukuria?

-Jo. Nuk besoj. Nuk mund të përcaktohen vlerat e artistit nga pamja e jashtme. Mendoj se këngëtari mundohet të përmirësojë pamjen e jashtme dhe garderobën me të gjitha mundësitë që ka. Por talenti është tjetër gjë.


Ngjyra juaj e preferuar?

-E kuqja.



Ushqim i preferuar?

-Sallatat.


Këngëtarja më e preferuar?

-Nuk mund të veçoj shumë. Nga të huajt më pëlqen Luçiano Pavaroti i cili ka ndërruar jetë prej pak kohësh dhe mendoj se  ka qenë një humbje e madhe. Ndërkohë që më pëlqejnë Whitney Hjuston dhe Celin Dion. Më pëlqen mënyra se  si ato interpretojnë.


Pushimet tuaja?

-Kam shkuar kudo. Në Antalia dhe në Greqi por dhe në Amerikë. Por Sarandën e preferoj shumë, sepse është një vend i vogël dhe shumë i bukur që për artistin përkthehet si një relaks i vërtetë.


Po të kishit shumë para çdo të bënit?

-Do ndihmoja të varfrit sepse është një gjë që e bëj me shumë shpirt. Sepse nëse i lutesh zotit për të plotësuar një dëshirë ai ta jep  në mënyrën e duhur. Varet se ç’quhet pasuri nga shqiptarët. Nuk mendoj se jam shumë e pasur materialisht, por shpirtërisht e ndjej veten plot.


Kush është pengu më i madh i jetës tuaj?

-Do kisha dëshirë të merrja pjesë në festivalin europian, por në mënyrë dinjitoze.


Çarë vlerësoni tek një njeri?

-Vlerësoj ndershmërinë, karakterin, shpirtin e mirë. Urrej shumë hipokrizinë. Ajo më lodh.


Keni gënjyer ndonjëherë?

Ndonjë gënjeshtër pa zarar. Më kujtohet që një herë në fakultet kam gënjyer pedagogun duke i thënë se më kish vdekur gjyshja, ndërkohë që gjyshja kishte kohë që më kishte vdekur. Kur vjen babi për të takuar pedagogun më doli gënjeshtra shumë shpejt. Babi vërtet më shau shumë duke më thënë të mos e edukoja gënjeshtrën brenda vetes, se do më bënte shumë dëm. I ruhem gënjeshtrës, sepse një fjalë e urtë thotë. Gënjeshtra i bën dëm atij që e jep, por më shumë atij që e merr.


Çfarë jeni duke përgatitur?

-Një album të ri . E kam përgatitur tek studio “Kristi”. Shpresoj shumë shpejt ta nxjerr në treg. Titulli  ...? Ende. Kam shumë pretendime në këtë album. Dua që të jetë në kompleksitet i suksesshëm. Se kam vendosur ende si do ta titulloj...Disa herë njeriu...Eh..!


Udhëtimi më i bukur?

-Kur kemi udhëtuar për në Gjenevë, kur në mes të liqenit është e shkruar në frengjisht :”Paraja e ngre ujin përpjetë” dhe me të vërtetë, që uji ngrihej aq lart, sa nuk e shihje dot se deri ku shkonte uji. Atë thënie e kisha dëgjuar, por nuk e kisha faktuar. Ishte një nga mrekullitë e botës që nuk do e harroj kurrë.


Dëshirat për të ardhmen?

-Njeriu ka shumë ëndrra për të ardhmen. Kam dëshirë të jem e lidhur me muzikën dhe të mos ndahem kurrë nga ajo.


Keni shumë mikesha?

-Kam. Por kam më shumë shokë se shoqe, kjo për faktin se gjinia e kundërt të jep më shumë këshilla pa patur parasysh xhelozitë personale. Me shokët e gjen mirëkuptimin më mirë. Megjitahtë në emigarcion dua të përshëndes në mënyrë të vecantë bamirësen Vitore Stefa Leka dhe këngëtaren Alida Hisku.


-Emri Ermanda?

- (Më ndërpret dhe qesh). Më duket se motra ime e ka parë në një film dhe ma ka ngjitur mua.  Por më thërrasin kryesisht Era sepse në fakt jam si erë. Gjithnjë me një valixhe në dorë tek fluturoj nga një vend në tjetrin. Era është emër poetik apo jo? Era lot me flokët, me fytyrën, me gjethet e pemëve, me fustanet e vajzave, me barin  e lëndinës, me balluket e cunave, me petalet e luleve...Me valët e detit. Era dhe vala..më pëlqejnë të dyja

-Urimi juaj?

-Gjithë shqiptarëve kudo që janë gëzuar festat e fundvitit. Në familjet e tyre viti që vjen të gjej lumturi, punë, gëzim, harmoni, paqe. Gëzuar!

24

Kengetaret shqipetare / Album i ri ”Kili, kili” i këngëtares së mirënjohur Babeta Shahini..

« on: December 24, 2007, 06:20:41 PM »

 
Një Ninullë për meshkujt ?!!



Nga Albert Zholi


Këtë album ja kushtoj simpatizantëve, të apsionuarve të këngës popullore, familjes time, por në vecanti emigrantëve shqiptarë kudo që janë....

Album i ri i Babeta Shahinirt një Ninullë për meshkujt

Ngacmimeve të tilla nuk i ka shpëtuar as Bill Klintoni



Fiks një vit pas daljes në treg të albumit shumë të suksesshëm “Si karamele”, dhe Babeta paraqitet para publikut dhe dashamirësve të saj me një album të ri. Një album provokues, me një zhanër që përcjëll risi në muzikën shqiptare, atë  të ndërthurjes interesante të  këngës popullore tipike shqiptare me atë të muzikës moderrne. Babeta vjen në këtë album më e sigurt, më e vëmëndshme, më e kjudesshme, më selektive, më largpamëse. Duke parë me sinqeritet tregun e disqeve dhe të shtëpive diskogarfike ajo vjen në këtë prag Viti të Ri me nje album impresionues, në një bashkpunim serioz me një shtëpi të re diskografike e cila e hap siparin e saj me këtë album. Pra është shtëpia diskografike “Hit Rekords”, një shtëpi dikografike që do të publikojë vetëm Hitet e këngës popullore dhe asaj të ndërthurur shqiptare. Një vit punë, pagjumësi, stress, dialog, tendosje, shtrëngim nervash, lënie disi pas dore të Borës së vogël (vajzës 5-vjecare), për të përfunduar albumin më të lodhshëm sipas saj. Dhe nga puna e madhe vjen dhe gëzimi, apo vlerësimi i madh. Ajo tashmë është e kënaqur, e lehtësuar me veten dhe pret ethshëm reagimin e publikut..”.Kili Kili”..një emërtim sinjifikativ. Një risi në dy drejtime: Të bashkpunimit me një shtëpi të re diskografike ku përcillet një dimension i ri i këngës popullore në shartimin me modernen dhe me një ninull për meshkujt. Këtu qëndron dhe provokimi i albumit, apo më mirë të themi misteri i tij... Mister  shumplanësh. Ninull për meshkujt...?!!! Intervista e nxjerr në pah këtë mister...


-Babeta, si gjithmon në prag të Viti të Ri edhe këtë vit me një album të Ri... Si erdhi ky album ?

- Si një përgjegjësi. Përgjegjësi ndaj simpatizantëve dhe të apasionurave pas këngës popullore të ndërthurua me atë moderrne. Eshtë një ndërmarje e vështirë por e bukur. Tashmë dëgjuesi është më i vëmëndshëm. Pret të reja... Si në planin e kompozimit edhe në tekst.Kërkon këngë të thjeshta. Jo të ndërlikuara. Të qeta për veshin, për të larguar streset e shumta. Suksesi dhe shitja në kohë të kënaqshme i albumit “Si karamele” më vuri para një prove të re. Të një gjetje kompozicionale dhe poetike të albumit. Kjo është si një detyrim që nuk mund ti shmangesh nqs dëshiron sfidën, përballjen me kërkesat e kohës, ambicies si këngëatre.

-“Kili—Kili”. Një emërtim intersant dhe intrigues. Cfarë përmabn teskti i kësaj kënge ?

-Kjo është gjetja e autorit. Është një risi në tekst.

-Pse?

Për vetë faktin se autori i teskstit A. Trebicka ka luajtur me vargun dhe fabulën e tekstit. Ai ka përcjellë në mnëyrë intriguese por edhe si gjetje një Ninullë për meshkujt. Kushdo habitet me tekstin. Një Ninullë për meshkujt ?!! Asnjë nuk ka parë në treg Ninullë për meshkujt. Ato janë për fëmijët. Kjo është e bukura, e vecanta, thyerja e një tabuje (nqs mund ta them kështu). Në fillim e pamë me skepticizëm. Por në treg duhet guxim. Duhet vendosmëri. Risi..

Cfar ke shpirti im

Je gjithmon serioz

Hajde zemra ime

Se kam qejf të loz.


Kili..Kili unë të ngacmoj

Të gjithë burrat e botës janë njësoj..


Këtu fillon provokimi në vargje.. Sepse në të vërtetë, burrat në botë nuk jan të gjithë njëlloj. Ata kanë karaktere të ndryshme. Temperamente të ndryshme. Por janë njëlloj në të përkëdhelur.. U përkëdhelet sedra kur një femër e bukur u fal një buzëqeshje më tepër..Kur një femër i ngacmon me sy, me kokë, ....Kur meshkujt   ledhatohen nga  femrat, ngazëllehen. Lëre pastaj kur Gudulisen....Miklohen...Ky është dallimi ...këtu merr formë Ninulla për meshkujt. .Kush është ai mashkull sado serioz, i ekuilibruar, indiferent që nuk do ti falte një buzëqeshje një femre të bukur që e ngacmon, provokon ?!!  Ngacmimeve të tilla nuk i ka shpëtuar as Bill Klintoni...Kjo është fabula e tekstit.


-Sa këngë ka albumi ?

-Albumi ka 8 këngë. Albumet e mija janë të njëjtë në sasi. Kjo është një mesatare që dëgjuesi të mos lodhet. Kushdo që do ta marrë albumin nuk do të gjejë momente dileme. Kalon masa, prishet cilësia. Nuk vrapoj në sasi, por në cilësi. Eci e sigurt, me hap. E kontrolloj mirë ku e vë këmbën.  Kush dëgjon një album sado i bukur qoftë, nuk mund të dëgjoj më shumë se 8 këngë. Qoftë kur është me makinë. Qoftë kur është në zyrë, shtëpi, apo në kushte të tjera dëgjimi. Cdo gjë ka një masë. Asaj duhet ti ruhesh se pastaj kalon në montoni, mërzi, bezdisje, rutinë..

-Një punë e lodhshme një vjecare. Sa këngë keni seleksionuar ?

-Plot 16 . Ju e dini se unë kompozitor kam bashkshortin tim Ilir Ballën. Ai i përshtat këngët sipas temperamentit tim. Bile dhe shumë tekste. Tashmë ai njeh cdo detaj të temperamentit tim të të kënduarit. Forcën time të zërit. Ky bashkëpunim e lehtëson punën time. Jo gjithkush nga këngëatret  i ka kushtet e mia. Jo kusdo e gëzon këtë komoditet.  Pra,  pas një maratone prej 16 këngësh vecuam vetëm 8. Seleksionimi nuk ishte i lehtë. Punonim nga 5-6 orë cdo ditë. Kjo nuk ishte e pakët. Lodhje, stres, largim nga problemet familjare. I jam shumë borxhlie vajzës time Borës. Shumë herë ajo vinte në studio dhe më kapte nga fustani për t’ju përkushtuar sadopak.

-E vecanta tjetër e këtij albumi?

-Titujt e këngëve. Janë tituj po kaq provokuese. “Bateria Full”, “Çimçakizi”, “ Zot o zot”, “Gogozheli”, O ma”, janë disa nga titujt e këngëve të albumit. Janë tituj konciz, paksa të cuditshëm dhe të panjohur nga veshi i dëgjuesve. Do jenë një pjesë e suksesit.

-Ju pretendoni se këto këngë janë të një zhanri të ri.  Si mud ta kuptojmë këtë ?

-Po. Shumë qartë. Nuk janë këngë të mirëfillta popullore. Ky zhanër është një ndërthurje e këngës popullore shqiptare me atë moderne. Ndoshta ekperimentohet për herë të parë. Pra përvec ninullës këtu  do të ketë balada, danc, një kooperim që të ngacmon..

-Ckuptoni me këtë kooperim?

-Një ndërthurje  e paqtë e folkut me moderrnen.Jo këngë popullore tipike të një krahine shqiptare apo një tjetre. As vetëm një ndërturje midis tyre. Në repertorin tim unë kam këngë popullore nga të gjitha krahinat e vendit. Ky album e kalon këtë cak. I jep një fllad më të gjerë dhe të shpeshtë këngës. E mban në tension. Relaksi dhe meditimi janë në një formacion perfekt. Jashtë klisheve dhe rregullave strikte. Një rrugëtim i ri. Si një autostradë e panjohur, që pret të papritura të këndshme, që të befasojnë por nuk të trishtojnë, por të ngjallin vetëm gëzim, optimizëm. 

-Në këtë nismë a keni bërë një testim paraprak?

-Sigurisht. Cdo gjë është paraparë. Kemi bërë një tetim mes miqsh. Njohës të mirë të këngës popullore, Testim që vazhdoi 3 muaj, Vendosëm të vazhdojmë kur ramë të gjithë dakort. Testuesja më e sinqetë pore she më e rreptë ka qënë vajza jonë Bora. Kur ajo dëgjonte dhe na thoshte nuk më pëlqen, ne si grup mendonim gjatë. Ajo gjithë ditë dëgjon këngë popullore por edhe të lehta. I njeh mirë këngëtarët.


-Me këtë album ju merrni dhe një ndërmarje tjetër. Atë të bashkpunimit me një shtëpi të re diskografike. A nuk është një risk ?

-Po. Risku është i pranushëm kudo për këngëtaret. Por risku shumë herë është pjesë e suksesit. Tani në Shqipëri ka 5 shtëpi diskogarfike. Që janë prestigjioze.  Por në këtë shtëpi të re, unë kam si bashkpronar dhe burrin tim, Ilirin. Ai është këmbëngulës në profesionin e tij si kompozitor dhe instrumentist. Më ka ngjallur gjithmonë besim. Janë një grup plot ambicie, që kanë marrë përsipër që  të udhëtojnë në punën e tyre vetëm me Hite. Le të jetë ky album metri i parë i superstradës  së asfaltë për suksesin e pandalshëm. Ku ka mendim, guxim dhe punë fitorja nuk vihet në dyshim..

-Keni pasur kohë për lexim ?

-Pak. Kam lexuar disa tregime të librit „Plagët e shpirtit“ Të Vitore Stefa Leka, dhe kam qarë. Jetë e dhimbshme

-Kujt ja dedikon këtë album ?

-Simpatizantëve, të apsionuarve të këngës popullore, familjes time por në vecanti emigrantëve shqiptarë kudo që janë.  Ata janë pjesa më e gjallë që na mbushin me optimizëm. Ky album le të jetë një ogur i mirë për këtë zhanër dhe shtëpinë e re diskografike. Duke qenë dhe në prag të Vitit të Ri uroj gjithë popullit shqipatr Gëzuar festat e fundvitit. Begati, paqe, shëndet, mirkuptim. Gëzuar!

[Mames]

25

Videoklipe / Vidio klip i ri nga Elvana

« on: December 20, 2007, 04:24:54 PM »

<div><object width="420" height="331"><param name="movie" value="http://www.dailymotion.com/swf/x2by9h"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowScriptAccess" value="always"></param><embed src="http://www.dailymotion.com/swf/x2by9h" type="application/x-shockwave-flash" width="420" height="331" allowFullScreen="true" allowScriptAccess="always"></embed></object>
Mames
Uploaded by albavideo</div>

26

Pershendetje dhe urime / Pershendetje stinendryshimi

« on: December 13, 2007, 06:56:29 PM »

Pershendetje stinendryshimi urime dhe mire se vjene tek forumi.

27

Ruters / Si te installoni nedgar router

« on: December 13, 2007, 04:11:16 PM »

Netgear Wireless Router Setup and Security
The use of wireless routers and access points is allowed on the Lycoming College Resnet. If you do plan on setting up a wireless router it is your responsibility to properly configure and secure your wireless router for both your own personal privacy and overall network stability. On this page you will find instructions on how to properly setup your wireless router.
 

Netgear WGR614 54Mbps Wireless Router
Begin setup of your Netgear Wireless Router by first reading the instructions in the included manual, and following their guidelines for plugging in and initializing the access point. The first few steps in this guide should coincide with the information found in the manual, however we will follow up with important information on how to secure your wireless access point.
After powering up the router, use an ethernet cable to connect your computer to one of the ports on it marked 1 through 4. Next open a web browser window on the connected computer and type http://192.168.0.1 into the address bar and press enter. This will take you to the Netgear Smart Wizard welcome page, click OK to begin the configuration. The router will attempt to detect the type of connection you have and the next message you receive should be Dynamic IP (DHCP) Detected, click Next once you see this.
Next you will enable the wireless capability of your router. In the dropdown box for the region where you are located select United States from the list. On this screen you should also change the Wireless Network Name (SSID) from its default value to something unique so that your Base Station will not be confused with another. Click Next.
You should now see a message confirming that your connection is working and wireless is enabled. However, your are not secured yet. Read the notes and click Done. Then direct your browser to http://www.routerlogin.net to continue the configuration. A window will pop up prompting you for your login and password, enter admin for the username and password for the password, then click OK.
 


Accessing the router settings through a web browser.

 

Once you have logged in you will see the main configuration page (shown above). Now click on the Wireless Settings at the left of the page. In order to password protect your wireless network select the WEP (Wired Equivalent Privacy) option under the Security Options and then under the Security Encryption (WEP) section that appears, select 128 bit next to Encryption Strength. Choose a password between 6 and 8 characters and type it into the Passphrase box under the Security Encryption (WEP) Key heading. Then click Generate. Finally click Apply. You may also select WPA encryption, however not all network cards support this, so check your documentation first.
Next look for the Advanced section heading on the left side of the page and click on this Wireless Settings section. Disable the SSID broadcast option by unchecking the second box in this section and then click on the Setup Access List button.
On this page (seen below) check the box to Turn Access Control On and click on the Apply button to save this setting.
Now click on the Add button, this will display a Wireless Card Entry heading. This is where you will choose a name and enter a MAC Address, also known as Physical Address, for each computer that you will be using to connect to your wireless network. If you don't know how to get this information follow the steps here. Once you have finished, click the Apply button.
 



Creating an Access Control List will prevent unauthorized computers from using your connection.

 
Finally click on the Set Password link on the left of the page under the Maintenance heading. Change the default password for accessing your wireless router setup pages by first typing the old one, password, into the appropriate field and then entering a new one into the New Password field and confirming it. This should be a different password than the one you setup for WEP encryption, but should also be at least 6 to 8 characters in length. Click the Apply button.
 

Your Netgear Wireless Router is now secure.

28

Lajmerime dhe Njoftime / Doli ne qarkullim nr. 7 i revistes 3-mujore INTEGRIM

« on: December 12, 2007, 06:59:18 PM »

(Botim i Institutit te Femijeve Jetim)


DREJTOR I PËRGJITHSHËM
ILIR ÇUMANI

DREJTOR
MARASH HAJATI

KRYEREDAKTOR
ALBERT ZHOLI

ZV/KRYEREDAKTORE
ADELINA MAMAQI
REDAKTORË
ANILA LEKA
ALBANA MUSTAFARAJ
ENTELA SULA
KONSULENTË
Prof.Dr.Ylli Popa
Prof.Dr.Farudin Hoxha
Sabri Godo
Prof. Dr. Arsim Bajrami
Prof. Halim Kosova
Xhevahir Spahiu
Prof.Dr.Ass.Edmond Dragoti
Prof.Dr.Luan Omari
Prof.Dr.Anesti Kondili
Dr.Moikom Zeqo
Dr. Flora Brovina
Besnik Mustafaj
Dr. Makbule Çeço
As.Prof.Rubena Moisiu
Diana Çuli
Bajram Ibraj
Valentina Leskaj
Sadije Agolli
Jorgo Papingji
Mimoza Ahmeti
Ema Qazimi
Gjin Marku
Anton Qesari
Prof. Dr. Thoma Kristo
Astrit Kalenja
KRYETAR I KËSHILLIT TË ETIKËS
Dritëro AGOLLI
DESIGN AND LAYOUT:
Elzana ÇALI
Rudina MEMA
IDEOI KOPERTINËN:
Marash HAJATI
EDITOR FOTOGRAFIE
Ilia TERPINI
MARKETINGU:
Esterina Durmishi
Nevila Gjorga
ADRESA E REDAKSISË:
Rruga “Qemal Stafa”, Vila 384 /1
Tel Fax:00355 4 360 611
Mobil: 069 20 35 431
e-mail:nifao.orfan@gmail.com
NR.I LLOGARISË:
Banka Kombëtare Tregtare 35108
Botimi i kësaj Reviste u mbështet nga:
Tel:00355 4 2 70592/3
2007, Nr.7
Botim i Institutit Kombëtar të
Integrimit të Jetimëve Shqiptarë


PERMBAJTA

4- Streha e Parë Vorfnore, 90 – vjet traditë, dëshmi e gjallë e arsimit
dhe e humanizmit në Shqipëri.
10- Këshilla e Konfucit për doktorin dhe “pacientin” e tij varfërinë. -
Koment nga Ilir Çumani, Drejtor i Përgjithshëm i Institutit
Kombëtar të Integrimit të Jetimëve.
14- Liri Berisha: Admirim dhe respekt për humanizimin tuaj, - nga
Dëshira Shehu
16- “Me ne, shoqëria bëhet edhe më e mirë”. - Një seancë
parlamentare me fëmijët jetimë e organizuar në sallën e Kuvendit
të Shqipërisë nga Instituti i Integrimit të Jetimëvë, nën kujdesin e
Kryetares së Parlamentit znj.Jozefina Topalli.
24- Reportazh - Dosja “D.A”, - nga Agim Pipa, publicist.
27- “Pranë të gjithëve”, - një rubrikë ku dëgjohet zëri i jetimëve.
28- Jetimët, një çështje mbarëkombëtare. - Nga veprimtaria e Institutit
me jetimët në Shqipëri dhe Kosovë.
34- Birësimi, ky ligj pak i njohur nga të gjithë dhe i keqkuptuar... - Një
interpretim dhe këndvështrim juridik për çështjen e birësimit,
nga Ilir Çumani, IKIJSH.
40- “Roli që më bëri t’i dua shumë këta fëmijë....” - Kujtime dhe
mbresa për filmin “Lulëkuqe mbi Mure”, nga artisti i madh, i
paharruari Kadri Roshi.
43 -Violeta Manushi, nënëmadhja dhe artistja e famshme që do t’ju
mungoj jetimëve.
44- Mediat i respektojnë jetimët, por.... - Koment nga publicisti i
njohur Marash Hajati.
46- Forumi i gazetarëve profesionistë në ndihmë të jetimëve, një
kërkesë e kohës për ndërgjegjësim dhe apelim.
48- Letër – Propozim për shpalljen e Ditës Botërore për Jetimët, drejtuar
z. Ban Ki-Moon, Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara.
50- Apeli: “Ndihmoni Jetimët...”, - nga Albert Zholi, kryeredaktor.
55- Muhamet Malo, profili i një sportisti, bisnesmeni dhe humanisti,-nga Albert Zholi
58- Xhoana Nano: Modeli i bamirësisë së një zonje të pushtetshme, -
nga Albert Zholi.
62- Reportazh për 20 Majin, mbresat e një feste të paharruar e
fëmijëve jetimë së bashku me politikanë e artistë, përfaqësues të
besimit fetar dhe shoqëria civile...nga Albert Zholi
66- Braktisja e fëmijëve, krim apo turp social!?. - Vështrim sociologjik
e psikologjik nga sociologu Gëzim Tushi.
68- Lamtumira e Serafin Fankos, engjëlli - jetim që u kthye në gjeni, një
ikonë e çmuar e teatrit dhe kinemasë shqiptare, - nga Vitore Nela.
75- Humanistja Flora Brovina, rrëfen kalvarin e gjatë të vuajtjeve në
burgjet serbe, përkushtimin ndaj fëmijëve jetimë të Luftës në
Kosovë, - nga Entela Sula.
78- Birësimi, alternativa më e mirë përballë institucionalizimit, - nga
Teuta Gjokrushi, Kryetare e Komitetit Shqiptar të Birësimit.
81- Historia e dhimbshme e 37 vjeçares Lindita Duka. Jeta në Shtëpitë
e fëmijës ku një sëmundje në moshën 3 vjeçare e lë invalide përjetë.
E pastreh, ajo detyrohet të bashkëjetoj me një 63 vjeçar.... – nga
Blerina Moka.
84- Më shumë respekt dhe dinjitet për njeriun në nevojë. - Mesazh
kryebashkiakëve
87- Evanthi Ciko, nëna e madhe, edukatorja dhe drejtoresha e
përjetshme e jetimëve. - 85 – vjetori i lindjes.
89- Emisioni “SOS”, një kambanë alarmi që ngjall shpresat tek njerëzit
në nevojë, - nga Matilda Terpollari.
92- Zemra në pëllëmbë të dorës. - Pjesë nga romani me të njëjtin
titull, kushtuar jetimëve nga shkrimtari i mirënjohur për fëmijë
Viktor Canosinaj.
96- Fëmijët jetimë, institucionet sociale dhe integrimi i tyre, nga GëzimTushi

Apeli: Ndihmoni Jetimët!

Nga Albert Zholi

 
Albert Zholi
Nuk është ditë feste. Është ditë apeli, ditë fushate, ditë sensibilizimi e iniciuar nga Instituti Kombëtar i Integrimit të Jetimëve Shqiptarë, ku mbarë shoqëria, shteti, politika,
organizatat, prindërit dhe biznesmenët duhet të jenë më afër fëmijëve jetimë. Në optikën e kësaj dite, shqiptari shikon përtej vetvetes,familjes, diku larg: Si ditën e dashurisë së veçantë, të një dite fushate hyjnore, ku të gjithë duhet të kthejmë sytë natyrshëm, ndjeshëm, emocionalisht, prindërisht, tek ajo pjesë e fëmijëve që quhen jetimë. Dikush nga aksidentet, dikush nga lufta, dikush nga gjakmarrja (plagë primitive në kohët moderne), dikush nga sëmundja, dikush nga braktisja (ka edhe prindër të tillë), dikush nga varfëria, dikush nga tradhëtia, dikush nga xhelozia, dikush... Por ata tashmë jetojnë pa familje, pa prindër, ata
kanë një emër që të shkakton dhimbje: Jetimë! Në botën e sotme të bollëkut dhe varfërisë, të kibernetikës dhe fiseve primitive, të shkëlqimit verbues dhe kasolleve me trarë, të luksit të shfrenuar dhe dëshirës për dy lecka, të pijeve brilante dhe etjes së madhe për një pikë ujë, të makinave luksoze dhe karrocave të dorës, ata qëndrojnë në miniaturë, më larg të dyja përballjeve. Ata nuk gëzojnë luksin, por as nuk i trishton varfëria. Ata janë më shumë se të varfër, ata janë larg kërkesës për luks, sepse u mungon diçka më e madhe se luksi dhe varfëria më e madhe: dashuria prindërore. Ata nuk mund t’i ngrohë as zjarri në vatër, as
temperatura e kondicionerit, as prushi në mangall, as soba elektrike, as lekët e shumta, as shtëpia e mobiluar. Jo! As dielli, as jorgani nuk mundet të ngrohë shpirtin e përvëluar të
fëmijëve, që, më së shumti se çdo gjë, u mungon dashuria prindërore. Ndoshta dhe për këtë mungesë ngrohtësie Dita Kombëtare në Ndihmë të Jetimëve është përcaktuar
më 20 Maj. Kjo datë përkon me pikun e pranverës, stinës më të bukur, stinës së luleve, të ajrit të pastër, të gjelbërimit natyror, të gëzimit fëminor me hapësira për lodra. Si vetë
sinqeriteti, buzëqeshja dhe dëshira për jetë e fëmijëve, është Pranvera. Kjo stinë për nga bukuria dhe gjallëria njësohet me vetë fëmijët. Kjo është stina e tyre, apo më mirë ata janë
vetë Pranvera. Nuk ka zemër të durojë lotët e tyre, nuk ka zemër, sado e sertë, të mos qeshë me gëzimin dhe çiltërsinë e tyre. Por kur sheh jetimët, të qeshurën e tyre të
venitur, strukjen e tyre brenda vetvetes, e ndjen sinqerisht se atyre u mungon jo diçka, por shumë. Sipas z. Ilir Çumani, drejtor i përgjithshëm i Institutit Kombëtar të Integrimit të Jetimëve Shqiptarë, në Shqipëri, në regjimin komunist ka pasur 25.000
fëmijë jetimë, të cilët, sipas brezave në vite, ishin sistemuar në Shtëpitë e Fëmijëve, të vendosura gjeografikisht në disa qytete të vendit. Ata kanë pasur një përkujdesje shtetërore të zakonshme, por që në fund të fundit nuk ekzistonte rreziku i trafikimit.
Njëkohësisht, ata qëndronin edhe nëpër familjet e të afërmve, apo në familjet shqiptare që nuk kanë pasur fëmijë. Ndërsa sot në Shqipëri ka 3- 4 herë më shumë jetimë. Aktualisht në Shqipëri funksionojnë me kapacitet maksimal 26 Qendra rezidenciale Jetimore shtetërore dhe joqeveritare (OJF) prej të cilave 11 janë Shtëpi Fëmijësh në juridiksionin e shtetit. Këto shtëpi ndodhen në Sarandë, Gjirokastër, Vlorë, Durrës, Elbasan, Tiranë, Shëngjin, Shkodër.
Nga viti në vit kushtet e tyre janë përmirësuar ndjeshëm, si dhe është rritur në maksimum siguria. Të tjerë fëmijë jetimë janë akomoduar në Qendra Jetimore Rezidenciale, që
drejtohen nga OJF të huaja dhe vendase dhe të vendosura kryesisht në Tiranë, Elbasan, Shkodër, etj. Në këto qendra ka pasur dhe ka probleme të ndryshme sigurie. Sipas
statistikave, rreth 1.300 fëmijë jetimë i takojnë komunitetit të romëve, pjesa dërrmuese e të cilëve janë të paregjistruar në zyrat e gjendjes civile. Zërat për trafikimin e qenieve
njerëzore dhe pikërisht fëmijëve, i përkasin këtij kontigjenti. Ndaj edhe
20 Maji është një apel mbarëshqiptar për t’i thënë “JO” trafikimit të tyre. Kjo ditë është shumë pranë 1 Qershorit, Festës së Fëmijëve, ku të gjithë ne duhet të shqetësohemi për
këtë kategori. Nuk ka muzikë më të bukur se zërat e të vegjëlve, s’ka ndjesi më të bukur për njerëzit, kur me dashamirësi të sinqertë ndihmojnë këta fëmijë. Jo më kot populli thotë se Kombi fillon te nënat dhe vazhdon te fëmijët. Nuk është malli pasuri, por pasuria e vërtetë është fëmija. “Gratë na bëjnë poetë, ndërsa fëmijët filozofë. Ruajini lotët e fëmijëve tuaj, që të kenë mundësi t’i derdhin mbi varrin tuaj”, ka thënë mijëravjeçarë më parë Pitagora. Kjo
thënie e tij sot është apel, një thirrje për një qëllim të madh. Dhe ky apel është se nuk ka nismë më të bukur, më sinjifikative se sa të punosh që fëmijët jetimë të jenë po aq të lumtur sa janë fëmijët e tjerë. Kush ndihmon këta fëmijë, nuk ka dhënë një ndihmë modeste, por, pa dashur, ka ndërtuar një kala.

29

Kinema dhe Televizion / Dashuri pa të puthura

« on: July 30, 2007, 04:11:05 PM »

Mihal Luarasi

Shqipëria, ky vend i vogël ballkan ik, deri tani i harruar, me rreth tre milion e gjysëm banorë, ka kinematografi, paçkase në shtypin hungarez të artit të shtatë, asnjëherë nuk është dhënë ndonjë informacion për këtë!
Të parin film artistik me metrazh të gjatë, e ka xhiruar pikërisht një regjizor që ka kryer studimet në Hungari, nxënës i Felix Mariashit, Kristaq Dhamo. Qysh nga “Tana”, kështu titullohej filmi, kanë kaluar disa dhjetëvjeçarë dhe Shqipëria tashmë prodhon deri në 13-14 filma artistikë në vit. Vërtet, se në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë, ende nuk ka fakultet të regjisurës së filmit, por shpesh studentë që kanë mbaruar për regjisorë teatri, madje edhe aktorë, nisin karierën si kineastë fillestarë në Kinostudio, pranë regjisorësh të njohur që kanë studiuar jashtë dhe, pas një praktike disa vjeçare, marrin punë si kinoregjisorë të pavarur.
Qysh kur, në fillim të viteve ’60, Shqipëria doli nga “kampi socialist”, njëherësh u shkëput edhe më fort prej Perëndimit. U izolua vullnetarisht nga bota e jashtëme. Për udhëheqësit shqiptarë, më afër atdheut të tyre ishte Kina, se çdo pjesë e Europës ku Shqipëria figuronte, gjeografikisht.
Nga B. Sovjetik dhe nga vendet e tjerë “vëllezër”, ishte e ndaluar të merrje filma, madje as të vjetrit nuk lejoheshin të shfaqeshin, sepse edhe prej tyre mund të depërtonin në ndërgjegjen e masave, ndikimet e ideologjisë revizioniste. Herë pas here, importoheshin filma nga Perëndimi (shpesh, nga neorealizmi italian), përgjithësisht, nga ata që e pasqyronin me sy kritik shoqërinë borgjeze, opse filmlimonata melodramatike. Këndvështrimet estetike, rrallë hynin në hesap.
Kuptohet, se këta filma, nuk plotësonin kërkesat e asnjërës palë në Shqipëri. As të spektatorëve, e as ato të partisë, e cila donte ta shfrytëzojë kinematografinë sipas mësimeve të Leninit, për të përhapur ideologjinë e vet. Kështu, vit pas viti, shteti shtonte fondet për Kinostudion “Shqipëria e Re”. Rrjedhimisht, të rinjtë, nuk e kishin të vështirë të merrnin punë në prodhimin e filmit artistik. Gjithkush që realizonte filmin e tij të parë, mirë apo keq, konsiderohej regjisor dhe vazhdon zanatin deri sot. Si pasojë e këtij mekanizmi, krahas disa regjisorëve të rinj të talentuar, harxhojnë celuloidin edhe një kope të patalentuarish.
*
Kokat e mençura të revolucionit komunist, qysh kohë më parë, ia patën gjetur emrin e këndshëm skematizmit. E pagëzuan “realizëm socialist”. Socreali, vuri vulën e vet, thuajse mbi të gjithë filmat shqiptarë. Mendja perverse e Enver Hoxhës, formuloi për vete, një nocion të ri estetik: ai krijim, që bart vlera të vërteta artistike, me siguri, ideologjikisht është i dyshimtë, madje me gabime. Filmi, si të gjithë artet e tjerë, ka vetëm një detyrë, “të ndihmojë partinë në edukimin e popullit”.
Në sistemin e partisë-shtet, ishte shumë e vështirë, të thyeje kornizat e realizmit socialist. Në letërsi dhe në artin figurativ, mundën ta bëjnë këtë, Ismail Kadareja dhe Abdurahim Buza që nuk ishin socrealistë, por me gjenialitetin e tyre, iu imponuan udhëheqjes dogmatike që t’i pranojë. Edhe për shkak të vetë natyrës së këtij arti, në kinematografi nuk kemi patur krijime të kalibrit të tyre. Dhe kjo, jo për faktin se Shqipëria është një vend i vogël. Shembulli i Bergmanit dhe Janços, vërteton të kundërtën.
*
Në korrikun e nxehtë të 1990-tës, u dha premiera e filmit “Fletë të bardha” i regjisorit Mevlan Shanaj, që shkaktoi një furtunë kundërshtuese, sepse ishte i ndryshëm nga filmat e deriatëhershëm. Ja fabula e tij, shkurtimisht: Një shkrimtar i famshëm, për të cilin kritikët këndojnë hosanara himnizuese, rastësisht konstaton që veprat e tij s’janë veçse krijime mediokre. Kjo e vërtetë, doli nga një veprim i të birit të shkrimtarit që, për të konkuruar në fakultetin e letërsisë, boton me emrin e vet në një revistë letrare, një novelë të vjedhur nga sirtari i punës së të atit. Familja e shkrimtarit banon në kryeqytet, kurse ai vetë, “krijon” i pashqetësuar, diku larg, në një fshat. Atje, sheh të botuar, me emrin e të birit, novelën e vet që e mbante për kryevepër. Nuk di ç’të bëjë. Ndërkohë, dolën në shtyp kritikat... “Novela e djalit të shkrimtarit të madh, nuk vlen as një grosh”.
Rreth ngjarjes kryesore, regjisori ndërthurr edhe fije të tjera. Ngatërresa familjare, zhgënjime dashurije, fate njerëzish të ndryshëm, shpërvilen para syve të shikujesve shqiptarë, me një stil befasues dhe nga një këndvështrim po befasues.
Burokratëve, gjith këto, nuk u pëlqyen. Gjë e kuptueshme, sepse filmi thotë se, në këtë vend, gjithshka është ndërtuar mbi gënjeshtrën, çdo vlerë e shpallur është e pavërtetë, shpërblehet dikush jo për meritë, por për vullnet të pushtetit.
Një kritik zyrtar, në shkrimin e tij kundër filmit, duke u shtirë sikur nuk e ka kuptuar domethënien ideoartistike, pyet regjisorin pse nuk flet qartë, pse nuk ua jep në pëllëmbë të dorës shikuesve mesazhin e tij, pse ka në film nyje të pazgjidhura dhe ky synon të dalë me to.
Meqë, në mes të vitit 1990, nuk mund të botoja një shkrim në mbrojtje të këtij filmi, i shkrova një letër të shkurtër autorëve, regjisorit dhe skenaristes (bashkëshorte). Doja të zbut sadopak hidhërimin e tyre.
Në “Fletët e bardha”, ashtu siç i takon të jetë një filmi artistik të mirëfilltë, flet figura, teksti është në plan të dytë. Aktorët këtu nuk dialogizojnë vazhdimisht, por interpretojnë. Pashë tipa njerëzorë të ndryshëm, personazhe origjinalë që më parë nuk i kisha hasur në kinematografinë shqiptare. Dialogjet, janë të shkurtër dhe, përgjithësisht, filosofikë. Gjë e rrallë tek ne.
Siç e thashë, kritika zyrtare nuk e priti mirë filmin. Por, as publikut të gjerë, tashmë konservator e i mësuar me shtampat, nuk i pëlqeu. Krijuesit u rrethuan nga një moskuptim i gjerë. Askush nuk tha se “nuk e kuptova këtë film”, por të gjithë pohonin se “filmi ishte i keq”. Ashtu siç thoshin latinët “damnant quod non intelligunt” (atë që nuk e kuptojmë, e dënojmë). Nga ana tjetër, e dimë se filmat e dobët nuk zemërojnë asnjeri, sepse bien në harresë. “Fletët e bardha” zemëruan shumë njerëz.

*
Në kinematografinë shqiptare, nuk gjen çifte që puthen. Nuk ka patur asnjëherë. Në filmat e huaj spektatori shqiptar është i lirë të shohë të puthura, në filmat e vendit, jo. Kuptohet, edhe në të huajt, puna mund të shkojë deri në një farë vendi, më tutje fillon gërshëra. Në aktakuzën kundër meje, më 1973-shin, u lexua edhe kjo fjali:”I pandehuri është tallur me filmat tanë të realizmit socialist, duke thënë se, në ta, të rinjtë dashurinë e shprehin kinezçe, meqënëse nuk puthen, ashtu siç do të dëshironte ky imoral që po gjykojmë”.

*
Do të ishte e pasaktë, sikur të pohonim, se gjendja e filmit shqiptar sot, është ashtu siç ka qenë pesë, apo edhe shtatë vjet përpara. Ndryshimi vihet re, qoftë edhe në tematikën. Sot, autoritetet lejojnë të trajtosh edhe probleme etike. Mund të bësh fjalë edhe për kuadro të korruptuar; për burokratë të mesëm apo gjysëm të lartë, që përfitojnë padrejtësisht nga prona e shtetit; për ndonjë drejtues të rëndësishëm nga ata që predikojnë “thjeshtësinë proletare” për të tjerët dhe në familjet e tyre bëjnë jetë tjetër. Këto kritika kanë s hkuar nga drejtorët e ndërmarrjeve deri tek zëvendës ministrat, madje në ndonjë rast, edhe pak më lart. Ky konsiderohet përparim i madh, po të kujtojmë kohën kur rronte Hoxha, që as një anëtar të thjeshtë partie nuk mund ta paraqiste me ngjyra negative.
Sigurisht, për përparim mund të flasim vetëm në planin e ngritjes së problemeve, jo në zgjidhjen e tyre. Konfliktet kinematografike, ende zgjidhen në kuadrin e formulave e skemave të realizmit socialist. I ashtuquajturi “negativ” ose kuadër që “ka shkelur në dërrasë të kalbur”, është i rrethuar nga personazhe “pozitivë” që e kritikojnë vazhdimisht dhe po nuk u ndreq, e shkarkojnë me urdhër nga lart, dhe në zyrën e tij luksoze, vjen një burrë plak, veteran i luftës i cili jeton në fshat, i ati i kuadrit mëkatar. Ky i fut një shuplakë të birit dhe i thotë se “është shkëputur nga populli” prandaj ka gabuar!
Në këta filma, nuk iu bëhet bisht konflikteve të vërtetë sepse mungojnë problemet në shoqërinë shqiptare, por sepse nuk janë këta problemet. Kurrë nuk është lejuar të pyesësh “përse?!”. Nuk lejohet të thellohesh për të gjetur rrënjët e së keqes dhe cili ishte shkaku që e bëri të mundur fajin. Eshtë e ndaluar të analizosh fenomene dhe të tregosh fate njerëzish realë. Ato konflikte shoqërore që shpërthyen tani në Shqipëri, as pë rsë largu nuk janë pasqyruar në kinematografinë tonë.

*
Nga gjeneracioni i dytë i kinoregjisorëve, tërheq vëmendjen me stilin e vet të veçantë dhe temat “me spec”, Kujtim Çashku. Filmi i tij Dora e ngrohtë, për herë të parë në artin kinematografik shqiptar, flet për një djalë të ri, ish i dënuar ordiner, që lirohet nga burgu dhe burokratët nuk e pranojnë rishmës “midis të gjallëve”. Një nga vlerat themelore të Çashkut është teknika e tij e montazhit, shndërrimi me ritëm të shpejtë i kuadrove nga e kaluara me ato të tashmet, që përshkallëzohet derisa koha konkrete fshihet, ngjarjet njëjtësohen. Fatkeqësisht, kjo mënyrë, në filmin e tij Vrasje në gjueti, teprohet e kthehet ën manierizëm. Filmi më i ri i Çashkut (Ballada e Kurbinit- 1990), është një afresk me frymëarrje të gjerë i mesjetës së vonët në Shqipëri ku, nëpërmjet fateve njerëzorë, rrëfehet lufta dhe fati i një kombi. Pashai i okupatorëve turq, me një plan djallëzor, përpiqet të shfarrosë popullin e krahinës shqiptare ku sundon. Me dhunë, i rekruton në ushtri gjithë të rinjtë e vendit, që të shërbejnë si nizamë për 9 vjet në shkretëtirat e Afrikës, duke luftuar për perandorinë osmane. Prej tyre, janë të pakët ata që kthehen gjallë. Vijnë invalidë, të shkatërruar nga nervat dhe sidomos, seksualisht të paaftë. Krahina shpopullohet, “rraca e keqe” po shuhet. Luftëtari invalid i filmit që kthehet nga largësitë e pamata, nuk ka ende një djalë. Tmerrohet kur mendon se mund të shuhet emri i familjes së tij. Dhe nuk vdes, deri sa djali vjen në botë. Fiton mbijetimi, vazhdimi i pandalshëm i jetës.
*
Ashtu si gjetiu, edhe në Shqipëri, shumë filma janë xhiruar mbi bazën e veprave letrare. Siç dihet, prej këtyre ekranizimeve, filma të vërtetë, dalin pak. Varianti filmik i kryeveprës me famë botërore të Ismail Kadaresë, Gjenerali i ushtrisë së vdekur (Kthimi i ushtrisë së vdekur- 1990), është një nga rastet fatlumë të suksesshëm. Para tre vjetësh, francezët e kthyen në film këtë roman, me Mishel Pikolin e Marçelo Mastrojanin në rolet kryesore. Para premierës, pati një interesim të madh për filmin, por edhe zhgënjimi ishte po aq i madh. Ishte një dështim. Pas kësaj, i duhej një guxim e vetësiguri e madhe regjisorit të shquar Dhimitër Anagnosti, për ta riekranizuar romanin. Sipas zakonit të tij, edhe kësaj here, skenarin e shkroi vetë. Ndryshe nga kineastët francezë, që vendosën në qendër të filmit një nga linjat dytësore të romanit, atë të dashurisë, Anagnosti mbeti besnik i frymës tërësore të veprës së Kadaresë. Ky regjisor, që e ka filluar karierën si operator, i përket gjeneratës së parë të kinoregjisorëve shqiptarë, tregoi se është i aftë të rinovohet, të përdorë në mënyrë bindëse mjetet e kinematografisë moderne. Ky film i tij, është një punë me të vërtetë mjeshtërore. Po e theksoj krijimin e tij mjeshtëror, sepse në shumë filma shqiptarë, mungon pikërisht mjeshtëria, përkryerja profesionale, është fare i dukshëm në ta, amatorizmi.

*
Dikur, shqiptarët kanë qenë amatorë të mëdhenj të kinemasë. Më kujtohen edhe vite të atillë, kur biletat pët filmat e shquar, shiteshin nën dorë, edhe me dhjetëfishin e çmimit real. Tani sallat e kinemave, janë thuajse, bosh. Shumica preferojnë të rrinë ulur në shtëpi e të mbërthejnë sytë mbi ekranin e televizorit te programet e kanaleve italiane.
Njerëzve u kanë ardhur në majë të hundës moralizimet ideologjike, pasqyrimet bardh e zi të personazheve dhe nga heronjtë “pozitivë”.
Në të ardhmen e afërt, po qe se procesi i demokratizimit, do të sjellë liri të vërtetë krijimi, po të zhduket censura e partisë-shtet, edhe më tej do të vazhdohet përpjekja për të shrrënjosur kolerën më të rrezikshme që ka hedhur rrënjë në gjakun e kineastëve shqiptarë nën diktaturën afro 50 vjeçare, autocensurën.
Vetëm atëhere mund të shohim saktë, çfarë dinë të bëjnë, për çfarë janë të aftë kineatët e talentuar shqiptarë.


Korrik 1991

30

Kinema dhe Televizion / Si u zhvillua Kinematografia ne Shqiperi!

« on: July 30, 2007, 04:09:30 PM »

Kinematografia ne Shqiperi u zhvillua mbas vitit '45, nderkohe qe si shfaqje e pare filmike njihet ajo e piktorit Kol Idromenos ne vitin 1912.

Filmi me i vjeter me teme shqiptare i xhiruar nga te huajt, eshte "Albania ribelle", xhiruar nga shoqeria italiane "Cines" e Torinos, ne vitin 1909.

Ne vitin 1946 u ngrit ndermarrja e pare kinematografike shqiptare. Gjate viteve '70- '80-'90 prodhimi kinematografik shqiptar numuronte ne vit, 14 filma artistike, 40 dokumentare dhe kronikale, 16 filma vizatimore te teknikave te ndryshme. Pas viteve '90, prodhimi i filmit shqiptar ka shenuar renie te ndjeshme.

"Tana", eshte film i pare artistik shqiptar me metrazh te gjate. Prodhim i Kinostudios "Shqiperia e re", realizuar ne vitin '1958. Subjekti i filmit, me teme nga jeta shoqerore e fshatit dhe eshte me skenar te Fatmir Gjates, mbeshtetur ne novelen e tij me te njejtin titull. Regjisor eshte Kristaq Dhamo.

"Qeshim se nuk qajme dot" eshte filmi i pare artistik me metrazh te shkurter, me regjisor, Viktor Stratoberdha, me skenar te Dionis Bubanit. U shfaq per here te pare pas 43 vjetesh, ne vitin 1999, per shkak se regjisori Stratoberdha u denua nga regjimi komunist. Viktor Stratoberdha u lind ne qytetin e Korces ne vitin 1925.

"Beni ecen vete". Film artistik per femije me regjisore Xhanfise Keko (Artiste e Popullit), prodhim i vitit 1975. Ka fituar cmimin e posacem ne festivalin per femije te Salernos ne Itali ne vitin 1979.

"Zana dhe Miri", eshte filmi i pare vizatimor i prodhuar ne vitin 1975. Me pas filloi prodhimi i filmave me tekniken e vizatimit dhe me vone i filmave me tekniken e kombinuar me sende reale.

SHENIM: jeni te lutur te pasuroni kete material nese dini dicka me teper ...